Đại biểu Quốc hội kiến nghị bắt buộc phải lấy ý kiến người dân trước khi cấp phép khai thác khoáng sản

Chiều 12/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Chủ đầu tư/chủ mỏ phải trích tối thiểu 10% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản để điều tiết trực tiếp cho ngân sách cấp xã

Góp ý hoàn thiện dự án Luật, đại biểu Quốc hội TP.Đà Nẵng Nguyễn Phi Hùng cho biết, qua nghiên cứu dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản, tôi nhận thấy dự thảo luật lần này chủ yếu nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng về việc tăng cường phân cấp, phân quyền từ cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương cho địa phương.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo Luật cần phải quan tâm đúng mức đến cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân cũng như doanh nghiệp tại vùng chịu tác động trực tiếp của hoạt động địa chất và khoáng sản.

Thực tế, Luật Địa chất và Khoáng sản hiện hành (năm 2024) vẫn chưa có các quy định đủ rõ để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và Nhân dân. Do đó,đại biểu tham gia góp ý 3 nội dung cụ thể sau đây:

Thứ nhất: Bổ sung quy định về tham vấn ý kiến cộng đồng khi cấp phép khai thác khoáng sản.

Các hoạt động liên quan đến địa chất và khoáng sản luôn ẩn chứa nhiều nguy cơ gây biến đổi địa chất, sạt lở bờ sông, thay đổi dòng chảy, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất của người dân.

Tuy nhiên, Luật Địa chất và Khoáng sản hiện hành cũng như dự thảo luật sửa đổi lần này chưa quy định bắt buộc chủ đầu tư và cơ quan nhà nước phải niêm yết công khai thông tin, tổ chức lấy ý kiến tham vấn cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các dự án khai thác.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật quy định bắt buộc phải tổ chức lấy ý kiến tham vấn công khai của cộng đồng dân cư nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dự án trước khi trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. Bổ sung này hoàn toàn phù hợp với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với quy định về lấy ý kiến cộng đồng dân cư tại khoản 2 Điều 44a Luật Khí tượng thủy văn (cũng đang được sửa đổi, bổ sung trong đợt này).

Thứ 2: Siết chặt quy định đóng cửa mỏ và nâng cao cơ chế giám sát của Nhân dân. Tại Điều 83 và Điều 84, dự thảo Luật đã phân cấp toàn bộ thẩm quyền thẩm định, phê duyệt đề án và chấp thuận phương án đóng cửa mỏ cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy nhiều mỏ khoáng sản dù đã hoàn thành thủ tục đóng cửa mỏ trên hồ sơ, nhưng ngoài thực địa vẫn để lại các hố sâu nguy hiểm, tình trạng ô nhiễm nguồn nước và môi trường chưa được khắc phục. Người dân tại địa phương chính là những đối tượng phải gánh chịu toàn bộ hậu quả này.

Vì vậy, đại biểu đề nghị: Bổ sung quy định về việc đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và đại diện cộng đồng dân cư nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp phải được tham gia vào Ban Giám sát đóng cửa mỏ và Hội đồng nghiệm thu kết quả phục hồi môi trường trước khi trình cấp có thẩm quyền ban hành quyết định hoàn thành đóng cửa mỏ.

Đồng thời, bổ sung điều kiện bắt buộc tại khoản 3 Điều 108 dự thảo Luật về việc cấp lại, gia hạn hoặc điều chỉnh giấy phép khai thác khoáng sản. Theo đó, việc hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về tài sản, đất đai, nguồn nước cho người dân phải là điều kiện bắt buộc để xem xét gia hạn hoặc điều chỉnh giấy phép. Quy định này sẽ giúp khắc phục triệt để tình trạng doanh nghiệp chây ỳ, chậm bồi thường cho dân nhưng vẫn được cấp phép hoạt động.

Thứ 3: Quy định nguồn thu trích lại để tái thiết và đầu tư cho hạ tầng xã hội địa phương. Theo đại biểu, hoạt động khai thác khoáng sản thường để lại hậu quả kéo dài như làm hư hỏng hạ tầng giao thông, ô nhiễm không khí và môi trường, ảnh hưởng lớn đến đời sống của cư dân khu vực lân cận. Trong khi đó, việc khắc phục hậu quả gặp rất nhiều khó khăn do địa phương không có nguồn kinh phí bảo đảm.

Để hỗ trợ địa phương có nguồn lực khắc phục các tác động trên, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật quy định: Bắt buộc chủ đầu tư/chủ mỏ phải trích tối thiểu 10% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản để điều tiết trực tiếp cho ngân sách cấp xã nơi có hoạt động khai thác.

Quy định rõ nguồn kinh phí này chỉ được sử dụng chuyên biệt cho các mục đích: sửa chữa hạ tầng giao thông, xây dựng các công trình dân sinh (y tế, giáo dục) và phục hồi môi trường sống cho cộng đồng dân cư tại địa phương.

không tạo kẽ hở để lợi dụng hoạt động này khai thác khoáng sản trái phép

Đánh giá kỹ rủi ro khi phân cấp thẩm quyền chấp thuận thăm dò, khai thác khoáng sản (Điều 6 dự thảo Luật sửa đổi Điều 26 Luật Địa chất và Khoáng sản). Đại biểu Quốc hội Lê Minh Nam TP.Cần Thơ cho hay: Dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 26 Luật Địa chất và Khoáng sản theo hướng: Phân quyền thẩm quyền chấp thuận thăm dò, khai thác khoáng sản tại khu vực cấm hoặc tạm thời cấm hoạt động khoáng sản cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Đây là nỗ lực đổi mới tích cực nhằm phát huy tính chủ động của địa phương và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù và nhạy cảm của nội dung này, đại biểu đề nghị cần đánh giá kỹ các rủi ro có thể phát sinh: Nới lỏng kiểm soát vì mục tiêu ngắn hạn: Địa phương dễ sa vào mục tiêu phát triển kinh tế ngắn hạn hoặc tăng thu ngân sách mà nới lỏng kiểm soát môi trường và an toàn.

Thiếu tầm nhìn tổng thể về Quốc phòng - An ninh: Việc tổ chức kiểm soát quốc phòng, an ninh tại các khu vực trọng yếu có nguy cơ thiếu góc nhìn toàn diện, tổng thể ở tầm quốc gia.

Triệt tiêu cơ chế kiểm soát chéo: Khi chính quyền địa phương vừa tự ra quyết định chấp thuận khai thác tại khu vực cấm, vừa tự kiểm tra, giám sát theo quy trình nội bộ sẽ dễ làm mất đi cơ chế kiểm soát chéo độc lập.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần xác định rõ các giải pháp kiểm sát, giám sát chặt chẽ để hạn chế thấp nhất các rủi ro và thiệt hại không mong muốn.

Cũng góp ý về Luật Khoáng sản, đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn Nguyễn Đặng Ân cho biết, về nội dung phân cấp thẩm quyền gia hạn, điều chỉnh giấy phép khai thác khoáng sản, Báo cáo giải trình đã nêu khá cụ thể. Tuy nhiên, thực tế đang phát sinh trường hợp nạo vét lòng hồ thủy điện có thu hồi khoáng sản. Đây vừa là yêu cầu bảo đảm an toàn, duy trì dung tích hồ chứa, vừa liên quan đến công tác quản lý tài nguyên khoáng sản.

Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát để quy định hoặc hướng dẫn thật rõ về: trình tự xử lý, thẩm quyền quyết định, phương thức quản lý khối lượng khoáng sản thu hồi, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Mục tiêu là vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nạo vét cần thiết, vừa không tạo kẽ hở để lợi dụng hoạt động này khai thác khoáng sản trái phép.

×