Đại biểu Quốc hội: Kiến nghị rà soát toàn bộ cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe

"Cần xem tiêu cực trong đào tạo y khoa là loại tiêu cực có độ nguy hiểm xã hội đặc biệt"

Thưa bà, bà đánh giá thế nào về vụ việc cũng như hành vi mua bán bằng cấp trong lĩnh vực y khoa?

- Trước hết, phải nói rõ rằng những gì Báo điện tử Dân Việt phản ánh, nếu được cơ quan chức năng xác minh là đúng, thì đây không đơn thuần là một vụ “mua bán bằng cấp” thông thường, mà là dấu hiệu của một đường dây làm sai lệch nghiêm trọng bản chất của đào tạo y khoa.

Theo phản ánh của Dân Việt, nhóm phóng viên đã tiếp cận các đầu mối mời chào “lo” trọn gói bằng trung cấp y với giá 70 triệu đồng, sau đó tiếp tục hứa hẹn “chạy” liên thông hoặc trúng tuyển vào ngành Y khoa bậc đại học với mức giá cao hơn. Đây là việc rất nghiêm trọng, bởi đào tạo y khoa là lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe, tính mạng con người.

Từ góc nhìn của một đại biểu Quốc hội, tôi cho rằng phải nhìn vụ việc này ở ba tầng nấc. Tầng thứ nhất là vi phạm pháp luật về giáo dục, nếu có hành vi giả mạo hồ sơ học tập, hợp thức hóa điểm số, rút ngắn trái phép thời gian đào tạo, tổ chức thi cử hình thức hoặc cấp văn bằng không đúng thực chất.

Tầng thứ hai là vi phạm đạo đức xã hội, bởi nếu có người mua bằng, họ chấp nhận bước vào một nghề đặc biệt bằng con đường gian dối.

Tầng thứ ba, nguy hiểm hơn cả, là đe dọa an toàn y tế cộng đồng, vì người được đào tạo không thực chất vẫn có thể tiếp cận hệ thống khám chữa bệnh.

Đảng ta đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó nhân lực y tế là một trụ cột đặc biệt quan trọng. Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đặt vấn đề tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân như một yêu cầu chiến lược. Muốn vậy, không thể chấp nhận một hệ thống đào tạo y khoa bị làm méo mó bởi lợi ích nhóm, bởi môi giới, bởi tư duy “có tiền là có bằng”.

Văn bằng y khoa không phải là một tờ giấy chứng nhận hình thức. Đó là cam kết của cơ sở đào tạo, của cơ quan quản lý và của người học trước xã hội rằng người đó đã đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng, đạo đức nghề nghiệp để tham gia chăm sóc sức khỏe con người.

Vì vậy, hành vi mua bán bằng cấp trong lĩnh vực y khoa cần được xử lý nghiêm hơn, quyết liệt hơn.

Việc mua bán bằng cấp trong lĩnh vực y khoa (nếu có), có thể ảnh hưởng nghiêm trọng thế nào, thưa bà?

Việc mua bán bằng cấp trong bất cứ lĩnh vực nào cũng nguy hiểm, nhưng trong lĩnh vực y khoa thì mức độ nguy hiểm cao hơn rất nhiều.

Bởi sản phẩm cuối cùng của quá trình đào tạo y khoa không phải là một văn bằng để treo trên tường, để "làm đẹp hồ sơ" mà là một con người có thể trực tiếp thăm khám, kê đơn, xử trí cấp cứu, thực hiện kỹ thuật chuyên môn, tham gia điều trị và đưa ra các quyết định liên quan đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của bệnh nhân.

Một tấm bằng y khoa không thực chất có thể tạo ra chuỗi rủi ro rất dài. Trước hết là rủi ro cho người bệnh. Người bệnh đến cơ sở y tế trong tình trạng yếu thế, họ buộc phải đặt niềm tin vào thầy thuốc.

Nếu người thầy thuốc ấy không được đào tạo đầy đủ, không trải qua thực hành lâm sàng nghiêm túc, không nắm chắc kiến thức nền tảng về giải phẫu, sinh lý, bệnh học, dược lý, cấp cứu, kiểm soát nhiễm khuẩn…, thì chỉ một nhận định sai, một chỉ định sai, một thao tác sai cũng có thể gây hậu quả nặng nề.

Thứ hai là rủi ro cho hệ thống y tế. Hệ thống y tế muốn vận hành an toàn phải dựa trên chuẩn nghề nghiệp, chuẩn đào tạo và chuẩn đạo đức. Khi bằng cấp có thể bị mua bán, chuẩn mực bị phá vỡ. Người học nghiêm túc sẽ cảm thấy bất công; cơ sở đào tạo tử tế bị ảnh hưởng uy tín; xã hội mất niềm tin vào chất lượng nguồn nhân lực y tế.

Thứ ba là rủi ro về đạo đức công vụ và kỷ cương pháp luật. Nếu có sự tiếp tay từ bên trong một số cơ sở đào tạo, hoặc có tình trạng buông lỏng quản lý trong tuyển sinh, tổ chức đào tạo, thi cử, thực tập, cấp bằng, thì đây không còn là hành vi cá nhân đơn lẻ mà là lỗ hổng quản trị. Pháp luật hiện hành đã có quy định xử phạt hành vi mua bán, sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả; trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo tôi, cần xem tiêu cực trong đào tạo y khoa là loại tiêu cực có độ nguy hiểm xã hội đặc biệt. Với ngành y, gian dối trong đầu vào, gian dối trong quá trình học, gian dối trong cấp bằng đều có thể chuyển hóa thành nguy cơ đối với người bệnh.

Vì vậy, xử lý vụ việc không chỉ nhằm lập lại trật tự trong giáo dục, mà còn là bảo vệ quyền được chăm sóc sức khỏe an toàn của nhân dân.

Bà đánh giá thế nào về chất lượng đào tạo nhân lực y tế hiện nay? Phải chăng chính hệ thống đào tạo vẫn có “lỗ hổng” liên quan đến chất lượng nhân lực ngành y?

Cần nhìn nhận công bằng rằng trong nhiều năm qua, đào tạo nhân lực y tế của nước ta đã có những bước phát triển rất đáng ghi nhận.

Đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên y tế đã góp phần quan trọng vào thành tựu chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt trong các giai đoạn khó khăn như phòng chống dịch bệnh, thiên tai, quá tải bệnh viện, thiếu hụt nhân lực tuyến cơ sở.

Nhiều trường đại học y dược, cao đẳng, trung cấp y tế đã có truyền thống đào tạo nghiêm túc, đóng góp lớn cho hệ thống y tế.

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn rằng chất lượng đào tạo nhân lực y tế hiện nay đang đứng trước nhiều thách thức.

Một là sự phát triển nhanh về số lượng cơ sở đào tạo, ngành đào tạo và hình thức đào tạo có thể dẫn đến nguy cơ không đồng đều về chất lượng.

Hai là đào tạo y khoa đòi hỏi chi phí cao, đội ngũ giảng viên đủ chuẩn, bệnh viện thực hành, phòng kỹ năng, mô hình mô phỏng, thời lượng thực tập lâm sàng nghiêm ngặt; nếu cơ sở đào tạo không đủ điều kiện mà vẫn tuyển sinh thì rất dễ dẫn đến đào tạo hình thức.

Ba là cơ chế kiểm định, hậu kiểm, giám sát thực hành, giám sát liên thông ở một số nơi có thể chưa theo kịp tốc độ mở rộng đào tạo.

"Vì vậy, từ vụ việc này, cần rà soát toàn diện chất lượng đào tạo tại các cơ sở có đào tạo y khoa, nhất là các chương trình trung cấp, cao đẳng, liên thông; kiểm tra điều kiện thực hành; đối chiếu hồ sơ học tập với dữ liệu điểm danh, dữ liệu thi, dữ liệu thực tập; và xử lý nghiêm cơ sở nào biến đào tạo y khoa thành dịch vụ cấp bằng", Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga.

Lỗ hổng lớn nhất, theo tôi, nằm ở chỗ chúng ta đôi khi vẫn quản lý đào tạo y khoa giống như quản lý một ngành học thông thường. Trong khi đó, y khoa là ngành đặc thù. Không thể chỉ nhìn vào hồ sơ, chỉ tiêu, bảng điểm, văn bằng. Phải kiểm soát thực chất quá trình học: người học có học thật không, có đủ thời lượng thực hành không, có được đánh giá năng lực lâm sàng không, có trải qua chuẩn đầu ra nghiêm túc không.

Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt yêu cầu rất cao về phát triển nguồn nhân lực y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ, củng cố y tế cơ sở và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân. Muốn thực hiện được tinh thần đó, nhân lực y tế phải được đào tạo nghiêm túc ngay từ gốc.

Cần rà soát đến cùng văn bằng y khoa có dấu hiệu sai phạm

Việc không qua đào tạo nhưng có thể trở thành người nắm giữ tính mạng bệnh nhân sẽ khiến bệnh nhân đối mặt với rủi ro nào, thưa bà?

Người bệnh sẽ đối mặt với rủi ro rất lớn, và điều đáng lo nhất là nhiều rủi ro trong y khoa không biểu hiện ngay lập tức. Một người không được đào tạo đầy đủ vẫn có thể mặc áo blouse, vẫn có thể sử dụng thuật ngữ chuyên môn, vẫn có thể tạo ra cảm giác “đúng quy trình” bên ngoài.

Nhưng khi đứng trước tình huống lâm sàng thật, khoảng trống về kiến thức, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp sẽ bộc lộ, và người trả giá đầu tiên chính là bệnh nhân.

Rủi ro thứ nhất là chẩn đoán sai hoặc chậm chẩn đoán. Trong y khoa, một triệu chứng có thể là biểu hiện của nhiều bệnh khác nhau. Người được đào tạo bài bản phải biết khai thác bệnh sử, thăm khám, chỉ định xét nghiệm hợp lý, nhận diện dấu hiệu nguy hiểm. Nếu thiếu nền tảng này, bệnh nhẹ có thể bị xử lý quá mức, bệnh nặng có thể bị bỏ sót.

Rủi ro thứ hai là điều trị sai. Kê đơn sai, dùng thuốc sai liều, không nhận diện tương tác thuốc, không phát hiện chống chỉ định, không biết chuyển tuyến đúng lúc đều có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Đặc biệt ở tuyến cơ sở, nơi người dân thường tiếp cận đầu tiên, năng lực của nhân viên y tế càng có ý nghĩa quyết định.

Rủi ro thứ ba là mất an toàn trong thủ thuật và chăm sóc. Y khoa không chỉ là lý thuyết. Một thao tác tiêm truyền, xử trí vết thương, cấp cứu ban đầu, kiểm soát nhiễm khuẩn, theo dõi dấu hiệu sinh tồn… đều đòi hỏi kỹ năng thực hành. Nếu người học chỉ “học trên giấy”, “thi cấp tốc”, không thực tập nghiêm túc, thì nguy cơ sai sót rất cao.

Rủi ro thứ tư là xói mòn niềm tin của người dân vào hệ thống y tế. Niềm tin trong y tế rất khó xây dựng nhưng rất dễ tổn thương. Khi người dân đặt câu hỏi rằng liệu người đang điều trị cho mình có được đào tạo thật hay không, thì đó là một tổn thất xã hội rất lớn.

Vì vậy, tôi cho rằng mọi văn bằng y khoa có dấu hiệu được cấp không đúng quy định phải được rà soát đến cùng.

Nếu phát hiện sai phạm, cần thu hồi bằng, hủy kết quả học tập, xem xét trách nhiệm của người học, cơ sở đào tạo, người môi giới và cả tổ chức, cá nhân có liên quan trong khâu tuyển sinh, thi cử, thực tập, cấp bằng.

Không thể để một tấm bằng không thực chất trở thành “tấm vé” đưa người không đủ năng lực vào vị trí chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Nhiều ý kiến cho rằng nghề y là nghề không nên đào tạo liên thông vì liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người. Bà nghĩ sao về vấn đề này?

Tôi cho rằng cần phân biệt rất rõ giữa “liên thông đúng nghĩa” và “lợi dụng liên thông để đi đường tắt”.

Về nguyên tắc, liên thông trong đào tạo không phải là xấu. Ngược lại, trong một xã hội học tập, người lao động cần có cơ hội nâng cao trình độ, phát triển nghề nghiệp, nhất là trong lĩnh vực y tế cơ sở, điều dưỡng, kỹ thuật y học, hộ sinh, y sĩ…

Nhiều người xuất phát từ trình độ trung cấp, cao đẳng nhưng có năng lực, có kinh nghiệm thực tiễn, có khát vọng học tập nghiêm túc; nếu đóng cánh cửa liên thông tuyệt đối thì có thể làm mất đi một kênh phát triển nhân lực quan trọng.

Tuy nhiên, với ngành y, liên thông phải được thiết kế bằng chuẩn rất cao, không thể dễ dãi. Không thể có chuyện học trung cấp không thực chất, thực tập không đầy đủ, thi cử hình thức, rồi dùng tấm bằng ấy như một “bước đệm” để vào ngành Y khoa bậc đại học.

Nếu liên thông trở thành con đường vòng để né kỳ thi đầu vào khó, né chuẩn năng lực, né quá trình đào tạo dài hạn và nghiêm ngặt, thì phải kiên quyết chặn lại.

Theo tôi, không nên đặt vấn đề “cấm tuyệt đối liên thông ngành y”, mà nên đặt vấn đề “siết chặt liên thông ngành y theo chuẩn đặc thù”. Những ngành liên quan trực tiếp đến khám bệnh, chữa bệnh phải có điều kiện liên thông rất nghiêm: đầu vào phải minh bạch; văn bằng trước đó phải được xác thực; thời gian học thực tế phải đủ; các học phần nền tảng không được cắt xén; thực hành lâm sàng phải được giám sát; chuẩn đầu ra phải gắn với năng lực nghề nghiệp thật; và đặc biệt phải có kỳ đánh giá năng lực độc lập, khách quan.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bằng, chứng chỉ, quá trình đào tạo, thực hành nghề nghiệp trong lĩnh vực y tế. Khi một người nộp hồ sơ liên thông, cơ sở đào tạo phải kiểm tra được toàn bộ dữ liệu học tập trước đó, tránh tình trạng hồ sơ giấy bị làm đẹp hoặc hợp thức hóa.

Nói cách khác, liên thông trong y khoa chỉ có ý nghĩa khi là con đường nâng cao năng lực thật. Còn nếu liên thông bị biến thành “đường tắt” để mua bằng, chạy trường, hợp thức hóa năng lực giả, thì không những phải dừng mà còn phải xử lý nghiêm những cá nhân, tổ chức tiếp tay cho sai phạm.

Từ vụ việc vừa qua, bà có ý kiến gì với các cấp, bộ, ngành?

Từ vụ việc này, tôi cho rằng cần có phản ứng quản lý nhà nước ở cấp độ mạnh hơn, rộng hơn và căn cơ hơn. Không nên chỉ xử lý như một vụ việc đơn lẻ hay chỉ dừng ở kiểm tra một cơ sở đào tạo cụ thể.

Theo thông tin báo chí, sau loạt bài của Dân Việt, Sở GDĐT Khánh Hòa đã yêu cầu báo cáo và cho biết sẽ kiểm tra các trường trung cấp y trên địa bàn nếu cần thiết. Động thái này là cần thiết, nhưng cần được đặt trong một cuộc rà soát liên ngành quy mô lớn hơn.

Trước hết, Bộ GDĐT, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ cùng các địa phương cần phối hợp rà soát toàn bộ các cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe, nhất là hệ trung cấp, cao đẳng, liên thông.

Nội dung rà soát không chỉ là giấy phép đào tạo, mà phải đi vào thực chất: chỉ tiêu tuyển sinh, hồ sơ người học, thời lượng đào tạo, lịch học, điểm danh, đề thi, bài thi, điều kiện thực hành, hợp đồng với bệnh viện thực tập, danh sách giảng viên, kết quả tốt nghiệp và tình trạng sử dụng văn bằng sau tốt nghiệp.

Thứ hai, cần thanh tra đột xuất các cơ sở có dấu hiệu bất thường: số lượng tuyển sinh tăng nhanh, tỷ lệ tốt nghiệp quá cao, thời gian đào tạo rút ngắn bất hợp lý, có phản ánh về môi giới tuyển sinh, có quảng cáo “bao đỗ”, “bao bằng”, “học nhanh”, “không cần đến lớp”. Những dấu hiệu này phải được coi là tín hiệu cảnh báo rủi ro.

Thứ ba, cần xử lý nghiêm cả ba nhóm: người tổ chức môi giới, người mua bằng và cơ sở đào tạo hoặc cá nhân trong cơ sở đào tạo nếu có tiếp tay. Nếu chỉ xử lý “cò” bên ngoài mà không làm rõ trách nhiệm bên trong thì sẽ không triệt được gốc. Trường hợp văn bằng được cấp sai quy định thì phải thu hồi; nếu văn bằng đã dùng để liên thông, tuyển dụng, hành nghề thì phải rà soát tiếp các hệ quả pháp lý.

Thứ tư, Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cần tăng cường giám sát việc thực hiện pháp luật về giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và khám bệnh, chữa bệnh trong đào tạo nhân lực y tế. Đây là vấn đề nằm ở giao điểm của nhiều lĩnh vực: giáo dục, y tế, lao động, pháp luật, an sinh xã hội. Không thể để khoảng trống phối hợp giữa các cơ quan quản lý trở thành nơi phát sinh tiêu cực.

Cuối cùng, cần khẳng định lại một nguyên tắc: đào tạo y khoa phải được quản lý như một lĩnh vực đặc biệt, không thể thương mại hóa bằng mọi giá. Chủ trương của Đảng về chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân chỉ có thể đi vào cuộc sống nếu chúng ta xây dựng được đội ngũ nhân lực y tế có năng lực thật, đạo đức thật và văn bằng thật. Uy tín của ngành y bắt đầu từ sự trung thực trong đào tạo.

Xin trân trọng cảm ơn những đóng góp chia sẻ của bà!

Như Dân Việt đã thông tin, qua phản ánh của bạn đọc, nhóm PV có hành trình dài theo chân học viên để lần theo nhiều “ổ nhóm” chuyên nghiệp chạy bằng trung cấp y sĩ “siêu tốc” rồi chạy trúng tuyển vào đại học ngành y khoa.

Theo đó, nhân viên tư vấn tuyển sinh hay thực chất là "cò tuyển sinh" mời chào học viên mức giá 70 triệu đồng cho tấm bằng trung cấp y khoa loại giỏi.

Sau khi đã trở thành y sĩ, những người này cam kết có thể giúp xét tuyển đại học chuyên ngành y khoa có giá từ 120 - 160 triệu đồng.

×