Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei: Nhà lãnh đạo đã định hình nên sự bất khuất của Iran

Truyền thông nhà nước Iran đã xác nhận cái chết này vào rạng sáng Chủ nhật (1/3) sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng ông Khamenei đã thiệt mạng trong một cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào khu nhà của ông hôm thứ Bảy.

“Thông báo tới nhân dân Iran rằng, Lãnh tụ tối cao của Iran, Imam Sayyid Ali Khamenei, Lãnh đạo Cách mạng Hồi giáo, đã tử đạo trong cuộc tấn công phối hợp do Mỹ và chế độ Zionist phát động vào sáng thứ Bảy, ngày 28/2”, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran đưa tin. Truyền thông nhà nước Iran cho biết thêm, con gái, con rể và cháu trai của Khamenei cũng thiệt mạng.

Trước đó, ông Trump nói rằng Đại giáo chủ Khamenei và các quan chức Iran khác "không thể thoát khỏi sự theo dõi của tình báo Mỹ và các hệ thống giám sát tiên tiến".

Ông Khamenei lên nắm quyền ở Iran vào năm 1989, sau cái chết của Ayatollah Ruhollah Khomeini, nhà lãnh đạo đầy sức hút đã dẫn đầu cuộc cách mạng Hồi giáo một thập kỷ trước đó.

Trong khi Khomeini là động lực tư tưởng đằng sau cuộc cách mạng chấm dứt sự cai trị của chế độ quân chủ Pahlavi, thì chính ông Khamenei là người đã định hình bộ máy quân sự và bán quân sự, tạo nên cả hệ thống phòng thủ của Iran trước kẻ thù và mang lại cho nước này tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới.

Trước khi trở thành lãnh đạo tối cao, ông đã lãnh đạo Iran trên cương vị tổng thống trải qua cuộc chiến đẫm máu với Iraq vào những năm 1980. Cuộc xung đột dai dẳng, cùng với cảm giác bị cô lập trong lòng nhiều người Iran khi các nước phương Tây ủng hộ nhà lãnh đạo Iraq Saddam Hussein, đã làm sâu sắc thêm sự ngờ vực của Khamenei đối với phương Tây nói chung và Mỹ nói riêng, theo nhận định của các nhà phân tích.

Quan điểm đó sẽ là nền tảng cho sự cai trị kéo dài hàng thập kỷ của ông và củng cố ý tưởng rằng Iran phải luôn trong tình trạng phòng thủ trước các mối đe dọa từ bên ngoài và bên trong.

“Mọi người nghĩ (về Iran) như một chế độ thần quyền, bởi vì ông ấy (Khamenei) đội khăn xếp và ngôn ngữ nhà nước là ngôn ngữ tôn giáo, nhưng trên thực tế, ông ấy là một tổng thống thời chiến, người bước ra khỏi chiến tranh với giả định rằng Iran dễ bị tổn thương và cần an ninh”, Vali Nasr, chuyên gia về các vấn đề Iran và tác giả cuốn sách Chiến lược vĩ đại của Iran: Một lịch sử chính trị, cho biết. “Rằng Mỹ thù địch với Iran; và rằng cuộc cách mạng, nền cộng hòa Hồi giáo và chủ nghĩa dân tộc không tách rời nhau” và do đó, Tehran cần được bảo vệ.

Dưới tầm nhìn này, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã phát triển từ một lực lượng bán quân sự thành một thể chế an ninh, chính trị và kinh tế hùng mạnh, trở thành trung tâm cho ảnh hưởng rộng lớn hơn của Iran trong khu vực. Ông Khamenei cũng thúc đẩy một “nền kinh tế kháng chiến” để tăng cường khả năng tự lực trước các lệnh trừng phạt khắc nghiệt của phương Tây, duy trì thái độ hoài nghi mạnh mẽ đối với việc hợp tác với phương Tây, và phản bác mạnh mẽ những lời chỉ trích cho rằng việc ông tập trung vào quốc phòng đang cản trở những cải cách cần thiết.

Nhưng sự cai trị của ông đã bị thử thách nghiêm trọng trong những năm qua, bao gồm cả năm 2009, khi những người biểu tình xuống đường phản đối điều mà họ cho là cuộc bầu cử tổng thống gian lận đã bị đàn áp dã man, và năm 2022 liên quan đến quyền của phụ nữ.

Có lẽ thách thức lớn nhất đối với sự cai trị của ông xuất hiện vào tháng Giêng khi các cuộc biểu tình do khó khăn kinh tế gây ra biến thành cuộc nổi dậy trên toàn quốc, với nhiều người biểu tình trực tiếp kêu gọi lật đổ nền cộng hòa Hồi giáo. Phản ứng của chính quyền đã dẫn đến một trong những cuộc đối đầu bạo lực nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979 của đất nước.

Các nhà phê bình cho rằng ông quá xa rời thực tế, không thấu hiểu thế hệ trẻ đang tìm kiếm cải cách và cải thiện kinh tế thay vì chủ nghĩa biệt lập và những cuộc chiến tranh ngầm kéo dài với Mỹ và Israel.

“Người dân Iran đã phải trả giá quá đắt cho sự khăng khăng đòi độc lập dân tộc đến mức này – trong quá trình đó, ông ta đã đánh mất sự ủng hộ của người dân Iran vì họ không còn tin vào sự khôn ngoan của nền độc lập này nữa”, Nasr nói.

Những năm đầu đời

Sinh năm 1939 tại thành phố Mashhad linh thiêng của người Shia ở đông bắc Iran, Khamenei là con trai của một nhà lãnh đạo Hồi giáo nổi tiếng và là người Azerbaijan gốc từ nước láng giềng Iraq. Gia đình ông định cư lần đầu tiên tại Tabriz ở tây bắc Iran trước khi chuyển đến Mashhad, một nơi được nhiều người hành hương tôn giáo ưa thích, nơi cha của Khamenei lãnh đạo một nhà thờ Hồi giáo Azerbaijan.

Khamenei mô tả mẹ mình, bà Khadijeh Mirdamadi là một người ham đọc kinh Quran và sách, người đã truyền cho con trai mình tình yêu văn chương và thơ ca, và sau này ủng hộ con trai khi ông tham gia phong trào chống lại sự cai trị của triều đại Pahlavi.

Khamenei bắt đầu học tập từ năm 4 tuổi, học kinh Quran, và hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học tại trường Hồi giáo đầu tiên ở Mashhad. Ông không học hết trung học, thay vào đó theo học các trường thần học và học hỏi từ các học giả Hồi giáo nổi tiếng thời bấy giờ, như cha ông và Sheikh Hashem Ghazvini. Trong những năm tiếp theo, ông tiếp tục học tập tại các trung tâm giáo dục cao cấp Shia danh tiếng hơn ở Najaf và Qom.

Tại Qom, ông đã học hỏi và trở nên thân thiết với một số học giả Hồi giáo nổi tiếng khác, trong đó có Ayatollah Khomeini, người được các học viên trẻ yêu mến vì thái độ bất chấp chính quyền Shah.

Khamenei giảng dạy các khóa học luật học và các lớp giải thích thần học công cộng, điều này cũng giúp ông tiếp cận được lượng khán giả ngày càng tăng, đặc biệt là các sinh viên trẻ đang bắt đầu mất niềm tin vào chế độ quân chủ.

Vào thời điểm đó, chế độ quân chủ đã được khôi phục quyền lực tuyệt đối sau cuộc đảo chính do MI6 và CIA dàn dựng năm 1953, lật đổ Thủ tướng Mohammad Mosaddegh được bầu cử dân chủ sau khi ông ta cố gắng quốc hữu hóa ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran.

Là một nhà hoạt động chính trị, ông Khamenei đã nhiều lần bị cảnh sát mật của Shah (SAVAK) bắt giữ và bị đày đến thành phố Iranshahr xa xôi ở phía đông nam Iran, nhưng ông đã trở về tham gia các cuộc biểu tình năm 1978 dẫn đến sự kết thúc của chế độ Pahlavi.

Lãnh đạo tối cao

Sau khi chế độ quân chủ bị lật đổ, ông Khamenei trở thành nhân vật chủ chốt trong việc thiết lập nước Iran mới. Ông từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng trong thời gian ngắn vào năm 1980 và sau đó là người giám sát Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sau khi chiến tranh Iran-Iraq nổ ra. Là một nhà hùng biện xuất sắc, ông cũng nắm giữ chức vụ quan trọng là người dẫn dắt buổi cầu nguyện thứ Sáu tại Tehran.

Năm 1981 là một năm trọng đại đối với Khamenei. Ông bị mất khả năng sử dụng cánh tay phải sau khi thoát chết trong gang tấc khỏi một vụ ám sát do nhóm Mojahedin-e Khalq (MEK) thực hiện, một nhóm đối lập đã phát động cuộc nổi dậy vũ trang chống lại chế độ thần quyền mới thành lập của Iran sau khi bất hòa với Khomeini. Cùng năm đó, Khamenei đắc cử tổng thống, trở thành tổng thống theo giáo phái đầu tiên của Iran.

Năm 1989, cái chết của Khomeini là một bước ngoặt đối với nền cộng hòa Hồi giáo. Trước khi qua đời, Khomeini đã gạt bỏ người kế vị được ông chỉ định từ lâu, Ayatollah Hossein Ali Montazeri, do những lời chỉ trích của người này về vụ hành quyết hàng loạt tù nhân năm 1988.

Một hội đồng được thành lập để sửa đổi hiến pháp đã bổ nhiệm ông Khamenei thay thế. Để điều đó xảy ra, hội đồng phải nới lỏng các điều kiện cần thiết để nắm giữ chức vụ cao nhất của đất nước. Khamenei không có danh hiệu hojatoleslam – một danh hiệu giáo sĩ cấp cao của dòng Shia.

“Tôi tin rằng mình không xứng đáng với vị trí này; có lẽ cả bạn và tôi đều biết điều đó. Đây sẽ là sự lãnh đạo mang tính biểu tượng, chứ không phải lãnh đạo thực sự”, Khamenei nói vào thời điểm đó.

Nhưng vai trò lãnh đạo của ông không chỉ mang tính biểu tượng.

Thời kỳ đầu cầm quyền của ông Khamenei trên cương vị giáo chủ được định hình bởi những nỗ lực tái thiết một đất nước bị tàn phá bởi 8 năm chiến tranh với Iraq. Hơn một triệu người đã thiệt mạng trong cuộc xung đột, và nền kinh tế bị tàn phá nặng nề. Cuộc xung đột cũng làm gia tăng sự bất mãn đối với cộng đồng quốc tế vì sự thiếu hành động sau khi Iraq sử dụng vũ khí hóa học chống lại lực lượng và thường dân Iran. Khi còn là tổng thống, ông Khamenei thường xuyên đến thăm các tiền tuyến, giành được lòng trung thành của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và có được sự hiểu biết trực tiếp về thực tế của chiến tranh.

“Ông ấy là một nhà lãnh đạo được hình thành từ cuộc chiến với Iraq – điều đó đã định hình quan điểm của ông về chính trị đối nội và đối ngoại. Khi trở thành lãnh đạo tối cao, ông tập trung vào việc xây dựng bộ máy quân sự và bán quân sự để đối phó với tình trạng bị bao vây, để duy trì sự kháng cự liên tục”, Narges Bajoghli, phó giáo sư nhân chủng học và nghiên cứu Trung Đông tại Đại học John Hopkins, cho biết.

Nhưng tâm trạng bắt đầu thay đổi vào những năm 1990. Đất nước đang rất cần đầu tư, trong khi nhiệt huyết cách mạng bắt đầu nguội lạnh phần nào. Một số người, mệt mỏi vì chiến tranh, mong muốn thấy Iran trở lại cộng đồng quốc tế.

Tâm lý đó đã dẫn đến chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử năm 1997 cho nhà cải cách Mohammad Khatami, người ủng hộ việc xích lại gần hơn với phương Tây và thúc đẩy "đối thoại giữa các nền văn minh".

Tuy vậy, sự hoài nghi và thiếu tin tưởng của ông Khamenei đối với phương Tây vẫn không hề suy giảm. Ông coi việc bỏ phiếu cho cải cách, kể cả từ trong hàng ngũ quân đội và lực lượng bán quân sự, là mối đe dọa đối với hiện trạng. Vì vậy, theo Bajoghli, ông đã bắt đầu tạo ra một khối cử tri ổn định gồm những người ủng hộ trung thành chống lại phe cải cách.

“Khamanei chưa bao giờ có được nền tảng vững chắc tự nhiên như Khomeini,” Bajoghli, tác giả cuốn sách Iran Framed cho biết. “Vì vậy, ông ấy đã đầu tư rất nhiều tiền vào việc cải tổ giáo dục và đào tạo cho thế hệ trẻ "trong hệ thống bán quân sự" để họ có thể thăng tiến", học giả Bajoghli nhận xét.

Điều đó có nghĩa là trao cho IRGC quyền tự do xây dựng mạng lưới doanh nghiệp cho phép họ thống trị nền kinh tế Iran, đồng thời tăng cường các chương trình huấn luyện, đặc biệt là cho các thành viên trẻ tuổi của lực lượng tình nguyện bán quân sự Basij. Mặc dù chỉ là một bộ phận nhỏ trong xã hội, nhưng đó là một bộ phận sẽ phát triển phù hợp với lập trường kháng chiến liên tục của Khamenei chống lại phương Tây và được cấp nguồn lực rất lớn. Quan trọng hơn, họ sẵn sàng chiến đấu và hy sinh, Bajoghli nói.

Những thành viên mới này trong lực lượng bán quân sự là những người được huy động để đàn áp các cuộc biểu tình trên toàn quốc nổ ra sau chiến thắng gây tranh cãi của Mahmoud Ahmadinejad, một người kiên quyết phản đối phương Tây, trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2009. Vào thời điểm đó, một thế hệ người Iran mới – sinh sau năm 1979 – ít quan tâm hơn đến luận điệu chống đế quốc, chống thực dân đã truyền cảm hứng cho cuộc cách mạng của cha mẹ họ.

Trong một động thái được coi là thách thức mạnh mẽ nhất đối với sự lãnh đạo của Khamenei vào thời điểm đó, hàng trăm nghìn người biểu tình đã xuống đường dưới cái tên mà truyền thông gọi là Phong trào Xanh để phản đối kết quả bầu cử và bày tỏ sự ủng hộ đối với ứng cử viên cải cách thất bại, Mir Hossein Mousavi. Trong khi những người biểu tình cho rằng cuộc bầu cử đã bị gian lận để Ahmadinejad thắng cử, Khamenei lại tán thành kết quả. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, hàng nghìn người đã bị bắt và hàng chục người thiệt mạng .

Lãnh đạo Iran cáo buộc các nước phương Tây kích động bất ổn để lật đổ chính quyền tôn giáo. Ông Ahmadinejad nói: “Các ông (phương Tây) phải chịu trách nhiệm về hành động của mình”.

“Dân tộc Iran sẽ… giáng một đòn mạnh vào những kẻ có ý đồ xấu xa đến mức chúng sẽ mất phương hướng".

'Không hòa bình cũng không chiến tranh'

Ông Khamenei cũng là một người thực dụng. Và ông tin rằng cuộc chiến chống lại phương Tây phải được tiến hành bằng những chiến lược khác nhau: kháng cự nhưng cũng phải đàm phán nếu cần thiết, các nhà quan sát cho biết.

Năm 2015, đất nước này đang phải vật lộn với các lệnh trừng phạt quốc tế khắc nghiệt do chương trình hạt nhân của mình. Để duy trì ổn định trong nước và tăng cường tính chính danh, Khamenei nhận thấy cần phải giảm bớt áp lực kinh tế.

Vì vậy, ông đã bật đèn xanh cho các cuộc đàm phán của Tổng thống Hassan Rouhani khi đó với phương Tây, dẫn đến Thỏa thuận Hợp tác Toàn diện chung (JCPOA) năm 2015. Thỏa thuận mang tính bước ngoặt này, được ký kết giữa Iran và các cường quốc thế giới, được thiết kế để kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

“Đó là một khoảnh khắc của chủ nghĩa thực dụng – đôi khi bảo vệ quốc gia đòi hỏi phải có sự thỏa hiệp,” Nasr nói. “Khamenei ủng hộ chính sách không hòa bình cũng không chiến tranh với Mỹ. Ông tin rằng Iran cần theo đuổi nền độc lập của mình trước Mỹ, điều mà ông cho là trái ngược với lợi ích của Iran.” Trong bối cảnh đó, “thỏa thuận hạt nhân không phải là bình thường hóa quan hệ (với Mỹ) mà là một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạn chế, giống như thỏa thuận mà Mỹ đã ký với Liên Xô", ông Nasr nói.

Nhưng ba năm sau khi thỏa thuận đó được ký kết, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận, chấm dứt sự hòa giải. Khi Washington áp đặt một loạt lệnh trừng phạt mới đối với Iran, ông Khamenei quay trở lại lập trường cứng rắn hơn, loại trừ đàm phán với Mỹ và ủng hộ việc vi phạm dần thỏa thuận. Trong những năm tiếp theo, Iran đã nối lại việc làm giàu uranium lên 60%, mức độ mà ở đó quá trình chuyển đổi thành uranium cấp độ vũ khí 90% diễn ra nhanh hơn. Iran đã khẳng định - và tiếp tục khẳng định - rằng chương trình hạt nhân của họ hoàn toàn mang tính chất dân sự. Năm 2003, ông Khamenei đã ban hành một lệnh cấm sản xuất, sử dụng và lưu trữ vũ khí hạt nhân.

Trước áp lực trừng phạt của phương Tây và lạm phát gia tăng, các cuộc biểu tình đã nổ ra trên khắp Iran vào năm 2019 sau quyết định tăng giá xăng dầu của chính phủ. Lực lượng an ninh bị cáo buộc đàn áp bạo lực các cuộc biểu tình, trong đó, theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, hơn 100 người đã thiệt mạng. Ông Khamenei bác bỏ những người biểu tình là "kẻ côn đồ" và cáo buộc những kẻ phản cách mạng và kẻ thù nước ngoài kích động tình trạng bất ổn.

Trong bối cảnh hỗn loạn nội bộ và sự cô lập ngày càng gia tăng, cuộc bầu cử tổng thống đã chứng kiến ​​chiến thắng của Ebrahim Raisi – một công tố viên cấp cao từng bị chỉ trích vì có liên hệ với các vụ hành quyết hàng loạt vào cuối những năm 80 – trong điều kiện tỷ lệ cử tri đi bầu thấp nhất trong lịch sử nước cộng hòa Hồi giáo.

Với một đồng minh thân cận như Raisi ở vị trí tổng thống, Khamenei đã thúc đẩy cái gọi là "nền kinh tế kháng chiến" dựa vào khả năng nội tại của Iran đồng thời chuyển hướng hoạt động kinh doanh sang phía Đông - một cách tiếp cận đã không mang lại kết quả hữu hình.

Các cuộc biểu tình trên toàn quốc năm 2022 về cái chết của Mahsa Amini trong trại giam của cảnh sát vì bị cáo buộc vi phạm luật bắt buộc đội khăn trùm đầu đã đánh dấu một thách thức lớn khác đối với ông Khamenei. Vị giáo chủ này bị chỉ trích là người chịu trách nhiệm về các hạn chế xã hội áp đặt lên người dân và cuộc đàn áp tàn bạo của lực lượng an ninh đối với các cuộc biểu tình sau đó. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, hơn 500 người đã thiệt mạng.

Một lần nữa, ông Khamenei coi toàn bộ sự việc là vấn đề an ninh quốc gia. Ông đổ lỗi cho các đối thủ phương Tây và khu vực đã kích động bất ổn, lập luận rằng các cuộc biểu tình không phải về cái chết của Amini hay việc phụ nữ đội khăn trùm đầu mà là kết quả của sự can thiệp từ nước ngoài. Ông nói: “Đây là về nền độc lập, sự kháng cự, sức mạnh và quyền lực của Iran Hồi giáo. Đó mới là điều cốt lõi.”

'Trục kháng cự'

Theo quan điểm của ông Khamenei, độc lập và quyền lực cũng cần thiết vượt ra ngoài biên giới quốc gia để duy trì "phòng tuyến tiền tuyến", nhằm ngăn chặn các hành động gây hấn hoặc vượt quá giới hạn tiềm tàng của các đối thủ, bao gồm cả Mỹ và Israel.

Điều đó dẫn đến việc xây dựng một mạng lưới quan hệ ủy nhiệm và chuyển giao kiến ​​thức về vũ khí cũng như nguồn lực cho một nhóm các đồng minh bên ngoài Iran – cái gọi là “ trục kháng chiến”, dự án chiến lược có tầm ảnh hưởng lớn nhất của Khamenei.

Kiến trúc sư trưởng của chiến lược này là Qassem Soleimani, một người ủng hộ trung thành của ông Khamenei và là chỉ huy của lực lượng Quds của Iran, cánh quân tinh nhuệ của IRGC chịu trách nhiệm chính về các hoạt động ở nước ngoài. Soleimani đã bị Mỹ ám sát vào năm 2020.

Liên minh này bao gồm Hezbollah ở Lebanon, cựu Tổng thống Bashar al-Assad ở Syria, Hamas ở Palestine, lực lượng Houthi ở Yemen và các nhóm vũ trang ở Iraq.

Nhưng trục hòa bình bắt đầu tan rã sau cuộc tấn công của Hamas ở miền nam Israel vào ngày 7 tháng 10 năm 2023. Israel sau đó đã phát động một cuộc chiến ở Gaza, khiến hơn 70.000 người thiệt mạng và biến phần lớn lãnh thổ Palestine thành đống đổ nát. Nhiều lãnh đạo cấp cao của Hamas đã thiệt mạng trong cuộc chiến này.

Israel cũng tấn công Hezbollah ở Lebanon, giết chết nhiều nhân vật cấp cao trong tổ chức này, bao gồm cả tổng thư ký Hassan Nasrallah. Sau đó là cuộc lật đổ chế độ Bashar al-Assad của Syria vào tháng 12 năm 2024 bởi lực lượng nổi dậy. Hành lang mà Iran đã sử dụng để tiếp tế cho Hezbollah — thông qua Syria — không còn khả thi nữa.

Khi các đồng minh của Iran suy yếu, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người đã thúc đẩy việc tấn công chương trình hạt nhân của Iran trong nhiều thập kỷ, đã nắm bắt thời cơ.

Ngày 13 tháng 6 năm 2025, quân đội Israel – với sự biết rõ của Mỹ – đã tấn công Iran, giết chết hàng chục chỉ huy cấp cao và các nhà khoa học hạt nhân hàng đầu, tấn công một số địa điểm hạt nhân cũng như cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự. Israel khẳng định cuộc tấn công nhằm ngăn chặn Iran chế tạo vũ khí hạt nhân, bất chấp các đánh giá riêng biệt của tình báo Mỹ và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho rằng Tehran không trong quá trình đó. Cuộc tấn công xảy ra đúng lúc Tehran đang đàm phán với Washington về chương trình hạt nhân của mình.

Iran đáp trả bằng một loạt tên lửa tấn công Tel Aviv. Một cuộc chiến tranh toàn diện đã nổ ra trong gần hai tuần, đỉnh điểm là việc Mỹ thả bom xuyên hầm vào ba cơ sở hạt nhân trọng yếu.

Ông Netanyahu đe dọa sẽ giết ông Khamenei, trong khi ông Trump yêu cầu ông ta "đầu hàng vô điều kiện".

Điều đó hầu như không có tác dụng. Đại giáo chủ Khamenei đáp trả gay gắt: “Những người thông minh hiểu biết về Iran và lịch sử của nước này sẽ không bao giờ dùng ngôn từ đe dọa với quốc gia này bởi vì người dân Iran sẽ không đầu hàng, và người Mỹ nên biết rằng bất kỳ sự can thiệp quân sự nào của Mỹ chắc chắn sẽ gây ra thiệt hại không thể khắc phục được”.

Đối với một số người, sự kiên định của ông Khamenei, điều từng bị chỉ trích vì tư duy như thể ông đang trong tình trạng bị bao vây, đã mang một ý nghĩa khác sau cuộc chiến 12 ngày với Israel. Người dân Iran đã bất chấp lời kêu gọi của Israel về việc nổi dậy chống lại nước cộng hòa Hồi giáo.

Nhưng hiệu ứng đoàn kết ủng hộ lá cờ không kéo dài được lâu.

Các lệnh trừng phạt khắc nghiệt đã đè nặng lên nền kinh tế đất nước. Cuối tháng 12, các cuộc biểu tình phản đối sự sụp đổ của đồng tiền đã biến thành một cuộc nổi dậy trên toàn quốc kêu gọi chấm dứt sự cai trị của ông Khamenei. Điều đó dẫn đến cuộc đàn áp tàn bạo nhất trong nhiều thập kỷ. Chính quyền Iran cho biết hơn 3.000 người đã thiệt mạng, nhưng một nhóm nhân quyền có trụ sở tại Mỹ ước tính con số này lên đến hơn 7.000 người. Al Jazeera không thể xác minh độc lập những con số này.

Sau cuộc biến động, đất nước đứng trước ngã ba đường. Trong khi các vòng biểu tình trước đây, nhà nước có thể trợ cấp hoặc nới lỏng các hạn chế xã hội, thì lần này họ có rất ít lựa chọn để giải quyết những bất bình kinh tế tiềm ẩn đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình. Các chuyên gia cho rằng Iran cần phải đưa ra những thỏa hiệp khó khăn để được dỡ bỏ lệnh trừng phạt và phục hồi nền kinh tế – nếu không sẽ phải đối mặt với những biến động lớn hơn nữa.

Điều đó dẫn đến các vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran nhằm hạn chế các hoạt động hạt nhân của Tehran để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Mặc dù có những tuyên bố về “tiến triển”, nhiều vòng đàm phán tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Geneva đã không đạt được bất kỳ bước đột phá nào. Mỹ cho biết họ muốn Iran tháo dỡ hoàn toàn cơ sở hạ tầng hạt nhân, hạn chế kho tên lửa đạn đạo và ngừng hỗ trợ các đồng minh trong khu vực. Trong khi Tehran thể hiện sự linh hoạt trong việc thảo luận về các hạn chế đối với việc làm giàu uranium cho mục đích dân sự, thì cho đến nay họ vẫn coi tên lửa và các lực lượng ủy nhiệm là những vấn đề không thể thương lượng.

Trong khi đó, Mỹ đã tích lũy kho vũ khí quân sự lớn nhất trong khu vực kể từ cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

Ngày 28 tháng 2, ông Trump tuyên bố Mỹ đã bắt đầu một “chiến dịch quân sự quy mô lớn” ở Iran. Trong bài phát biểu của mình, tổng thống Mỹ đã nói rõ rằng Mỹ đang tìm cách thay đổi chế độ.

“Giờ phút tự do của các bạn đã đến rồi,” ông Trump nói với người dân Iran vào cuối bài phát biểu sáng thứ Bảy (28/2/2026). “Khi chúng tôi hoàn thành, hãy tiếp quản chính phủ của các bạn. Nó sẽ thuộc về các bạn. Đây có lẽ sẽ là cơ hội duy nhất của các bạn trong nhiều thế hệ".

Ông nói rằng ông "sẵn sàng làm" những điều mà chưa một tổng thống Mỹ nào trước đây từng làm.

×