Danh sách xã phường có thể phải sáp nhập xã phường lần thứ 2 ở Phú Thọ có tên xã Sơn Đông-làng khoa bảng (Vĩnh Phúc cũ)

Trên cơ sở Đề án số 387/ĐA-CP ngày 09 tháng 5 năm 2025 của Chính phủ về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ (mới) năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định sắp xếp để thành lập các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ năm 2025.

Cụ thể, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Phú Thọ có 148 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 133 xã và 15 phường; trong đó có 131 xã, 15 phường hình thành sau sắp xếp và 2 xã không thực hiện sắp xếp là xã Thu Cúc, xã Trung Sơn.

Theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, trong đó có đơn vị hành chính cấp xã thì tỉnh Phú Thọ có ít nhất 29 xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn (ít nhất là tiêu chuẩn về diện tích).

Xã Sơn Đông nằm trong danh sách 29 xã chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên ở tỉnh Phú Thọ (gồm địa phận tỉnh Vĩnh Phúc cũ), có thể phải xây dựng phương án sáp nhập xã phường lần thứ 2.

Sáp nhập xã phường năm 2025, 100% phường ở tỉnh Phú Thọ đạt cả 2 tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên tối thiểu, quy mô dân số tối thiểu cũng như đạt các tiêu chuẩn khác quy định tại Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV.

Trong số 15 phường của tỉnh Phú Thọ mới có một số phường được ví như là "siêu phường" bởi mật độ dân số đông như phường Hòa Bình (địa phận thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình cũ); phường Việt Trì (địa phận thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ cũ); phường Vĩnh Yên, phường Vĩnh Phúc (địa phận thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc cũ)...

Theo khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 quy định tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên của xã như sau:

- Xã miền núi từ 100 km2 trở lên;

- Xã ở hải đảo từ 15 km2 trở lên;

-Xã không thuộc điểm a và điểm b khoản 2 Điều 2 Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 từ 30 km2 trở lên.

Căn cứ tại khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 quy định tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên của phường như sau:

- Diện tích tự nhiên từ 5,5 km2 trở lên.

3. Vị trí, chức năng được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành cấp vùng hoặc cấp tỉnh hoặc cấp tiểu vùng trong tỉnh, thành phố, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, thành phố hoặc tiểu vùng trong tỉnh, thành phố.

4. Tỷ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính từ 50% trở lên.

5. Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội đạt các chỉ tiêu sau:

a) Tỷ lệ tổng thu ngân sách địa phương với tổng chi ngân sách địa phương trên địa bàn từ 100% trở lên;

b) Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt từ 70% trở lên;

c) Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên;

d) Thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất;

đ) Tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất.

Xã Sơn Đông, tỉnh Phú Thọ (địa phận huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc cũ) chưa đạt tiêu chuẩn diện tích tự nhiên, có thể phải xây dựng phương án sáp nhập xã phường lần thứ 2

Bối cảnh hành chính và lịch sử hình thành

Ngày 16/6/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1676/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Theo Nghị quyết, ba xã cũ là Tây Sơn, Cao Phong và Sơn Đông (địa phận huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc cũ) được hợp nhất thành một đơn vị hành chính mới mang tên xã Sơn Đông.

Việc sáp nhập này được thực hiện trong bối cảnh cả nước đang triển khai chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời khai thác tốt hơn tiềm năng, thế mạnh của từng địa phương.

Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển của địa bàn, mở ra những cơ hội mới về quy hoạch, phát triển kinh tế – xã hội và cải thiện đời sống nhân dân.

Phạm vi, quy mô mới của xã Sơn Đông

Xã Sơn Đông mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số, hệ thống chính trị và cơ sở hạ tầng của ba xã cũ.

Nhờ đó, xã có quy mô rộng lớn hơn cả về diện tích lẫn dân số, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quy hoạch, quản lý và phát triển đồng bộ.

Sự hợp nhất này giúp chính quyền địa phương tập trung nguồn lực, tránh phân tán, đồng thời tạo cơ sở để xã đầu tư phát triển mạnh mẽ hơn trong nhiều lĩnh vực, từ sản xuất nông nghiệp, dịch vụ thương mại đến xây dựng hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế.

Mục tiêu phát triển và lợi ích thiết thực

Giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả quản lý: Việc sáp nhập giúp giảm số lượng đầu mối hành chính, tinh gọn bộ máy, từ đó nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành.

Quy hoạch dài hạn và đầu tư đồng bộ: Với diện tích và dân số lớn hơn, xã Sơn Đông có điều kiện xây dựng các quy hoạch phát triển hạ tầng giao thông, trường học, trạm y tế, công trình văn hóa – thể thao… theo hướng bền vững và hiện đại.

Nâng cao chất lượng đời sống nhân dân: Sự tập trung nguồn lực tạo điều kiện triển khai hiệu quả hơn các chương trình phát triển kinh tế, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Phát huy tiềm năng địa phương: Xã có điều kiện thuận lợi để khai thác thế mạnh về sản xuất nông – lâm nghiệp, phát triển làng nghề, du lịch cộng đồng, đồng thời gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Vị thế và định hướng tương lai

Sau khi sáp nhập, xã Sơn Đông trở thành một trong 148 đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Phú Thọ mới (sau khi sáp nhập với Vĩnh Phúc và Hòa Bình).

Tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập có diện tích khoảng 9.361 km² với dân số trên 4 triệu người, giữ vị trí trung tâm vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Trong giai đoạn tới, xã Sơn Đông định hướng phát triển theo hướng:

Với những bước đi chiến lược này, xã Sơn Đông kỳ vọng trở thành một địa bàn phát triển năng động, góp phần vào sự thịnh vượng chung của tỉnh Phú Thọ trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.

Sơn Đông-nơi có làng khoa bảng nổi tiếng cả nước

Sáp nhập tỉnh Phú Thọ, Hòa Bình, Vĩnh Phúc thành công, tỉnh mới mang tên tỉnh Phú Thọ sẽ có một làng khoa bảng, làng tiến sỹ, đất phát quan, mật độ di tích lịch sử, di tích văn hóa dày đặc.

Đó là làng Quan Tử-một làng cổ đẹp như phim ở xã Sơn Đông, huyện Lập Thạch (tỉnh Vĩnh Phúc cũ).

Làng "con quan" trên đất Vĩnh Phúc

Nói về truyền thống khoa bảng thì làng cổ Quan Tử ở miền Trung du đất Vĩnh Phúc không thua kém bất cứ một làng khoa bảng nào ở vùng đồng bằng Bắc bộ, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

Làng Quan Tử có hơn 200 nóc nhà nhưng có tới 12 tiến sỹ Nho học thời phong kiến. Làng cổ Quan Tử là vùng đất sinh ra Trần Nguyên Hãn-dòng dõi nổi tiếng nhà Trần. 

Làng Quan Tử còn là nơi liên quan đến nhà giáo nổi tiếng thời nhà Trần. Đó là thầy giáo Đỗ Khắc Chung - một bậc Nho học thời Trần có công lao to lớn trong việc khuyến học, đào tạo nhân tài cho đất nước khi ấy.

Đỗ Khắc Chung cũng chính là người được vua nhà Trần cử vào Nam đón công chúa Trần Huyền Trân ra Bắc. Năm 1307, khi Chế Mân qua đời, vua Trần Anh Tông đã cử Trần Khắc Chung làm trưởng đoàn sứ giả và Đặng Văn làm phó đoàn sang Chiêm Thành đón Huyền Trân về nước.

Xung quanh thân thế, sự nghiệp và sự việc đi đón công chúa Trần Huyền Trân của thầy giáo Đỗ Khắc Chung đến nay vẫn còn tồn tại nhiều tranh luận, nhưng ông vẫn là một trong 2 người được làng Quan Tử thờ làm thành hoàng làng hàng trăm năm qua. Người thứ 2 được thờ làm thành hoàng làng Quan Tử đó chính là Trần Nguyên Hãn.

Thật hiếm có một làng quê Việt Nam nào mà mà chọn thờ tới 2 vị thành hoàng làng như làng Quan Tử.

Làng Quan Tử vốn trước đó có tên Nôm là làng Gốm. Bên bờ sông Lô xưa có một tệ ấp nhỏ nhưng quanh năm buôn bán sầm uất tên gọi làng Gốm. Về sau làng ấy được đổi tên thành “Quan Tử” do có nhiều người đỗ đại khoa, ra làm quan phụng sự triều đình.

Quan Tử được coi là vùng đất địa linh nhân kiệt thuộc huyện Lập Thạch (Vĩnh Phúc cũ). Từ ngàn xưa, làng cổ này đã nổi tiếng là đất văn học với nhiều người đỗ đạt làm quan to trong triều.

Chỉ tính hàng đại khoa, làng Quan Tử đã có tới 12 người thi đỗ tiến sỹ Nho học (nên còn gọi là làng tiến sỹ), gồm: Nguyễn Từ, Lê Thúc Chẩn, Nguyễn Tộ, Nguyễn Chinh, Nguyễn Tư Phúc, Trần Doãn Hựu, Lê Đức Toản, Đặng Thận, Lê Khiết, Đặng Điềm, Nguyễn Phu Hựu, Vũ Doãn Tư.

Ngoài ra, làng còn có nhiều người đỗ trung khoa (học vị hương ống, cử nhân) và tiểu khoa (học vị sinh đồ, tú tài).

Làng Gốm chính là nơi sinh thành của Tả tướng quốc Trần Nguyên Hãn, cũng là nơi cư trú và dạy học trong nhiều năm của Đỗ Khắc Chung - người đã góp nhiều công sức trong việc đào tạo nhân tài và khai trí cho dân địa phương trước khi về làm quan nhà Trần.

Trong số hơn 40 nhà khoa bảng được thờ ở Văn Miếu Vĩnh Phúc, thì làng Quan Tử đã có 12 vị.

Theo các cao niên làng Quan Tử, từ trước thời Lê, làng đã có tên là Gốm bởi gắn bó với nghề làm gốm. Tuy nhiên, sau vì làng có nhiều người đỗ tiến sỹ, ra làm quan nên được đổi tên thành Quan Tử.

Cho đến nay, hai chữ Quan Tử cũng có nhiều cách giải thích không đồng nhất.

Tuy nhiên có thể hiểu là thuở xưa, theo luật lệ của triều đình thì những người thi đỗ tiến sỹ, cử nhân, tú tài mà được bổ làm quan thì nhất định không được làm quan ở quê nhà.

Thậm chí, còn có lệ, ông quan không được dắt díu vợ con đến địa phương mà mình đang làm việc. Vì quy định này mà gia quyến cùng vợ con các quan đều phải ở lại làng.

Tương truyền, dưới triều vua Lê Thánh Tông, con nhà quan ở làng Gốm đông đến mức cứ ra ngõ là gặp. Nhà vua cảm khái cho rằng, đông con nhiều cháu là một cái phúc, bèn ban cho tên làng là Quan Tử, có nghĩa là làng con quan.

Tuy nhiên, thuyết khác giải thích chữ Quan Tử có nghĩa hoàn toàn khác chứ chẳng liên quan gì đến việc làng có nhiều con quan.

Chữ “tử” có nghĩa là chỉ người có đức hạnh, học vấn… như cách mà dân gian vẫn gọi Khổng Tử, Lão Tử, Mạnh Tử. Quan Tử có nghĩa làng làm quan bởi do đức hạnh, tài giỏi – đó là cách gọi tỏ ý kính trọng các vị quan của làng.

Danh sách các xã, phường ở tỉnh Phú Thọ chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên, có xã Sơn Đông-làng khoa bảng

Xã Sơn Đông cùng với các xã phường chưa đạt tiêu chuẩn ở tỉnh Phú Thọ (gồm địa phận tỉnh Vĩnh Phúc cũ, tỉnh Hòa Bình cũ) có thể phải xây dựng phương án sáp nhập xã phường lần thứ 2.

Lưu ý:

-Thông tin trên chỉ xét đến tiêu chí quy mô dân số tối thiểu của từng xã và chưa xét đến yếu tố xã, phường đặc thù quy định tại Điều 3 và Điều 6 Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính, trong đó có đơn vị hành chính cấp xã.

×