Đạo diễn Chánh Trực: "Trước khi dạy làm nghề phải dạy học viên làm người"

Sau hơn 25 năm giảng dạy, anh quyết định thành lập học viện nghệ thuật riêng để hiện thực hóa tâm huyết ấp ủ suốt nhiều năm.

Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với đạo diễn, diễn viên Chánh Trực cùng anh nhìn lại hành trình "chèo đò", đồng thời bày tỏ quan điểm về đào tạo diễn viên và sự thay đổi của đời sống nghệ thuật hiện nay.

Đạo diễn Chánh Trực: "Điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm của người thầy"

. Anh có thấy mình "liều" khi mở học viện nghệ thuật ở thời điểm này?

- Tôi không nghĩ mình liều. Trước đây, việc đào tạo nghệ thuật chủ yếu do các trường công lập như Đại học Sân khấu - Điện ảnh hay Nhạc viện đảm nhiệm. Sau này có thêm các trường ngoài công lập nhưng vẫn chưa đáp ứng hết nhu cầu. Trong khi đó, ngày càng nhiều bạn trẻ yêu nghệ thuật, muốn được đứng trên sân khấu hay tham gia phim ảnh.

Không phải ai cũng có cơ hội vào trường chính quy vì phải thi tuyển, chỉ tiêu lại hạn chế. Vì thế, các trung tâm đào tạo ra đời là điều tất yếu của quy luật cung - cầu.

Điều tạo nên sự khác biệt không nằm ở việc mở trung tâm, mà ở chất lượng đào tạo. Tôi có hơn 25 năm giảng dạy, chú trọng tuyển chọn đầu vào, theo sát quá trình học và sự tiến bộ của học viên. Quan trọng nhất vẫn là cái tâm của người thầy, bởi học viên sẽ cảm nhận được giá trị thật sự.

. Đây hẳn là một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của anh?

- Đúng vậy. Thật ra, nhiều năm qua tôi đã giảng dạy ở rất nhiều nơi như trung tâm của Lý Nhã Kỳ, công ty Đại Cồ Việt của NSƯT Hoài Linh, Yeah1 TV, Đại học Sân khấu - Điện ảnh, sân khấu Trương Hùng Minh... Bây giờ tôi mới có một nơi của riêng mình để thực hiện những điều mình luôn mong muốn.

. Anh định hướng ra sao cho buớc chuyển mình này?

- Tôi muốn đào tạo những nghệ sĩ trẻ có tài năng, bản lĩnh và khả năng hội nhập quốc tế. Nhưng quan trọng hơn, đào tạo nghệ thuật không chỉ để tạo ra người làm nghề, mà còn giúp mỗi người hiểu nghệ thuật để sống sáng tạo hơn, tự tin hơn và biết truyền cảm hứng. Một cuộc sống chỉ toàn thực dụng, thiếu sự lãng mạn và cảm xúc sẽ rất buồn tẻ.

. Sau nhiều năm giảng dạy ở cả trường chính quy lẫn các trung tâm, anh thấy sự khác biệt là gì?

- Tôi nghĩ mỗi mô hình đều có ưu và nhược điểm. Trường chính quy tuyển sinh khắt khe nên đầu vào đồng đều hơn. Trong khi đó, các trung tâm mở rộng cho mọi người có đam mê, nhưng nghề này vẫn đòi hỏi năng khiếu, nếu không có thì rất khó theo đuổi.

Đổi lại, học viên ở các trung tâm thường được tiếp cận thực tế sớm, làm việc với những người đang hoạt động trong nghề. Theo tôi, điều quan trọng là phải phân biệt giữa "làm nghề" và "dạy nghề". Nghệ sĩ có thể rất phóng khoáng khi biểu diễn, nhưng người thầy phải giữ chuẩn mực sư phạm. Trước khi dạy nghề, phải dạy học viên biết làm người.

. Không gian sân khấu ngày càng thu hẹp, anh có lo đầu ra cho học viên?

- Các trung tâm hiện nay đều phải tự tạo sân chơi để học viên được thực hành và biểu diễn trước khán giả. Diễn viên chỉ thực sự trưởng thành khi đứng trên sân khấu.

Còn cơ hội làm nghề thì chưa bao giờ dễ. Ngay cả sinh viên tốt nghiệp trường chính quy cũng không phải ai cũng có vai diễn lớn. Tuy nhiên, hiện nay các bạn có nhiều nền tảng để thể hiện bản thân như TikTok, YouTube, Facebook... Nghệ thuật đang dịch chuyển lên không gian số nên cơ hội không hề ít đi, chỉ là thay đổi hình thức.

Đạo diễn Chánh Trực: "Không thể lấy một xu hướng để đại diện cho toàn bộ nghệ thuật"

. Là người đào tạo và quan sát thị trường, anh nhìn nhận thế nào về câu chuyện "xu hướng"?

- Trong đào tạo, tôi vẫn chọn cách dạy từ gốc. Chương trình của học viện được xây dựng trên ba giáo trình nền tảng của sân khấu Việt Nam: Nghệ thuật biểu diễn tâm lý của GS, NSND Đình Quang; Nghệ thuật diễn xuất sân khấu và điện ảnh của Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Văn Phúc; và Đạo diễn và diễn viên của soạn giả Ngọc Linh.

Tôi muốn học viên nắm vững nền tảng trước. Khi trưởng thành, các bạn theo đuổi xu hướng nào hay lựa chọn con đường nào để thích nghi với thị trường là quyền của mỗi người. Không ai có thể quyết định thay thị hiếu của khán giả.

. Các sân khấu, vở kịch mang tính thị trường hay hiện tượng mạng đang thu hút khán giả rất mạnh. Anh nghĩ sao?

- Theo tôi, đó là điều bình thường. Ở bất kỳ quốc gia nào cũng vậy, mỗi loại hình nghệ thuật đều có nhóm khán giả riêng. Có tác phẩm rất đông người xem, cũng có tác phẩm ít khán giả nhưng sống bền với thời gian.

Hiện nay, nhóm chi tiêu nhiều cho giải trí chủ yếu là giới trẻ với lối sống cởi mở, thích trải nghiệm. Trên mạng xã hội cũng xuất hiện nhiều nghệ sĩ mang lại nguồn năng lượng tích cực nên nhanh chóng tạo thành xu hướng.

Tuy nhiên, đó chỉ là một phần của đời sống nghệ thuật. Không thể lấy một xu hướng để đại diện cho toàn bộ nghệ thuật. Khán giả có quyền yêu thích những giá trị khác nhau. Tôi vẫn tin rằng những tác phẩm chạm đến cảm xúc con người mới có sức sống lâu dài. Tiếng cười có thể đến rất nhanh, nhưng điều còn lại vẫn là chiều sâu cảm xúc.

. Nhìn lại hơn 25 năm "chèo đò", điều gì khiến anh nhớ nhất ? Và điều gì khiến anh tiếc nuối?

- Khoảng năm 2001, tôi bắt đầu đứng lớp ở trường Sân khấu với vai trò trợ giảng nhưng gần như trực tiếp giảng dạy. Lứa đầu tiên tôi giảng dạy có Lê Khánh, Hòa Hiệp, Thanh Thúy, Xuân Trang. Sau này còn có Minh Luân, Huy Khánh, Lê Dương Bảo Lâm, Dương Cường và nhiều người khác.

Điều khiến tôi hạnh phúc nhất là đến bây giờ, nhiều học trò gặp ở đâu cũng gọi tôi một tiếng "thầy". Có người tôi chỉ dạy trong thời gian ngắn nhưng vẫn trân trọng mối duyên ấy.

Còn về điều tiếc nuối lớn nhất với tôi có lẽ là việc mình rời trường Sân khấu. Nếu được chọn lại, tôi vẫn muốn gắn bó với môi trường sư phạm vì thật sự rất yêu nghề dạy.

Tôi cũng tiếc vì từng ôm đồm quá nhiều việc, vừa giảng dạy, làm nghề, vừa kinh doanh nên không có điều kiện học lên cao. Nhiều bạn bè đã trở thành tiến sĩ, giáo sư, còn tôi vẫn dang dở. Nếu có điều kiện, tôi muốn học thạc sĩ về giáo dục để nâng cao giá trị chuyên môn và học thuật cho việc đào tạo. Ngoài ra, vẫn còn nhiều dự án, vở diễn tâm huyết mà đến nay tôi chưa đủ điều kiện thực hiện.

. Nhiều đồng nghiệp cùng thế hệ đã có danh hiệu NSƯT, NSND. Anh có chạnh lòng?

- Trước đây tôi không quá bận tâm. Sau đại dịch COVID-19, nhiều đồng nghiệp động viên tôi làm hồ sơ vì huy chương thì tôi đã đủ từ lâu. Thực tế, có danh hiệu sẽ thuận lợi hơn trong một số công việc.

Nhưng điều khiến tôi vui là nhiều người vẫn nghĩ tôi đã là Nghệ sĩ Ưu tú từ lâu. Điều đó cho thấy trong lòng khán giả và đồng nghiệp, mình cũng đã có một vị trí nhất định. Với tôi, đó cũng là một sự ghi nhận rất đáng quý.

. Xin cảm ơn đạo diễn, diễn viên Chánh Trực!

×