Đạo diễn Lưu Trọng Ninh: “Tôi luôn hướng đến chất thơ mà cha tôi - nhà thơ Lưu Trọng Lư đã có”

Trong khuôn khổ triển lãm, toạ đàm nghệ thuật cùng tên với sự tham gia của con cố nhà nhà thơ Lưu Trọng Lư gồm nhà thơ, nhà báo Lưu Trọng Văn, nhà báo Lưu Trọng Bình, đạo diễn Lưu Trọng Ninh… cùng bạn bè của cố nhà thơ đã chia sẻ về những câu chuyện, ký ức và góc nhìn xoay quanh cuộc đời cũng như di sản nghệ thuật của ông.

Những bài học từ cha…

Nhắc về cố nhà thơ Lưu Trọng Lư, nhà báo Lưu Trọng Bình nhận định rằng, cha của mình làm thơ bằng sự rung động thật sự của trái tim.

“Ông không quá trau chuốt hay cầu kỳ chữ nghĩa. Ông rung động thế nào thì viết ra như thế. Và chính điều đó khiến thơ của ông có sức cảm hóa rất lớn đối với tôi”, nhà báo Lưu Trọng Bình nói.

Nhà báo Lưu Trọng Bình cho biết, điều ông nhớ nhất ở cha là những lời dạy về thơ ca và cảm xúc.

“Cha thường nói với chúng tôi rằng làm thơ trước hết phải có rung động. Rung động thế nào thì phải viết chân thật như thế lên trang giấy. Nếu nhiều người cùng rung động với bài thơ ấy thì đó sẽ là một bài thơ lớn. Còn nếu không, ít nhất đó vẫn là cảm xúc thật của mình”, ông tâm sự.

Theo ông, cha mình luôn nhấn mạnh rằng, thơ ca phải xuất phát từ cảm xúc chân thành của trái tim chứ không thể viết bằng sự gượng ép. Ngoài thơ, điều khiến ông nhớ mãi là những trăn trở của cha về việc học văn của người trẻ.

“Cha tôi từng nói: ‘Ngày xưa, bọn cha cũng ham chơi, cũng trốn học, nhưng cứ đến giờ văn là lại kéo nhau về để nghe thầy giảng. Còn bây giờ, vì sao các con lại không còn thích học văn nữa’, đó là điều cụ suy nghĩ mãi”, ông bộc bạch.

Nhà báo Lưu Trọng Bình cũng kể rằng, cha mình thường dặn các con khi đọc văn chương không nên chỉ đọc theo cảm xúc cá nhân hay sở thích riêng, mà phải học cách hiểu và rung động trước những giá trị đã được nhân loại công nhận.

“Đó là điều giúp tôi hiểu thêm rất nhiều giá trị văn học của Việt Nam và thế giới”, nhà báo Lưu Trọng Bình nói.

Trao đổi với Dân Việt, đạo diễn Lưu Trọng Ninh cũng cho biết, điều mà cha ông có chính là điều mà bản thân ông luôn muốn vươn đến.

Theo đạo diễn, bản chất của thơ là sự dung dị. Chất thơ trong phim không nằm ở những hình ảnh kiểu “áng chiều”, “chiếc lá nghiêng” mà nằm trong chính đời sống và những cảm xúc bình dị của con người.

“Phim của tôi cũng muốn đi tới điều đó. Tôi chưa biết mình đã làm được đến đâu, nhưng tôi luôn hướng về nó. Và tôi nghĩ một trong những lý do khán giả yêu thích phim của tôi cũng vì chất thơ ấy”, đạo diễn lưu Trọng Ninh chia sẻ.

Là một đạo diễn có những tác phẩm về làng quê Việt như: Thương nhớ ở ai, Bến không chồng… đạo diễn Lưu Trọng Ninh cho rằng, làng quê luôn giàu chất thơ bởi nó nằm sâu trong tiềm thức của mỗi người Việt.

“Dù tôi sinh ra ở thành phố nhưng gốc gác vẫn từ nông thôn mà ra. Những ký ức và tiềm thức ấy rất dễ được đánh thức. Và không gì đánh thức nó mạnh bằng chất thơ. Chất thơ không nằm ở hoàng hôn hay mặt trời đâu, mà nằm ở tình người với nhau. Người ta thương yêu nhau, cảm thông với nhau, va chạm với nhau”, đạo diễn chia sẻ.

Lưu Trọng Ninh cũng cho rằng, điều đầu tiên của chất thơ là trong đó không có ai hoàn toàn xấu.

“Không có bài thơ nào xấu cả. Vì thế trong phim của tôi cũng không có nhân vật nào hoàn toàn xấu. Chỉ có hoàn cảnh tạo ra những cảm xúc khác nhau và dẫn đến những hậu quả khác nhau”, ông nói thêm.

“Lưu Trọng Lư mang đến tinh thần yêu nước rất đặc biệt”

Tham dự toạ đàm nghệ thuật, nhà văn 97 tuổi Xuân Phượng xúc động chia sẻ, khi nhìn lại gia đình cố nhà thơ Lưu Trọng Lư, bà cảm thấy đây là một trường hợp “hiếm hoi và quý báu” bởi các con của ông đều tài hoa, giỏi giang và để lại dấu ấn riêng trong nhiều lĩnh vực.

Nhớ lại những năm kháng chiến, nhà văn Xuân Phượng cho biết, ở khu IV có một đội ngũ văn nghệ sĩ rất nhiệt huyết, trong đó có có nhiều tên tuổi lớn như: Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư, Nguyễn Khoa Văn (tức Hải Triều, bố của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm). Lúc đó nhà văn Xuân Phượng mới khoảng 20 tuổi, nhà thơ Lưu Trọng Lư lớn hơn bà một giáp.

Theo bà Xuân Phượng, khu IV thời ấy còn có tướng Nguyễn Sơn, một vị tướng nổi tiếng giỏi chiến lược quân sự nhưng cũng rất yêu thơ và trân trọng cái đẹp. Ông đặc biệt quý mến nhà thơ Lưu Trọng Lư.

“Có lần ông nói: ‘Mời ai trong đoàn thì tùy các anh nhưng nhất định phải có chú Lư’, bà kể lại.

Mỗi khi nhà thơ Lưu Trọng Lư xuất hiện, tướng Nguyễn Sơn thường kéo ghế mời ngồi cạnh và vui vẻ gọi ông là “ông Nai Vàng Ngơ Ngác” - hình ảnh gắn liền với bài thơ nổi tiếng của Lưu Trọng Lư. Điều đó khiến nhiều người bất ngờ bởi giữa một vị tướng trận mạc và một thi sĩ lãng mạn lại có sự đồng điệu sâu sắc đến vậy.

Nhà văn Xuân Phượng nhớ lại, khi ấy ông Hải Triều thường đùa rằng, tướng Nguyễn Sơn “không nói chuyện quân sự hay chính trị gì cả, chỉ nói chuyện tình yêu thôi”.

Tuy nhiên, vị tướng này từng chia sẻ một câu nói khiến bà nhớ mãi: “Tình yêu mới tạo nên sức mạnh. Tình yêu giúp con người sống đúng đắn hơn. Một con người không có tình yêu thì dễ trở thành một con thú”.

“Có lẽ chính vì điều đó mà ông đặc biệt quý Lưu Trọng Lư”, nhà văn Xuân Phượng nói.

Nhìn lại những bức ảnh cũ của nhà thơ Lưu Trọng Lư cùng bạn bè văn nghệ một thời, nữ nhà văn xúc động khi nhận ra phần lớn những gương mặt năm ấy, nay đã không còn.

“Có lẽ tôi là một trong số ít những người còn lại”, bà bùi ngùi.

Theo bà, thế hệ văn nghệ sĩ thời kháng chiến luôn tự hào khi nhớ về tuổi trẻ của mình, quãng thời gian họ đã dành toàn bộ sức lực, tài năng, nghị lực và khát vọng để phụng sự lý tưởng giành lại độc lập cho đất nước.

“Và Lưu Trọng Lư đã mang đến cho chúng tôi một tinh thần yêu nước rất đặc biệt, đó là niềm tin rằng tình yêu sẽ chiến thắng mọi trở ngại trên con đường con người đi tới”, nhà văn Xuân Phượng chia sẻ.

Nhà thơ, nhà phê bình mỹ thuật Lý Đợi cũng nhìn nhận văn chương Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu đậm từ chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa ấn tượng Pháp, nhưng để sống trọn vẹn như một “con người lãng mạn” đúng nghĩa thì rất hiếm ai như Lưu Trọng Lư.

Theo ông, thay vì tuyên ngôn bằng lời, Lưu Trọng Lư sống nhất quán với lý tưởng và cảm xúc của mình suốt đời. Để hiểu rõ hơn con người ấy, công chúng cần đọc thêm văn xuôi của ông - phần sáng tác mà Lý Đợi cho rằng “đồ sộ, sâu sắc và dày dặn” đến mức có thể gọi Lưu Trọng Lư là một nhà văn hơn là nhà thơ.

“Văn chương thường có những tuyên ngôn lý tưởng, nhưng sống trọn vẹn với điều mình tin thì không nhiều. Lưu Trọng Lư là người hiếm hoi làm được điều đó”, Lý Đợi nói.

Ông cũng cho rằng, điều đáng học ở Lưu Trọng Lư là sự “chí tình, chí nghĩa” và sự trọn vẹn trong sáng tạo. Đồng thời nhắc đến ý nghĩa thú vị của chữ “Lư” - vừa là mái lều tranh đơn sơ, vừa là bình rượu lâu năm - như phản chiếu cuộc đời thanh đạm nhưng say đắm của nhà thơ.

Đáp lại, nhà báo Lưu Trọng Văn cũng cho rằng, văn xuôi của cha mình, cố nhà thơ Lưu Trọng Lư chưa được nhìn nhận tương xứng một phần vì ảnh hưởng quá lớn của công trình Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh và Hoài Chân, khiến công chúng chủ yếu nhớ đến ông như một nhà thơ.

Ông đặc biệt nhắc đến tiểu thuyết Dòng họ (1943) như một tác phẩm lớn mang tư tưởng nhân văn vượt thời đại.

Theo nhà báo Lưu Trọng Văn, việc đánh giá văn chương luôn cần thời gian và các thế hệ sau có thể sẽ nhìn lại di sản của cha mình theo cách khác. Ngoài tiểu thuyết, ông cho biết cha mình còn để lại nhiều kịch thơ đặc sắc, từng được Chủ tịch Hồ Chí Minh nghe nhiều lần trên đài phát thanh trong thời chiến.

×