Đạo diễn phim "Ma xó" nói về điều đáng sợ nhất trong phim

Phim "Ma xó": “Tôi không chủ đích tạo ra sự khác biệt”

Lý do nào khiến anh quyết định bắt đầu hành trình điện ảnh của mình bằng một bộ phim kinh dị?

- Từ đầu tôi cũng không nghĩ bộ phim đầu tay của mình sẽ là một tác phẩm kinh dị bởi tôi từng cho rằng phim đầu tay của mình là câu chuyện thiên về chính kịch hoặc tâm lý.

Nhưng khi được nhà sản xuất Nguyễn Ngọc Thạch mời tham gia dự án và đọc kịch bản, tôi đã thực sự bị chạm bởi câu chuyện.

Điều khiến tôi quyết định nhận lời không nằm ở thể loại, mà là ở cảm xúc và thông điệp mà kịch bản mang lại. Tôi chọn làm Ma Xó vì câu chuyện của nó, chứ không phải vì đây là một bộ phim kinh dị.

Dĩ nhiên, thể loại kinh dị là một thử thách lớn bởi trước đó tôi chưa từng thực hiện thể loại này. Và khi đọc kịch bản, tôi nhận ra bộ phim có một yếu tố rất hấp dẫn để khai thác, đó là nỗi sợ.

Điều thú vị là nỗi sợ trong phim không chỉ đến từ những cảnh hù dọa hay yếu tố tâm linh. Bên dưới lớp vỏ kinh dị ấy còn có một tầng sâu hơn, đó là sự day dứt, dằn vặt và những tổn thương trong nội tâm con người. Tôi cảm thấy đây mới là lớp cảm xúc khiến câu chuyện trở nên đặc biệt và đáng để đào sâu.

Với tôi, thể loại không phải là yếu tố quan trọng nhất. Điều quan trọng nhất vẫn là câu chuyện. Chỉ cần câu chuyện đủ hay, đủ chạm đến cảm xúc và có những tầng nghĩa để khám phá thì đó đã là lý do để tôi muốn kể nó trên màn ảnh.

Với yếu tố tâm linh trong phim, đây có phải là câu chuyện hoàn toàn do anh và ê-kíp tưởng tượng ra, hay có phần nào được lấy cảm hứng từ đời sống, văn hóa dân gian hoặc những truyền thuyết có thật?

- Thực ra, trong văn hóa Việt Nam có rất nhiều câu chuyện dân gian và truyền thuyết liên quan đến thế giới tâm linh. Riêng “ma xó” vốn đã là một hình tượng xuất hiện trong truyền thuyết dân gian.

Điều thú vị là hình tượng “ma xó” lại phù hợp với câu chuyện mà chúng tôi muốn kể trong phim. Khi nhắc đến “ma xó”, người ta đã có thể hình dung ngay đến một thực thể gắn với những góc khuất, xó tối trong nhà. Trong khi đó, câu chuyện của phim cũng xoay quanh những “góc khuất” trong nội tâm và cuộc sống của từng nhân vật.

Vì vậy, chúng tôi lựa chọn “ma xó” như một chất liệu trung tâm để phát triển câu chuyện. Có thể nói, việc lựa chọn này xuất phát từ chính mạch truyện và chủ đề mà ê-kíp muốn khai thác, chứ không chỉ đơn thuần là sự tưởng tượng tách rời, mà là sự kết hợp giữa chất liệu dân gian và ý tưởng sáng tạo của bộ phim.

Bên cạnh câu chuyện về gia đình và tình mẫu tử, bộ phim còn khai thác khá nhiều yếu tố văn hóa dân gian, tín ngưỡng và thờ cúng. Anh tiếp cận, tìm hiểu chất liệu này như thế nào trước khi thực hiện dự án? Và có lo ngại sẽ gây tranh cãi?

- Tôi tìm hiểu từ nhiều nguồn, từ các câu chuyện dân gian đến việc gặp gỡ những người am hiểu về tín ngưỡng, thờ cúng để có nền tảng kiến thức cần thiết. Tuy nhiên, các nghi lễ và tập tục xuất hiện trong phim đều được phát triển từ những chất liệu đó và sáng tạo lại để phục vụ câu chuyện, chứ không phải sự tái hiện nguyên bản bất kỳ nghi thức nào ngoài đời thực.

Ngay từ đầu, tôi và ê-kíp xác định các yếu tố tín ngưỡng chỉ là công cụ kể chuyện. Mục tiêu của chúng tôi là sử dụng chất liệu văn hóa dân gian để xây dựng không khí huyền bí, ma mị và tăng hiệu quả kể chuyện.

Về những tranh cãi có thể phát sinh, chúng tôi đã lường trước và rất thận trọng trong quá trình nghiên cứu. Tuy vậy, các chi tiết trong phim vẫn mang tính hư cấu, được điều chỉnh và sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa, tín ngưỡng có sẵn nhằm phục vụ mạch truyện, chứ không hướng đến việc tái hiện chính xác bất kỳ nghi lễ nào ngoài đời thực.

Hiện nay dòng phim kinh dị xuất hiện rất nhiều, là một đạo diễn mới trong dòng phim này anh có điểm nhấn nào riêng trong cách kể chuyện và xử lý tình tiết để tạo sức hút cho bộ phim?

- Tôi không chủ đích tạo ra sự khác biệt. Điều tôi quan tâm nhất là cách xử lý hình ảnh, âm thanh và tất cả các yếu tố điện ảnh sao cho có thể truyền tải câu chuyện một cách hiệu quả nhất, đồng thời thúc đẩy mạch truyện phát triển.

Với tôi, mọi quyết định sáng tạo đều phải phục vụ cho câu chuyện và giúp câu chuyện đi tới đích của nó. Tôi không đặt áp lực phải nhìn xung quanh xem mọi người đang làm gì rồi cố gắng làm khác đi. Đó không phải cách tiếp cận của tôi.

Điều tôi luôn nghĩ đến là làm thế nào để mỗi cảnh quay đạt được hiệu quả tốt nhất và truyền tải cảm xúc một cách trọn vẹn nhất đến khán giả.

Anh có thể lấy một ví dụ cụ thể không?

- Ví dụ như trong bộ phim này, yếu tố đầu tiên tôi chú trọng là ánh sáng. Khi nhắc đến “Ma xó”, ngay cả khi chưa biết hình hài con ma ra sao, người ta đã liên tưởng đến những góc khuất trong nhà. Và những góc khuất ấy luôn gắn liền với bóng tối.

Trong quá trình tìm hiểu, tôi nhận ra một điểm rất thú vị là tất cả các nhân vật trong phim đều có những góc khuất riêng. Góc khuất trong tâm lý nhân vật cũng chính là “góc khuất” trong không gian của ngôi nhà. Vì vậy, tôi cố gắng sử dụng nhiều hình ảnh, nhiều mảng sáng – tối trong khung hình để khán giả luôn có cảm giác rằng phía sau mỗi nhân vật còn có điều gì đó chưa được hé lộ, một bí mật nào đó vẫn đang tồn tại.

Từ ý niệm về “góc khuất” đó, tôi đưa ra lựa chọn thứ hai liên quan đến ống kính. Trong phim này, tôi sử dụng lens anamorphic, một loại ống kính khá đặc biệt và chưa được dùng nhiều trong điện ảnh Việt Nam. Khi tôi trao đổi với đạo diễn hình ảnh, anh ấy cũng khá bất ngờ và hỏi vì sao tôi lại chọn một loại lens khiến hình ảnh có phần mờ đục hơn so với các loại khác.

Lý do là bởi hiệu ứng của anamorphic giúp hậu cảnh phía sau nhân vật bị xóa và nhòe nhiều hơn. Với tôi, sự nhòe đó rất phù hợp với tinh thần bộ phim, bởi tất cả các nhân vật đều đang mang trong mình những rối ren và giằng xé riêng. Tôi muốn mỗi khi máy quay tiến gần nhân vật, khán giả vẫn cảm nhận được phía sau họ là một thế giới hỗn độn, mệt mỏi và chưa rõ ràng.

Ngay cả trong cách xử lý hình ảnh của con ma, tôi cũng cố gắng tạo cảm giác rằng luôn có một điều gì đó hoặc một ai đó đang âm thầm quan sát mình trong ngôi nhà. Đó là cách tôi xây dựng không khí cho bộ phim.

Một hình ảnh xuất hiện khá nhiều trong phim là cảnh sinh nở. Trong đó, cảnh sinh con của Thảo (Tín Nguyễn đóng), khi khán giả chỉ nhìn thấy em bé qua lớp váy thay vì trực diện hình ảnh người mẹ. Đó là một khung hình rất điện ảnh và khá khác biệt. Đây có phải là một trong những cảnh quay tâm đắc nhất của anh không?

- Đúng vậy. Cảnh sinh của Thảo là một trong những phân đoạn tôi dành nhiều tâm huyết và cũng là một trong những cảnh tôi tâm đắc trong phim.

Trước đây, tôi có nhiều năm làm đạo diễn quảng cáo nên có cơ hội xem rất nhiều phim và tài liệu tham khảo. Khi bắt tay vào dự án này, tôi cũng dành nhiều thời gian nghiên cứu cách các bộ phim khác xử lý cảnh sinh nở. Tuy nhiên, càng xem tôi càng cảm thấy vẫn chưa tìm được điều mình thực sự mong muốn.

Thông thường, cảnh sinh nở trong điện ảnh thường được thể hiện như một khoảnh khắc thiêng liêng, nơi người mẹ vượt cạn và tình mẫu tử được khắc họa rõ nét qua sự hy sinh, chấp nhận hiểm nguy để sinh ra đứa con của mình. Nhưng với Ma Xó, ngoài yếu tố đó, tôi còn muốn đưa vào cảm giác tâm linh và kinh dị. Làm thế nào để một cảnh sinh nở vẫn giữ được sự thiêng liêng, nhưng đồng thời mang màu sắc ám ảnh và huyền bí, đó là điều em trăn trở rất nhiều.

Bên cạnh đó, có lẽ đây cũng là một suy nghĩ khá cá nhân. Tôi rất yêu điện ảnh và luôn bị cuốn hút bởi những yếu tố cốt lõi tạo nên ngôn ngữ điện ảnh. Một giây phim được tạo nên từ 24 khung hình cùng chuyển động của màn trập. Vì vậy, cách tôi xử lý hình ảnh trong phân đoạn này cũng là một cách để thể hiện tình yêu đó, đồng thời gợi nhắc đến bản chất của điện ảnh thông qua chính chuyển động và nhịp điệu của khung hình.

Ý niệm về màn trập thực sự là một trong những từ khóa quan trọng trong quá trình tôi suy nghĩ và xây dựng phân cảnh này. Và khung hình cuối cùng xuất hiện trong phim chính là kết quả của quá trình tìm tòi đó.

Phim "Ma xó": “Con người phải chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình”

Trong phần đồ họa ở đoạn credit cuối phim, hình ảnh các nhân vật được kết nối với nhau bằng “dây rốn” tạo nên một cảm giác đặc biệt và ý nghĩa. Anh có thể chia sẻ rõ hơn ý tưởng đằng sau hình ảnh này?

- Với tôi, sau khi bộ phim kết thúc, tôi vẫn muốn tiếp tục truyền tải thêm một điều gì đó đến khán giả. Tuy nhiên, về mặt hình ảnh của câu chuyện chính thì tôi cảm thấy nó nên dừng lại ở thời điểm đó. Phần cảm xúc và những lớp nghĩa tiếp theo sẽ được truyền tải thông qua âm nhạc và phần credit (phần danh đề - PV) cuối phim.

Tôi nghĩ nếu kéo dài câu chuyện thêm nữa thì có thể sẽ khiến nhịp phim bị dư thừa. Khán giả lúc đó cần một hình thức thể hiện khác để tiếp tục cảm nhận bộ phim. Vì vậy, tôi quyết định đầu tư cho phần credit như một phần mở rộng của trải nghiệm điện ảnh.

Hình ảnh dây rốn được lựa chọn trước hết vì nó tượng trưng cho sự kết nối giữa người mẹ và đứa con. Từ khóa quan trọng nhất đối với tôi là “sự kết nối”, nên tôi đã sử dụng hình tượng dây rốn xuyên suốt phần credit như một sợi dây liên kết mọi hình ảnh và cảm xúc.

Tôi cũng thấy đây là lựa chọn phù hợp với tinh thần của bộ phim, bởi toàn bộ câu chuyện đều xoay quanh một đứa trẻ. Vì vậy, hình ảnh dây rốn vừa gợi nhắc đến đứa bé, vừa tiếp tục kết nối những nhân vật và sự kiện đã diễn ra trong phim.

Ngoài ra, nếu để ý sẽ thấy bộ phim không có phần credit ở đầu. Đây là chủ đích của tôi. Tôi muốn ngay từ những phút đầu tiên, khán giả được tập trung hoàn toàn vào câu chuyện. Với tôi, từng khoảnh khắc xuất hiện trên màn ảnh đều rất quý giá, nên tôi không muốn bất cứ điều gì làm gián đoạn sự tập trung đó.

Chính vì vậy, tôi đưa toàn bộ credit xuống cuối phim.Tôi muốn phần credit không chỉ là nơi giới thiệu tên những người làm nghề phía sau tác phẩm, mà còn là một trải nghiệm hình ảnh thú vị để khán giả sẵn sàng ở lại đến những giây cuối cùng và cùng chia sẻ sự ghi nhận đó với cả đoàn phim.

Điều anh tâm đắc nhất khi thực hiện bộ phim này là gì?

- Điều đầu tiên tôi cảm thấy may mắn nhất là được làm việc cùng một dàn diễn viên rất tốt, từ các diễn viên trẻ cho đến những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm.

Điều khiến tôi tâm đắc nhất là tất cả mọi người đều nỗ lực hết mình để hiện thực hóa những gì tôi hình dung và mong muốn cho bộ phim. Mỗi diễn viên đều dành rất nhiều tâm sức cho vai diễn của mình, không chỉ trong quá trình chuẩn bị mà còn trong suốt thời gian ghi hình.

Bên cạnh đó, điều tôi thực sự trân trọng là sự nhập tâm và tinh thần lăn xả của các diễn viên. Họ sẵn sàng dấn thân, đào sâu vào cảm xúc nhân vật và cống hiến hết mình cho vai diễn. Với tôi, đó là một trong những yếu tố quan trọng nhất góp phần tạo nên cảm xúc và sức nặng cho bộ phim.

Đó cũng là điều khiến tôi cảm thấy rất tự hào và biết ơn khi nhìn lại hành trình thực hiện tác phẩm này.

Và thông điệp sâu xa nhất mà anh muốn gửi gắm qua bộ phim?

- Điều tôi muốn nói đến nhiều nhất trong bộ phim là luật nhân quả và những lựa chọn của con người khi đứng trước nghịch cảnh. Bên cạnh đó là những day dứt, dằn vặt và hệ quả của những quyết định mà mỗi người phải đối mặt trong cuộc sống.

Đó là những lớp ý nghĩa mà tôi muốn lồng ghép vào câu chuyện. Điều khiến tôi vui là sau khi phim ra mắt, tôi cảm nhận được rằng nhiều khán giả đã hiểu và cảm nhận được những điều mà tôi muốn truyền tải.

Sau khi xem lại bộ phim, anh có điều gì cảm thấy tiếc nuối không? Có phân đoạn nào mà nếu được làm lại, anh nghĩ mình có thể làm tốt hơn?

-Nếu nói là không tiếc thì chắc chắn không đúng, vì bản thân tôi vẫn luôn nhìn thấy những điều mình có thể làm tốt hơn.

Có một số phân đoạn mà tôi nghĩ nếu có cơ hội thực hiện lại, mình sẽ xử lý khác đi hoặc hoàn thiện hơn, chẳng hạn như cảnh cầu cơ hay một số cảnh quay ngoài đường. Tuy nhiên, những điều đó phần lớn liên quan đến yếu tố kỹ thuật.

Thực ra, ngay sau khi hoàn thành bản dựng đầu tiên, tôi đã ngồi lại cùng đạo diễn hình ảnh để trao đổi về những điểm mà cả hai cảm thấy có thể cải thiện trong tương lai. Với tôi, việc nhìn lại tác phẩm và tự đánh giá những điểm chưa tốt là điều rất quan trọng.

Trước khi lắng nghe những nhận xét từ bên ngoài, tôi luôn tự xem xét lại tác phẩm của mình để biết đâu là những điều cần khắc phục. Đó cũng là một trong những nguyên tắc làm nghề của tôi: luôn cố gắng học hỏi từ mỗi dự án để có thể làm tốt hơn ở những dự án tiếp theo.

Sau khi phim ra mắt, có ý kiến cho rằng bộ phim cái kết dễ đoán. Anh cảm nhận như thế nào về những nhận xét như vậy?

-Với tôi và ê-kíp, bộ phim ngay từ đầu không đặt mục tiêu trở thành một “cú twist” hay một tác phẩm gây bất ngờ tuyệt đối. Vì vậy, những nhận xét như vậy tôi vẫn đón nhận một cách cởi mở.

Đây là phim đầu tay nên chắc chắn sẽ có những thiếu sót và tôi nghĩ việc nhận được góp ý, dù tích cực hay chưa trọn vẹn, đều là điều rất cần thiết. Những ý kiến đó giúp tôi nhìn lại tác phẩm của mình rõ hơn và cải thiện cho những dự án sau.

Tôi là người luôn cố gắng tìm ra những điểm mình chưa làm tốt để có thể phát triển và hoàn thiện hơn qua từng dự án. Vì vậy, tôi tiếp nhận những góp ý đó với thái độ tích cực, bởi khi khán giả còn góp ý nghĩa là họ vẫn còn quan tâm đến bộ phim. Và với người làm nghề như tôi, sự quan tâm đó chính là điều quan trọng nhất để có thể làm tốt hơn ở những lần tiếp theo.

Cảm ơn đạo diễn Phan Bá Hỷ đã chia sẻ thông tin!

×