Đạo diễn Tạ Quỳnh Tư: Từ 4 lần trượt đại học đến những thước phim lay động triệu người

Nếu chỉ biết đạo diễn Tạ Quỳnh Tư qua những bộ phim tài liệu từng gây tiếng vang lớn trên VTV, hẳn nhiều người sẽ hình dung anh là một người gai góc, quyết liệt như chính những đề tài anh theo đuổi. Nhưng khi gặp ngoài đời, ấn tượng đầu tiên lại hoàn toàn khác. Anh nhẹ nhàng, chân thành và gần gũi đến mức cuộc trò chuyện không giống một buổi phỏng vấn mà giống như đang ngồi nghe một người kể về những cuộc đời đã đi qua mình.

Tạ Quỳnh Tư hiếm khi nói về thành tích hay những giải thưởng mà mình đã đạt được trong hơn 20 năm làm nghề. Anh kể về nghề bằng các cuộc gặp gỡ với những số phận, con người khiến anh day dứt… Những câu chuyện tưởng chừng rất nhỏ nhưng đủ sức thay đổi cả một bộ phim.

Trong mạch cảm xúc ấy, Tạ Quỳnh Tư khiến chúng tôi bất ngờ khi thú nhận mình từng 4 lần thi trượt đại học và có nhiều bộ phim bắt đầu từ những giấc mơ.

Thoạt nghe, điều đó có vẻ rất lãng mạn, rất nghệ sĩ. Nhưng càng trò chuyện, tôi càng hiểu những "giấc mơ" ấy không phải sự ngẫu hứng. Đó là kết tinh của một quá trình quan sát, suy ngẫm và lao động nghề nghiệp vô cùng nghiêm cẩn. Chỉ khi một câu chuyện đã ám ảnh đến mức đi vào cả giấc ngủ, anh mới bắt đầu lần theo những dấu vết của nó để biến thành phim.

Có lẽ vì thế mà các tác phẩm của Tạ Quỳnh Tư luôn chạm đến những tầng sâu cảm xúc. Từ Đường về – bộ phim lay động hàng triệu khán giả bằng hành trình tìm lại danh tính và quê hương cho những người đã khuất, đến Ranh giới – tác phẩm ghi lại cuộc chiến sinh tử của đội ngũ y bác sĩ nhằm giành lại sự sống cho các sản phụ nhiễm virus nơi tâm dịch Covid-19. Mỗi bộ phim đều không chỉ phản ánh hiện thực mà còn khơi dậy lòng trắc ẩn và sự đồng cảm trong mỗi người xem.

Ở Tạ Quỳnh Tư có một sự kết hợp rất đặc biệt giữa trực giác của người nghệ sĩ và lý trí của người làm nghề. Anh quan sát hiện thực bằng con mắt của một đạo diễn phim tài liệu nhưng cũng lắng nghe hiện thực bằng một trái tim luôn rung động trước những phận người. 

Nhắc đến Tạ Quỳnh Tư là nhắc đến những bộ phim tài liệu giàu “tính đời”, phim tài liệu có yếu tố điều tra với góc nhìn khác biệt… gây ấn tượng rất mạnh cho người xem. Anh chọn những đề tài gai góc và dám lăn xả đến những nơi nguy hiểm, đó là tính cách con người anh hay là sự lựa chọn nghề nghiệp?

- Có thể nói đó là sự lựa chọn và quan điểm làm nghề của tôi. Quan điểm của tôi là đã xác định đi theo nghề báo thì phải dám dấn thân, dám lao vào những nơi hiểm nguy, dám tìm mọi cách để xâm nhập thực tế, phải sống với nhân vật và với bối cảnh thì mới có thể có được những thước phim đắt giá.

Với thể loại phim tài liệu hoặc phóng sự, chỉ có dấn thân thực sự mới tạo ra được tác phẩm có chiều sâu, có hơi thở của cuộc sống. Và có như thế mang đến cho người xem những thông điệp giá trị hay sự cảnh báo nào đó.

Mỗi người sẽ có một cách tiếp cận đề tài, cách nhìn nhận vấn đề và quá trình tác nghiệp khác nhau nhưng tựu trung lại đều hướng tới việc làm sao để mang đến nhiều giá trị nhất cho tác phẩm báo chí của mình. 

Giá trị ở đây chính là những thông điệp, những lời cảnh tỉnh… còn nếu cao hơn nữa là tác động được đến xã hội, tác động được đến các cơ quan chức năng để giải quyết cái vấn đề mà mình đang cảnh báo, đang đưa ra. Đấy là phương châm làm nghề của tôi.

Anh thường gặp những khó khăn gì khi bắt tay thực hiện phim tài liệu có yếu tố điều tra?

- Thực ra, từ trước đến nay, tôi không làm nhiều về phim tài liệu điều tra. Chỉ có hai phim tài liệu chạm một chút đến nghiệp vụ điều tra đó là “Miền đất hứa” (2018) và “Chông chênh” (2019).

“Miền đất hứa” nói về số phận của những lao động bất hợp pháp, vì nghe lời của các công ty môi giới mà cầm cố sổ đỏ, vay tiền khắp nơi để đi xuất khẩu lao động nhưng sang đến nơi thì vỡ mộng vì mọi thứ không như lời hứa của công ty môi giới lúc đầu. Vì vậy, họ phải tìm cách cứu mình bằng cách bỏ trốn ra ngoài trở thành lao động bất hợp pháp. 

Câu chuyện bỏ trốn ra ngoài bất hợp pháp có những nỗi đau, nguy hiểm đón chờ họ mà họ không biết. Chính vì thế, nhiều người lâm vào hoàn cảnh khốn cùng, nợ chồng nợ và thậm chí là thương tật, bỏ mạng nơi xứ người.

“Chông chênh” là phim tài liệu về những người phụ nữ Việt lấy chồng Đài Loan. Theo luật, khi kết hôn, họ phải từ bỏ quốc tịch Việt Nam để nhập tịch theo chồng. Nhưng trong thời gian chưa được nhập tịch, họ không giấy tờ, không thân phận nơi xứ người. Đó chính là kẽ hở để họ rơi vào đường dây mua bán quốc tịch xuyên quốc gia. 

Khó khăn khi thực hiện những thước phim này là làm sao để chứng minh sự việc mình nêu ra trong phim là có thật và cần phải được cảnh báo. Điều đó đòi hỏi khi xâm nhập thực tế phải có một sự dấn thân và cũng có phải có một tí “máu” nghề. Có như thế chúng ta mới có được dữ kiện, dữ liệu để chứng minh cho tính thực tế của câu chuyện, chứ không phải nghe rồi mô tả lại. Đó là cái cần nhất đối với mảng phim tài liệu truyền hình. 

Còn ở Đài Truyền hình Việt Nam cũng như các đồng nghiệp ở các cơ quan báo chí – truyền hình khác thì mảng điều tra có rất nhiều người giỏi nghề. Người ta còn xâm nhập thực tế, nằm vùng ở những nơi nguy hiểm để có được thông tin mật nhất. Có những đề tài điều tra đeo bám mấy năm trời. Các phóng sự điều tra gây tiếng vang của các đồng nghiệp báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt thời gian qua là một ví dụ.

Loạt phóng sự điều tra về “Bẫy hợp đồng kỳ nghỉ” phát sóng trên VTV vừa qua do các đồng nghiệp của anh thực hiện đã tạo hiệu ứng xã hội rất tốt, giúp người bị hại nói ra được nỗi khổ tâm của mình, giúp xã hội hiểu rõ hơn về những góc khuất của đời sống. Theo anh, quy trình để tạo nên một tác phầm báo chí điều tra ở VTV được thực hiện như thế nào?

- Ở mảng điều tra rất đặc biệt, đó là các phóng viên, các đạo diễn theo đuổi đề tài với một quá trình rất lâu. Họ trực tiếp lăn lộn, tìm hiểu vấn đề, thu thập dữ liệu rồi lên kịch bản trình lên cấp trên.

Trong quá trình đó, ở góc độ của quản lý phòng - chịu trách nhiệm sản xuất thì tôi chỉ có nhiệm vụ trao đổi với các đồng nghiệp làm sao tác nghiệp cho đúng với tôn chỉ mục đích của cơ quan, giữ đạo đức nghề nghiệp và đặc biệt là tuân thủ các quy định của Luật Báo chí hiện hành. Phải luôn đặt tính khách quan của thông tin lên hàng đầu và phải kết nối dữ liệu sao cho thật chặt chẽ để tránh những sai sót không đáng có.

Cơ quan báo chí không phải là cơ quan thực thi pháp luật. Vì thế, các tác phẩm báo chí chỉ mang tính phản ánh thực trạng và đưa ra lời cảnh báo, còn các vấn đề khác sẽ do các quan chức năng xem xét xử lý theo thẩm quyền của họ. Báo chí chỉ có nhiệm vụ phát hiện vấn đề, đưa vấn đề ra công luận và tạo diễn đàn để các nhân vật liên quan được cất tiếng nói theo đúng sự thật thôi.

Thực ra, các vấn đề trong loạt phóng sự liên quan đến “bẫy hợp đồng kỳ nghỉ” không phải là mới. Nó tồn tại ở Việt Nam đâu đó cũng phải gần chục năm rồi. Ngày xưa, khi mà còn kênh VTV24 thì các đạo diễn này cũng đã trực tiếp thực hiện một vệt phóng sự dài kỳ. Nhưng đến giai đoạn này, khi diễn biến thực tế khác hơn, các đạo diễn mới muốn thực hiện một loạt phóng sự phản ánh được tận cùng gốc rễ của vấn đề. Đặc biệt là nỗi đau của người bị hại để thông qua đó mà nêu lên thực trạng, đồng thời gửi gắm những lời cảnh báo.

Với những phóng sự điều tra thì phía sau những hiệu ứng tích cực, những tác động xã hội rõ nét… luôn là những áp lực thầm lặng mà không phải ai cũng biết. Vậy, theo anh, áp lực của những người làm báo chí điều tra thường gặp phải là gì?

- Cảm ơn bạn đã đặt ra một câu hỏi chạm đến góc khuất của nghề làm báo điều tra – nơi phía sau mỗi tác phẩm có sức lan tỏa lớn là rất nhiều áp lực, thậm chí là những hiểm nguy mà người trong nghề phải đối mặt.

Các bạn làm điều tra luôn phải đối mặt với áp lực từ quá trình đi tác nghiệp hiện trường cho đến hậu kỳ và ngay cả sau khi chương trình lên sóng. Đây là những áp lực khủng khiếp và tăng dần theo từng giai đoạn bởi chúng tôi không thể đoán định hết những phản ứng hay hệ quả mà tác phẩm sẽ tạo ra khi đến với công chúng. 

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin như hiện nay, hiệu ứng xã hội của một phóng sự điều tra có thể vượt xa những dự liệu ban đầu. Đó chính là áp lực lớn nhất đối với các đạo diễn, phóng viên làm điều tra.

Rõ ràng, phía sau một tác phẩm báo chí lớn luôn là một sự hy sinh và sự đánh đổi. Hy sinh cả về tiền bạc, cả về thời gian dành cho gia đình và bản thân, hy sinh cả sự an toàn của bản thân khi lao vào chỗ nguy hiểm… 

Quá trình tác nghiệp điều tra luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chúng tôi có thể phải tiếp xúc với những nhân vật phức tạp, những nhóm lợi ích hoặc những đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp khi sự việc được đưa ra ánh sáng. Khi quyền lợi của họ bị tác động, không ai có thể lường trước được những phản ứng có thể xảy ra.

Bởi vậy, khi bước vào một quá trình điều tra, người làm báo luôn phải chuẩn bị tâm thế đối diện với những nguy cơ tiềm ẩn và những rủi ro không thể đoán trước. Đó là một phần của nghề nhưng cũng là cái giá không nhỏ để mang đến cho xã hội những thông tin trung thực và có giá trị.

Quy trình để duyệt một phim tài liệu hay phóng sự điều tra trước khi được phát sóng ở Đài Truyền hình Việt Nam sẽ như thế nào? 

- Dù là phóng sự điều tra hay phim tài liệu, trước khi được phát sóng đều phải trải qua quy trình xét duyệt nhiều cấp, chặt chẽ và nghiêm ngặt.

Tại Đài Truyền hình Việt Nam, có Hội đồng xét duyệt phim tài liệu do một Phó Tổng Giám đốc làm Chủ tịch Hội đồng. Thành viên hội đồng gồm lãnh đạo các đơn vị chuyên môn và những chuyên gia, cá nhân có uy tín trong lĩnh vực liên quan.

Khi tác giả hoặc nhóm sản xuất đề xuất ý tưởng, kịch bản sẽ được lãnh đạo phòng, ban chuyên môn xem xét và sơ duyệt ở bước đầu tiên. Sau đó, đề xuất được gửi lên Hội đồng để các thành viên nghiên cứu, góp ý và đánh giá.

Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các thành viên, Chủ tịch Hội đồng sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về việc đề tài có được triển khai sản xuất hay không. Quyết định này được căn cứ trên kết quả biểu quyết và mức độ đồng thuận của Hội đồng.

Sau khi được phê duyệt và triển khai sản xuất, tác phẩm tiếp tục trải qua các vòng duyệt hậu kỳ ở nhiều cấp khác nhau. Chỉ khi hoàn thành đầy đủ các bước thẩm định chuyên môn, nội dung và kỹ thuật theo quy định, sản phẩm mới được chuyển sang khâu phát sóng.

Có thể nói, mỗi phim tài liệu hay phóng sự điều tra trước khi đến với khán giả đều phải trải qua một quy trình kiểm duyệt nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan, tính pháp lý và trách nhiệm xã hội của tác phẩm báo chí.

Anh từng thử thách mình cả ở những phim tài liệu có yếu tố điều tra và phim tài liệu xã hội. Vậy anh nhìn nhận đâu là sở trường của anh?

- Tất nhiên, ai cũng có những thế mạnh và sở trường lẫn sở đoản nhưng tôi lại luôn hướng đến những sản phẩm đa di năng.

Quan điểm của tôi trong công việc là khi lãnh đạo giao việc hoặc xã hội cần tác phẩm báo chí mang lại hiệu ứng tích cực thì tôi sẽ tư duy đề tài rồi thực hiện ngay. Mục tiêu cuối cùng của một sản phẩm báo chí là mang đến những thông tin khách quan, đóng góp cho sự phát triển chung của xã hội. 

Nhiều người nói, tôi làm phim tài liệu về thân phận người tốt hơn bởi các tác phẩm đó mang lại nhiều cảm xúc cho người xem. Trong quá trình làm việc, tôi cũng nhận thấy, những câu chuyện gắn với đời sống dân sinh dễ hút sự quam tâm của tôi hơn và cảm thấy những đề tài đó dễ làm hơn. Nó có nhiều cái thuộc về chiều sâu của nhân vật hơn để mình tiếp cận.

Nhiều bạn bè của anh nói rằng: “Nên đẩy Tạ Quỳnh Tư ra ngoài bởi Tư có thể làm được nhiều thứ hay ho”. Việc anh chuyển sang làm lãnh đạo, thực hiện công tác quản lý nhiều hơn tác nghiệp trực tiếp có vẻ là một sự đáng tiếc? 

- Tôi chỉ làm lãnh đạo cấp phòng thôi nhưng đúng là công việc của Phòng Phim tài liệu ở VTV cũng khá nhiều.

Phòng phim tài liệu của chúng tôi hiện có khoảng 27 nhân sự. Phòng có chức năng, nhiệm vụ sản xuất các bộ phim tài liệu. Thời gian gần đây, công việc của chúng tôi khá bận bịu bởi phim tài liệu đang dần khẳng định vị thế và có sự tác động rất lớn đến đời sống xã hội. 

Vì thế, việc lăn lộn để làm chuyên môn như ngày xưa cũng giảm bớt. Nhưng với một người đam mê, “máu” nghề và thích làm nghề như tôi thì vẫn luôn nuôi những đề tài mà khi có thời gian sẽ bắt tay thực hiện. 

Với anh, việc đi qua những hiểm nguy của nghề đã dạy cho anh bài học gì?

- Tôi không nghĩ việc đi qua hiểm nguy dạy cho mình nhiều bài học mà đúng hơn là cho mình nhiều kinh nghiệm. Thậm chí, có thể nói là cho mình một ý chí, một nghị lực để mỗi lần nhận đề tài khó sẽ không gợn lên những trở ngại trong suy nghĩ.

Ngay cả bây giờ nhắc lại câu chuyện bước vào dịch Covid-19 ở TP.HCM để làm loạt phim tài liệu “Ranh giới” cũng thế, tôi đã không hề có mảy may suy nghĩ gì khi đi vào những nơi đó. Tôi không sợ gì bởi đã xác định đi theo nghiệp báo thì phải luôn như thế. Phải luôn bước vào “trận địa” trong tâm thế không sợ hãi và sẵn sàng chiến đấu đến cùng. Đặc thù của nghề báo là lúc nào phải xông pha. 

Có người bảo, bây giờ bạn thành công rồi nói gì chả được hay bạn trở về an toàn rồi nói gì chả xong. Nhưng thật sự là cái cảm giác sợ hãi khi bước vào tâm dịch, vào những nơi nguy hiểm nhất chưa bao giờ xuất hiện trong tôi. Ở một góc độ khác, chính những lần tác nghiệp đặc biệt đó đã giúp tôi có thêm những trải nghiệm, trui rèn thêm nghị lực và có thêm nhiều kinh nghiệm thực tiễn khi đối diện với hiểm nguy.

Kỷ niệm sâu sắc và xúc động nhất thời điểm anh làm phim tài liệu “Ranh giới” là gì?

- Tôi gọi những ngày tháng đó, những điều tôi thấy khi thực hiện bộ phim đó là một “cuộc chiến”. Ở đó, có sự hy sinh, mất mát nhưng ý chí và nghị lực của đội y bác sĩ cùng các tình nguyện viên rất vững. Qua đó càng củng cố thêm điều mà tôi từng được nghe trước đó rằng, trong gian khó, tinh thần đoàn kết và chiến đấu của người Việt Nam rất cao.

Thời điểm anh bước chân vào tâm dịch để thực hiện phim tài liệu “Ranh giới”, vợ con anh có ngăn cản? 

- May mắn là vợ tôi cũng làm trong ngành nên rất hiểu đặc thù công việc của chồng. Chính cô ấy từng tham gia với tôi khi thực hiện phim “Miền đất hứa”. Sau này, khi sang Đài Loan làm phim “Chông chênh” thì vợ tôi cũng sang cùng bởi vì cô ấy biết tiếng Trung nên thuận lợi hơn khi đưa tôi xâm nhập thực tế.

Còn thời điểm tôi vào tâm dịch Covid-19 để làm phim “Ranh giới” thì cô ấy không nói gì, chỉ ủng hộ tôi đi làm thôi. Tuy nhiên, lúc nhìn vào ánh mắt của vợ, tôi biết cô ấy đang lo lắng rất nhiều. Nhưng cô ấy biết rõ tôi yêu nghề thế nào và cô ấy luôn ủng hộ tôi trong mọi quyết định.

Ngày xưa anh từng học quay phim của Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội. Vậy vì sao anh lại không theo nghiệp điện ảnh mà lại theo nghiệp báo chí?

- Nói câu này có vẻ hơi công thức nhưng đúng là tôi đến với nghề báo như một cái nghiệp, một cái duyên. Lúc tốt nghiệp trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, tôi còn rất mơ hồ về con đường nghề nghiệp phía trước. Trong lúc chưa tìm được việc làm thì một người bạn làm quay phim ở Đài bận việc nên nhờ tôi đi quay thay. Chính lần tác nghiệp đó đã mở ra một bước ngoặt trong cuộc đời tôi.

Sau buổi quay đó, các anh chị phóng viên đã rủ tôi về làm việc tại Đài. Ban đầu, tôi khá e ngại vì không quen biết ai, cũng không nghĩ mình có thể gắn bó lâu dài với môi trường này. Tuy nhiên, sau một thời gian thử việc, tôi nhận ra mình thực sự yêu thích công việc báo chí và dần tìm thấy đam mê ở đây.

Thực ra, ước mơ ban đầu của tôi là trở thành một nhà quay phim điện ảnh. Nhưng hoàn cảnh gia đình khi đó không cho phép tôi theo đuổi con đường ấy đến cùng. Các thầy trong trường từng chia sẻ rằng, một sinh viên mới ra trường thường phải mất từ 7 đến 10 năm làm trợ lý, phụ quay trước khi có cơ hội trở thành quay phim chính. Đó là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và đặc biệt là điều kiện kinh tế đủ vững vàng để theo đuổi.

Trong khi đó, gia đình tôi lúc ấy gặp nhiều khó khăn. Để có thể học đại học, gia đình đã phải vay một khoản tiền khá lớn. Vì vậy, sau khi tốt nghiệp, tôi cần một công việc có thu nhập ổn định để sớm trả nợ và phụ giúp gia đình. Hơn nữa, tôi cũng không còn quá trẻ vì trước đó đã trải qua 4 lần thi trượt đại học.

Có lẽ chính những hoàn cảnh ấy đã đưa tôi đến với nghề báo. Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi luôn nghĩ đó là một sự sắp đặt của số phận. Và đến hôm nay, tôi chưa bao giờ hối tiếc về lựa chọn của mình.

Vì sao gia đình anh thời điểm đó rất khó khăn nhưng anh lại chọn nghề quay phim mà không phải một nghề nào dễ kiếm tiền hơn?

- Phải thú thật, ngày xưa, tôi rất lười học và ham chơi. Bố mẹ sinh tôi khi đã lớn tuổi nên cũng không có sự định hướng cho con cái như bây giờ. Ngày đó, con cái thích gì, học gì… gần như bố mẹ cũng không để ý lắm bởi còn phải bận rộn lo toan cơm áo gạo tiền.

Cho nên khi bạn bè đăng ký các trường đại học rồi, tôi cũng không biết nên học cái gì. Tìm hiểu mãi thấy trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh lúc đó chỉ thi mỗi môn Văn và môn năng khiếu nên đăng ký bừa. Đăng ký thi nhưng không ôn luyện gì cả nên phải 4 lần thi mới đỗ. Trong thời gian đó, tôi từng phải làm rất nhiều công việc tay chân nặng nhọc để kiếm tiền mưu sinh. Từ làm phụ hồ, thợ mộc đến thợ in ảnh… tôi đều kinh qua.

Bây giờ nhìn lại, tôi thấy biết ơn quãng thời gian đó. Bởi chính nhờ những ngày tháng lăn lộn mưu sinh mà tôi có được nhiều trải nghiệm thực tế, được va chạm với cuộc sống và được gặp gỡ rất nhiều những người - những người dân ở các tầng lớp khác nhau trong xã hội. 

Cho nên, sau này, khi làm phim tài liệu, đi đến đâu đó, gặp ai đó tôi cũng cảm giác thân quen. Các bối cảnh hiện ra trước mắt như thể mình đã đi qua nó rồi.

Hẳn phải có một bước ngoặt nào đó khiến anh chuyển từ phóng viên quay phim đến sang đạo diễn phim tài liệu?

- Tôi chính thức được ký hợp đồng làm việc tại Đài năm 2006, đến bây giờ là tròn 20 năm. 5 năm đầu mới vào Đài, tôi làm nhân viên quay phim. Sau 5 năm, tôi được thử sức làm đạo diễn phim tài liệu và bắt đầu gắn bó với phim tài liệu từ đó.

Đơn giản vì trong quá trình làm nghề, tôi thấy mình vừa muốn kiểm soát hình ảnh, vừa muốn kiểm soát được cả nội dung. Chính vì thế mà có những phim tôi vừa làm biên kịch, vừa làm đạo diễn, vừa làm quay phim.

Thời điểm kênh VTV4 mở ra, có mũ phim tài liệu nhưng lại không có ai làm nên tôi mạnh dạn xin lãnh đạo cho thử sức. Lãnh đạo ban lúc đó là anh Bạch Ngọc Chiến đã đồng ý cho tôi về đó làm việc.

Quá trình bắt đầu tiếp cận với công việc của một đạo diễn phim tài liệu rất vất vả, nhất là trong khâu viết lời bình. Ngày xưa, tôi học Văn tốt nhưng muốn viết được lời bình tốt lại là câu chuyện khác. Lời bình của phim tài liệu không thể bay bổng như văn chương. 

Thời còn đi học, tôi rất ấn tượng khi xem phim tài liệu “Hà Nội trong mắt ai” và “Chuyện tử tế” của đạo diễn Trần Văn Thủy. Lời bình của phim rất sắc và mang tính triết lý cao. Tham vọng của tôi là phải đạt được tới mức như thế. Nhưng tôi biết, sẽ chẳng bao giờ mình đạt được tới “cảnh giới” đó cả. Bởi, để viết được như thế cần, không chỉ cần một trí tuệ uyên bác mà còn phải có vốn trải nghiệm phong phú và kiến thức đời thường sâu sắc.

Rất may mắn, ngày ấy lãnh đạo ban đã gợi ý cho tôi nên làm phim không lời bình. Đó là lí do vì sao, sau hai bộ phim tài liệu đầu tiên, các phim khác của tôi đều không có lời nào.

Anh có chia sẻ là vợ anh từng cùng anh thực hiện một số phim tài liệu, nghĩa là hai người gặp nhau khi về công tác tại Đài Truyền hình Việt Nam?

- Không, chúng tôi quen nhau từ trước khi vào công tác ở Đài Truyền hình Việt Nam. Sau này, vợ tôi mới thi tuyển vào Đài nhưng làm được một thời gian thì cô ấy chuyển công tác sang lĩnh vực hợp tác quốc tế.

Nếu vợ anh không phải người làm cùng nghề, không có được sự thấu hiểu của người làm báo thì liệu anh có thể làm nghề thăng hoa được thế không? 

- Chắc chắn là không. Tôi hay trêu bạn Hồng Anh là vợ của đạo diễn Hồ Chí - tác giả loạt phóng sự “Bẫy” rằng, phía sau thành công của người đàn ông luôn có bóng dáng của người phụ nữ. Ở đó, có sự hy sinh, có sự chịu đựng, có sự đồng hành. Nếu không có những thứ đó thì rất người còn lại có thể toàn tâm toàn ý cho các tác phẩm của mình.

Vợ chồng anh cùng nghề thì có thường mang những câu chuyện nghề nghiệp về nhà để trao đổi, bàn luận với nhau?

- Có chứ, có những lúc tranh luận đến gay gắt luôn ấy. Và thực tế, khi làm việc ở phòng, chứng kiến cặp vợ chồng thực hiện loạt phóng sự “Bẫy”, tôi càng thêm hiểu, để ra một tác phẩm thì sự tranh luận vô cùng quan trọng. Đó là một sự phản biện tốt để mình lường trước các tình huống, tính toán trước các phương án và có cái nhìn đa chiều khi bắt tay thực hiện đề tài. Có những lúc cãi căng đến độ không thèm nhìn mặt nhau nhưng vượt qua được thì làm cho tác phẩm trọn vẹn hơn.

Nhiều người nhận xét rằng, ở bên ngoài, anh rất lành và gần gũi nhưng phía sau vẻ ngoài đó là một con người cực kỳ quyết liệt và dữ dội khi bắt tay vào công việc?

- Tôi không dám khẳng định mình ở ngoài hiền lành mà vào công việc lại dữ dội nhưng có một điều tôi biết rõ, đó là khi bắt tay vào thực hiện một đề tài, một kịch bản phim nào đó thường tôi rất say sưa. Tôi quyết liệt và muốn đi đến tận cùng tác phẩm của mình. Để sau này, khi tác phẩm của mình được phát sóng sẽ không còn nhiều điều tiếc nuối.

Yếu điểm của tôi là sống hơi cảm xúc. Có những lúc tôi sống theo bản năng nhưng vì làm báo nên không được phép suốt ngày “phiêu” như một người nghệ sĩ trên sân khấu. Vì thế, mình phải luôn lấy lí trí để cân bằng.

Thời điểm tôi làm phim “Ranh giới”, phải đứng trước trước rất nhiều sự lựa chọn. Nếu không có sự sáng suốt khi lựa chọn thì chúng ta sẽ tạo ra một cái tác phẩm không có đường hướng cụ thể, không có tư tưởng chủ đề rõ ràng và như thế là phản ngược lại cái nghề chúng ta đang theo đuổi.

Cảm ơn đạo diễn Tạ Quỳnh Tư đã chia sẻ thông tin!

×