Đào khai quật khẩn cấp ở một làng tại Quảng Ngãi, gần 1 tháng sau phát lộ điều bất ngờ cách đây hơn 2.000 năm

Khởi đầu từ một lò nung cổ xưa vô tình được người dân phát hiện khi đào hố trồng cây, các nhà khảo cổ đã tìm thấy thêm nhiều dấu tích quan trọng, góp phần làm sáng rõ hơn diện mạo của một trung tâm cư trú, sản xuất và quản lý của cư dân tiền Champa cách đây gần 2.000 năm.

Việc phát hiện thêm 3 lò nung đã nâng tổng số lò được biết đến tại khu vực nội thành Châu Sa lên 4 lò.

Đi cùng các lò nung cổ xưa là bãi thải chứa ngói, sạn, than cùng dấu vết khu vực chế tác và phơi sản phẩm.

Hàng loạt hiện vật cổ xưa như gốm gia dụng, ngói lợp, đồ dùng sinh hoạt cũng được tìm thấy.

Những cứ liệu này cho thấy khu vực nội thành Châu Sa từng là một quần thể công xưởng sản xuất vật liệu xây dựng quy mô lớn, phục vụ các công trình kiến trúc của cư dân tiền Champa.

Ít ai ngờ, chuỗi phát hiện ấy lại bắt đầu từ một việc rất đời thường. Tháng 4/2026, trong lúc đào hố trồng cây tại xóm Thành, thôn Phú Bình, xã Tịnh Khê, gia đình ông Nguyễn Kiên đã làm lộ một lò nung cổ.

Từ phát hiện này, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi đề xuất khai quật khẩn cấp, mở đầu cho cuộc nghiên cứu kéo dài gần một tháng vừa qua.

Theo TS Đoàn Ngọc Khôi - Phó Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, chủ trì đợt khai quật, việc khai quật khẩn cấp khu vực là kết quả nghiên cứu lâu dài ở khu vực thành cổ Châu Sa.

Đây là mắt xích rất quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, giải mã sâu hơn những giá trị lịch sử của thành cổ Châu Sa.

Các hiện vật cổ và kết cấu lò nung có niên đại khoảng thế kỷ II-III sau Công nguyên, thuộc giai đoạn hậu Sa Huỳnh - tiền Chăm.

Đợt khai quật còn làm lộ dấu tích một công trình kiến trúc nằm ở vị trí trung tâm thành nội. TS Đoàn Ngọc Khôi nhận định, đây có thể là nơi làm việc của một cơ quan quyền lực mang tính nhà nước thời bấy giờ.

Phát hiện này góp thêm dữ liệu để hình dung rõ hơn về một trung tâm cư trú, sản xuất và quản lý của cư dân tiền Champa gần 2.000 năm trước.

Thành cổ Châu Sa là tòa thành đất của người Chăm cổ còn tồn tại tương đối nguyên vẹn duy nhất ở Việt Nam.

Được xây dựng trước thế kỷ X bên bờ bắc sông Trà Khúc, thành gồm hai vòng thành nội và thành ngoại, kết nối với các cửa biển Sa Kỳ và Đại Cổ Lũy.

Sau năm 1471, vua Lê Thánh Tông nhà Lê sơ chọn nơi đây làm địa điểm đặt cơ quan Thừa tuyên Quảng Nam. Năm 1994, di tích được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia.

Một chi tiết đáng chú ý là phần lớn diện tích bên trong thành hiện vẫn là đất sản xuất nông nghiệp.

Theo các nhà nghiên cứu, việc người dân nhiều năm chủ yếu sử dụng nông cụ thủ công đã góp phần giữ gìn khá nguyên vẹn các tầng văn hóa dưới lòng đất.

Sau khi phát hiện lò nung, người dân địa phương cũng đồng thuận với các phương án khảo cổ và bảo tồn.

Theo ông Hồ Duy Cư, người gắn bó nhiều năm với xóm Thành, bà con rất tự hào khi biết nơi mình sinh sống lưu giữ những giá trị lịch sử quý giá và sẵn sàng phối hợp với chính quyền bảo vệ di tích.

Sau khi kết thúc khai quật thực địa, toàn bộ di vật được đưa về Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi để kiểm kê, bảo quản và xây dựng phương án trưng bày phục vụ công chúng.

Từ kết quả nghiên cứu, TS Đoàn Ngọc Khôi kiến nghị lập quy hoạch riêng cho Thành cổ Châu Sa, xây dựng hồ sơ đề nghị nâng hạng lên Di tích quốc gia đặc biệt và bảo tồn tại chỗ quần thể lò nung vừa phát hiện.

Những phát hiện mới đã giúp nhận diện rõ hơn đời sống, kỹ nghệ và trình độ tổ chức xã hội của cư dân tiền Champa trên dải đất miền Trung.

Khi các kết quả nghiên cứu tiếp tục được công bố và di tích được bảo tồn, giới thiệu bài bản, Châu Sa sẽ có thêm điều kiện phát huy giá trị như một không gian văn hóa - lịch sử đặc sắc, đưa công chúng đến gần hơn với một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành các cộng đồng cư dân ở miền Trung.

×