Đạt giá trị 880 tỷ đồng vào năm 2025, thị trường thuốc bảo vệ thực vật sinh học đang rất triển vọng

"Nới" các yêu cầu kỹ thuật, khảo nghiệm với thuốc bảo vệ thực vật sinh học

Báo cáo tại Hội nghị Quốc tế về quản lý và đăng ký thuốc bảo vệ thực vật sinh học do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Hiệp hội CropLife Châu Á tổ chức sáng ngày 8/1, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, xu hướng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sinh học ngày càng gia tăng và phổ biến ở các quốc gia phát triển và đang phát triển. Đây cũng là cơ hội và động lực mạnh mẽ thúc đẩy công tác nghiên cứu, phát triển và sản xuất, cung ứng các loại thuốc BVTV sinh học phục vụ sản xuất nông sản an toàn, chất lượng, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Thống kê cho thấy, lượng thuốc BVTV sinh học được sử dụng đã tăng từ 16,67% năm 2020 lên 19,46% năm 2024. Các khu vực sử dụng thuốc BVTV sinh học nhiều là Đông Nam Bộ (1,54 kg/ha), ĐBSCL (0,80 kg/ha).

Dự báo năm 2023-2028, thị trường thuốc BVTV sinh học sẽ phát triển với tốc độ tăng trưởng kép đạt 15,9%.

Đáng chú ý, theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, hiện đã có nhiều chính sách khuyến khích phát triển thuốc BVTV sinh học, trong đó Quyết định số 150/QĐ-TTg xác định sử dụng thuốc BVTV sinh học là một trong những nhiệm vụ nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững. Đặc biệt, ngày 18/12/2023, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ký Quyết định số 5415/QĐ-BNN-BVTV phê duyệt Đề án “Phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050” với mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ thuốc BVTV sinh học đăng ký lên 30% so với tổng số thuốc BVTV; xây dựng mô hình trên 9 nhóm sản phẩm chủ lực quốc gia; nâng tỷ lệ các cơ sở sản xuất thuốc BVTV sinh học lên 90%; tăng lượng sử dụng thuốc BVTV sinh học lên 30%...

Để khuyến khích các doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển các sản phẩm thuốc BVTV sinh học, các chỉ tiêu yêu cầu khi đăng ký sản phẩm, hình thức khảo nghiệm cũng được "nới" rất nhiều so với thuốc BVTV hóa học.

Cụ thể, đối với chỉ tiêu yêu cầu về tài liệu kỹ thuật đăng ký, nếu như thuốc BVTV hóa học phải đáp ứng 116 chỉ tiêu thì thuốc sinh học là 85 chỉ tiêu; Hình thức khảo nghiệm, nếu như thuốc hóa học phải tổ chức khảo nghiệm cả diện hẹp và diện rộng (8 diện hẹp, 2 diện rộng) thì thuốc sinh học chỉ phải khảo nghiệm diện rộng (trừ nhóm avermectin, rotenoid và pyrethroid) với số lượng là 4 lần.

Tuy nhiên, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng nêu một thực tế, hiện nay chưa có các chính sách khuyến khích, hỗ trợ nghiên cứu, phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học. Hệ thống trang thiết bị, phòng thử nghiệm nghiên cứu, kiểm tra chất lượng về thuốc BVTV sinh học chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Việc nhân rộng và triển khai mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học còn khó khăn do số lượng thuốc BVTV sinh học đăng ký còn hạn chế; cơ chế phối kết hợp, liên kết giữa các doanh nghiệp, người dân, đơn vị nghiên cứu, cơ quan quản lý, chính quyền địa phương còn thiếu chặt chẽ, đồng bộ, thống nhất.

Người dân chưa nhận thức đầy đủ về vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng thuốc BVTV sinh học; thói quen sử dụng thuốc BVTV hóa học do hiệu quả cao, tức thời, giá thành rẻ trong khi các thuốc BVTV sinh học có chi phí sử dụng cao, thời gian bảo quản ngắn, phổ tác động hẹp, hiệu quả chậm hơn so với thuốc hóa học cũng khiến nhiều nông dân còn e dè.

"Thực tiễn cho thấy vẫn còn những khó khăn nhất định trong việc hoàn thiện khung pháp lý chuyên biệt cho thuốc BVTV sinh học, từ công tác đăng ký, khảo nghiệm, kiểm soát chất lượng cho đến tổ chức sử dụng trên đồng ruộng. Bên cạnh đó, mức độ chấp nhận và áp dụng thuốc BVTV sinh học của nông dân trong khu vực ASEAN, trong đó có Việt Nam, còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như nhận thức, chi phí, hiệu quả ngắn hạn và hệ thống dịch vụ khuyến nông. Điều này đặt ra yêu cầu cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất trong việc xây dựng chính sách, truyền thông và đào tạo", ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh.

Sử dụng thuốc BVTV sinh học, mở rộng “hộp công cụ” của người nông dân

Trên bình diện quốc tế, theo TS.Maria Pilar Herrero, Giám đốc Khối Pháp chế – Quy định, Valent BioSciences (Mỹ), mỗi quốc gia cũng đang có cách tiếp cận khác nhau với thuốc BVTV sinh học.

Đơn cử như ở Mỹ, Cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA) không bắt buộc phải nộp các nghiên cứu về hiệu lực của thuốc BVTV sinh học nhưng kỳ vọng rằng tổ chức đăng ký phải có các nghiên cứu này để cung cấp khi được yêu cầu. Hiệu lực trong kiểm soát dịch hại liên quan đến y tế công cộng là bắt buộc và được xem xét rất chặt chẽ.

Trong khi đó, tại Brazil, các thử nghiệm hiệu lực đối với thuốc BVTV sinh học là yêu cầu bắt buộc. Có thể áp dụng phép suy diễn (read-across) giữa các cây trồng đối với côn trùng gây hại. Còn các nước EU bắt buộc phải có thử nghiệm hiệu lực, thực hiện theo quy trình GAP tại 5 vùng sinh thái khác nhau.

Đối với vấn đề dư lượng thuốc BVTV sinh học, tại Mỹ, quyết định về dư lượng được đưa ra dựa trên độc tính của hoạt chất. Nhiều thuốc BVTV sinh học được miễn thiết lập mức dư lượng cho phép (Exemption from Tolerance), nghĩa là không cần thiết lập mức dư lượng tối đa cho phép (MRL) do không có nguy cơ đáng lo ngại. Khi có độc tính nhưng không phát hiện dư lượng, thường sẽ được quy định MRL ở mức 0,01 mg/kg nông sản.

Tại Brazil, MRL đối với acid gibberellic trên một số cây trồng được phân loại chính thức là “không xác định” do đây là chất điều hòa sinh trưởng thực vật và không cần thiết phải thiết lập MRL cho những mục đích sử dụng nhất định.

Còn Phụ lục IV của Quy định (EC) số 396/2005 của châu Âu liệt kê các hoạt chất thuốc BVTV không cần thiết lập MRL, nghĩa là chúng không gây rủi ro cho người tiêu dùng ngay cả khi phơi nhiễm ở mức cao — thường do đây là các hoạt chất nguy cơ thấp, có nguồn gốc tự nhiên hoặc được sử dụng theo cách không để lại dư lượng gây hại.

Tại Thái Lan, theo TS. Piyatida Pukclai, Giám đốc Kinh doanh & Chính sách Quy định Khu vực (APAC), Công ty tư vấn pháp lý Dr. Knoell, việc đăng ký thuốc BVTV sinh học theo cùng hệ thống như các chất khác, nhưng có danh mục và yêu cầu dữ liệu riêng. 

Ông Ricky Ho, Giám đốc Khoa học & Pháp chế, CropLife Châu Á cho biết, phần lớn các quốc gia thành viên ASEAN chưa có khung pháp lý riêng dành cho thuốc BVTV sinh học; các sản phẩm này nhìn chung vẫn được quản lý theo khung pháp lý đối với thuốc BVTV hóa học. Các quy trình đăng ký thường được đánh giá là chưa rõ ràng, chậm và kém hiệu quả, chủ yếu do thiếu yêu cầu dữ liệu chuyên biệt cho thuốc BVTV sinh học; không có cơ chế đăng ký nhanh; hạn chế về năng lực chuyên môn của đội ngũ thẩm định, về năng lực kỹ thuật.

Tiến sỹ Tan Siang Hee, Giám đốc Điều hành CropLife Châu Á khẳng định, các giải pháp bảo vệ thực vật tiếp tục đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ năng suất và sinh kế của nông dân, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực sâu bệnh ngày càng gia tăng.

Bên cạnh thuốc BVTV hóa học vốn vẫn giữ vai trò quan trọng, các sản phẩm BVTV sinh học đang trở thành một cấu phần ngày càng cần thiết, giúp mở rộng “hộp công cụ” của người nông dân với những giải pháp bổ trợ linh hoạt, thân thiện hơn với hệ sinh thái và sản xuất bền vững.

Theo ông, mục tiêu của ngành không phải là thay thế hoàn toàn các giải pháp hiện có, mà là xây dựng một hệ thống quản lý hiện đại, khoa học, tạo điều kiện để cả thuốc BVTV hóa học và sinh học cùng phát huy vai trò theo hướng bổ trợ lẫn nhau. Trong đó, hài hòa hóa nguyên tắc quản lý ở cấp khu vực ASEAN được xem là yếu tố then chốt, giúp đảm bảo an toàn, minh bạch, giảm rào cản kỹ thuật và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, qua đó hỗ trợ nông dân tiếp cận đa dạng các công cụ quản lý dịch hại an toàn và hiệu quả.

Chương trình Khung quản lý thuốc BVTV sinh học tại khu vực ASEAN, do Nhóm công tác ASEAN về Hiệu lực sinh học (ABETF) phối hợp với CropLife Châu Á triển khai trong khoảng 30 tháng, tập trung vào rà soát và phân tích khung pháp lý hiện hành; thúc đẩy hài hòa hóa các yêu cầu đăng ký dựa trên cơ sở khoa học, xây dựng phương pháp đánh giá thống nhất; nâng cao năng lực kỹ lực; đồng thời tăng cường hợp tác công – tư trong chia sẻ kiến thức và triển khai các mô hình thử nghiệm thực địa, hướng tới thúc đẩy việc áp dụng thống nhất và hiệu quả thuốc BVTV sinh học trong khu vực.

Đối với các quốc gia ASEAN nói chung, chương trình sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý, giảm phân mảnh quy định và thúc đẩy cách tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro, qua đó hỗ trợ sử dụng thuốc BVTV sinh học an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm, gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ sức khỏe con người, môi trường.

Riêng đối với Việt Nam, chương trình là kênh tham khảo quan trọng về kinh nghiệm và thực tiễn quốc tế, hỗ trợ quá trình rà soát, chỉnh sửa và hoàn thiện khung pháp lý về thuốc BVTV, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia về tăng cường sử dụng thuốc BVTV sinh học đến năm 2030, tầm nhìn 2050, phù hợp với định hướng hội nhập và phát triển nông nghiệp hiện đại.

" Việt Nam cam kết sẽ là cầu nối quan trọng giữa Croplife Châu Á với các quốc gia ASEAN và sẽ đồng hành, thực hiện với nỗ lực cao nhất để hiện thực hoá các mục tiêu với mong muốn hợp tác kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu khoa học, tiến tới hoàn thiện thêm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; tiến tơi công nhận lẫn nhau trong đăng ký và quản lý thuốc BVTV sinh học", ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nói.

Trong 3 ngày từ 06–08/01/2026, tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với Nhóm Công tác ASEAN về Hiệu lực sinh học (ABETF) và Hiệp hội CropLife Châu Á tổ chức chuỗi hội nghị quốc tế về quản lý và đăng ký thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sinh học.

Mở đầu chuỗi sự kiện là Hội nghị khởi động Chương trình Khung quản lý thuốc BVTV sinh học tại khu vực ASEAN, diễn ra trong hai ngày 06–07/01/2026, do Nhóm công tác ABETF của ASEAN và CropLife Châu Á phối hợp cùng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức.

Đây là hội nghị quan trọng đánh dấu bước khởi động chính thức của Chương trình, hướng tới mục tiêu xây dựng và hài hòa hóa hệ thống quản lý thuốc BVTV sinh học trong khu vực trên nền tảng khoa học, phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời đảm bảo tính linh hoạt để đáp ứng điều kiện thực tiễn của từng quốc gia thành viên.

Chương trình Khung quản lý thuốc BVTV sinh học tại khu vực ASEAN không nhằm mục tiêu xây dựng một mô hình áp dụng chung cho tất cả các quốc gia, mà hướng tới việc xác định những điểm đồng thuận, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và từng bước thúc đẩy sự hài hòa trong quản lý — đồng thời vẫn tôn trọng đầy đủ bối cảnh và chủ quyền quản lý của từng quốc gia.

Hội nghị Quốc tế về quản lý và đăng ký thuốc bảo vệ thực vật sinh học” nhằm làm sâu sắc hơn các thảo luận liên quan đến định hướng hoàn thiện khung pháp lý của Việt Nam theo các nguyên tắc hài hòa chung của ASEAN, đồng thời phù hợp với “Đề án phát triển sản xuất và sử dụng thuốc BVTV sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” và ưu tiên phát triển nông nghiệp bền vững của Chính phủ.

×