Đậu nành không chỉ là thực phẩm, các chuyên gia còn gọi đây là "vàng mọc trên đất" vì lý do ít người biết

Từ hạt đậu nành nhỏ bé đến nhà máy công suất gần 390 triệu lít mỗi năm

Theo TS Lê Hoàng Duy - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng đậu nành (Công ty Sữa đậu nành Việt Nam Vinasoy), doanh nghiệp hiện vận hành 3 nhà máy tại Quảng Ngãi, Bắc Ninh và TP.HCM.

Trong đó, nhà máy tại KCN VSIP 2A TP.HCM (thuộc tỉnh Bình Dương trước đây) được đầu tư để đáp ứng nhu cầu của thị trường phía Nam và phục vụ hoạt động xuất khẩu.

Tổng công suất của 3 nhà máy đạt khoảng 390 triệu lít mỗi năm. Các sản phẩm từ đậu nành hiện đã có mặt tại nhiều thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Campuchia và một số nước Đông Nam Á.

Ông Duy cho biết, doanh thu xuất khẩu của Vinasoy năm 2025 tăng 116%, năm 2026 tiếp tục tăng 184%. Theo ông, doanh nghiệp lựa chọn phát triển bền vững, tập trung đầu tư nghiên cứu, công nghệ chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm từ đậu nành thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn.

Những định hướng này cũng phù hợp với xu hướng dinh dưỡng được các nhà khoa học đề cập tại hội thảo "Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm" do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng đậu nành Vinasoy tổ chức mới đây tại TP.HCM.

Theo TS.BS Nguyễn Song Tú, Viện Dinh dưỡng, đậu nành là một trong số ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh với chỉ số PDCAAS đạt 1,0; tương đương protein động vật và chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Ngoài ra, đậu nành còn cung cấp isoflavone, lecithin, chất xơ và các chất béo chưa bão hòa có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy việc bổ sung đậu nành và các loại hạt vào khẩu phần ăn hằng ngày giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh không lây nhiễm khác.

Ở góc độ công nghệ, PGS.TS Đặng Minh Nhật, Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng cho biết, các nghiên cứu trên sản phẩm chế biến từ đậu nành và yến mạch nghiền nguyên hạt cho thấy hoạt tính prebiotic tích cực, góp phần nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột và hạn chế vi khuẩn có hại. Theo ông, giá trị của thực phẩm hiện đại không chỉ nằm ở hàm lượng dinh dưỡng mà còn ở khả năng tác động tích cực đến hệ vi sinh đường ruột.

TS Lê Hoàng Duy cho biết, doanh nghiệp đang ứng dụng công nghệ nghiền nguyên hạt để giữ lại chất xơ tự nhiên, đồng thời bảo toàn các hợp chất hoạt tính sinh học của đậu nành như isoflavone và prebiotic trong quá trình chế biến.

Đầu tư hơn 2.200 nguồn gen để liên kết nông dân phát triển vùng nguyên liệu đậu nành

Song song với đầu tư nhà máy, Vinasoy đang phát triển vùng nguyên liệu đậu nành theo mô hình liên kết với nông dân. Doanh nghiệp không trực tiếp sở hữu đất mà cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ cơ giới hóa và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm trước khi xuống giống.

Hiện vùng nguyên liệu đậu nành liên kết lớn nhất của doanh nghiệp tại Tây Nguyên đạt khoảng 200-300ha mỗi năm. Đồng thời, Vinasoy đang thử nghiệm các mô hình luân canh 2 vụ lúa - 1 vụ đậu nành tại ĐBSCL và ĐBSH nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tăng thu nhập cho nông dân.

Để phục vụ công tác chọn tạo giống, doanh nghiệp đã xây dựng ngân hàng hơn 2.200 nguồn gen đậu nành tự nhiên, không biến đổi gen. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 30-40% nhu cầu sản xuất, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu.

Theo GS.TSKH.VS Trần Đình Long - Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam, đậu nành là "vàng mọc trên đất" bởi không chỉ có giá trị dinh dưỡng mà còn giúp cải tạo đất nhờ khả năng cố định từ 30-60 kg đạm sinh học/ha, tương đương 65-130 kg phân urê. Điều này góp phần giảm lượng phân bón hóa học, giảm phát thải và hướng đến nền nông nghiệp bền vững.

Tại Quảng Ngãi, mô hình liên kết sản xuất đậu nành giữa Vinasoy và nông dân đã được duy trì gần 10 năm. Ông Lê Văn Trường - Tổ trưởng Tổ liên kết sản xuất đậu nành ở thôn Phú An (xã xã Long Phụng, Quảng Ngãi) cho biết, người dân được hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và được doanh nghiệp cam kết thu mua theo mức giá thỏa thuận trước khi xuống giống, nhờ đó ổn định đầu ra và yên tâm gắn bó với cây đậu nành.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, để phát huy tiềm năng của đậu nành cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân trong phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ chế biến hiện đại và đẩy mạnh truyền thông dinh dưỡng dựa trên cơ sở khoa học. Đây được xem là nền tảng để nâng cao giá trị của đậu nành Việt Nam, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường trong nước và xuất khẩu.

×