Đậu phộng ở Tây Sơn chắc quả, mẩy hạt nhờ làm cách này

Xã Tây Sơn nằm ở phía đông tỉnh Gia Lai, có nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp ven sông Kôn. Những năm gần đây, cùng với chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa, cây đậu phộng được nhiều hộ dân lựa chọn vì phù hợp với điều kiện đất đai, thời vụ và có giá trị kinh tế.

Hướng đi mới trên đất chuyển đổi

Tuy nhiên, thực tế sản xuất tại địa phương cho thấy năng suất đậu phộng vẫn chưa cao, phổ biến khoảng 160-180kg/sào. Một trong những nguyên nhân là nông dân còn bón phân theo kinh nghiệm, chưa chú ý nhiều đến nhu cầu dinh dưỡng của cây ở từng giai đoạn. Có ruộng bón thừa đạm, thiếu kali và các chất trung, vi lượng, khiến cây phát triển thân lá mạnh nhưng số quả chắc, tỷ lệ nhân và năng suất chưa cao.

Vụ Đông Xuân 2025-2026, HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp Bình Nghi phối hợp với Công ty Cổ phần Vật tư Kỹ thuật Nông nghiệp Bình Định triển khai mô hình trình diễn phân bón NPK Mặt Trời Mới chuyên dùng cho cây đậu phộng tại thôn Thủ Thiện Thượng, xã Tây Sơn.

Mô hình có diện tích 2.250m², với 3 hộ tham gia. Giống sử dụng là đậu phộng sẻ, gieo ngày 5/1/2026 trên chân đất thịt nhẹ, phù sa ven sông, độ phì khá.

Ở ruộng mô hình, nông dân sử dụng phân bón NPK Mặt Trời Mới 9-20-18 + 5S + 2Mg + TE chuyên dùng cho cây đậu phộng. Ruộng đối chứng sử dụng phân NPK 20-20-15 khác.

Quy trình bón phân được áp dụng theo hướng đơn giản, dễ làm. Tính cho 1 sào 500m², trước khi gieo bón 500kg phân chuồng hoai và 25kg vôi bột. Sau gieo 14 ngày, bón thúc lần 1 với 14kg phân NPK chuyên dùng. Sau gieo 24 ngày, bón thúc lần 2 với 4kg phân NPK chuyên dùng. Đến khoảng 45 ngày sau gieo, bón thêm 12kg vôi hạt.

Vụ Đông Xuân 2025-2026 có một số thời điểm thời tiết bất lợi. Đầu vụ trời lạnh, âm u, có gió mùa Đông Bắc khiến cây sinh trưởng chậm. Từ ngày 8 đến 16/3/2026, mưa dầm và gió lạnh ảnh hưởng đến giai đoạn ra hoa, đâm tia, tạo quả. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 4, thời tiết nắng hơn, thuận lợi cho quá trình nuôi quả, chín và thu hoạch.

Kết quả theo dõi cho thấy ruộng mô hình có 31 cây thực thu/m², cao hơn ruộng đối chứng 0,9 cây/m². Đáng chú ý, số quả chắc đạt 26,5 quả/cây, trong khi ruộng đối chứng đạt 19,8 quả/cây. Như vậy, mỗi cây ở ruộng mô hình có nhiều hơn 6,7 quả chắc so với ruộng đối chứng.

Năng suất đậu phộng khô của ruộng mô hình đạt 50,4 tạ/ha, tương đương 252kg/sào. Trong khi đó, ruộng đối chứng đạt 42 tạ/ha, tương đương 210kg/sào. Mức tăng đạt 8,4 tạ/ha, tương ứng tăng 20%.

Hiệu quả của việc bón phân đúng cho cây đậu phộng

Theo nhóm thực hiện mô hình, tỷ lệ dinh dưỡng cân đối trong phân bón đã giúp cây đậu phộng phát triển ổn định, cứng cây, ra hoa và đậu quả tốt hơn. Với cây đậu phộng, nếu bón nhiều đạm, cây dễ xanh tốt phần thân lá nhưng lại không tập trung nuôi quả. Trong khi đó, kali, lưu huỳnh, magie và các chất vi lượng có vai trò quan trọng trong việc tăng tỷ lệ quả chắc, hạt mẩy và nâng chất lượng hạt.

Qua theo dõi, một số sâu bệnh như sâu khoang, sâu xám, sâu xanh, bệnh thối đen cổ rễ, gỉ sắt, đốm lá và héo rũ vi khuẩn có xuất hiện nhưng mức độ gây hại trên ruộng mô hình thấp hơn ruộng đối chứng. Điều này cho thấy bón phân cân đối cũng góp phần giúp cây khỏe hơn, hạn chế phần nào tác động của sâu bệnh.

Hiệu quả kinh tế là điểm nổi bật của mô hình. Tính trên 1ha, tổng chi phí ruộng mô hình là 88,32 triệu đồng, thấp hơn ruộng đối chứng 1,2 triệu đồng. Riêng chi phí phân bón giảm 8,2% so với ruộng đối chứng.

Với năng suất 5.040kg đậu phộng khô/ha và giá bán 28.000 đồng/kg, tổng thu ruộng mô hình đạt 141,12 triệu đồng/ha. Sau khi trừ chi phí, lãi ròng đạt 52,8 triệu đồng/ha, tương đương 2,64 triệu đồng/sào.

Trong khi đó, ruộng đối chứng đạt tổng thu 117,6 triệu đồng/ha, lãi ròng 28,08 triệu đồng/ha. Như vậy, ruộng sử dụng phân NPK chuyên dùng cho cây đậu phộng cho lãi ròng cao hơn 24,72 triệu đồng/ha, tăng 88%.

Nếu tính cả tiền công lao động và lãi ròng, thu nhập từ mô hình đạt 68,8 triệu đồng/ha, tương đương 3,44 triệu đồng/sào, cao hơn ruộng đối chứng 56,1%.

TS. Nguyễn Thanh Phương - nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ, cho rằng cây đậu phộng có nhu cầu đạm nhưng bộ rễ có nốt sần, có thể tự bổ sung một phần đạm. Vì vậy, bón quá nhiều đạm không giúp tăng năng suất, thậm chí làm cây thiên về phát triển thân lá. Việc sử dụng phân NPK 9-20-18 + 5S + 2Mg + TE giúp cung cấp lượng đạm vừa đủ, đồng thời bổ sung kali, lưu huỳnh, magie và vi lượng cần thiết cho cây.

Từ kết quả tại xã Tây Sơn, mô hình sử dụng phân NPK Mặt Trời Mới chuyên dùng cho cây đậu phộng cho thấy hiệu quả rõ về năng suất, chi phí và thu nhập. Với những vùng đất có điều kiện tương tự, nhất là diện tích chuyển đổi từ đất lúa sang cây màu, mô hình này có thể là hướng tham khảo để nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm nước tưới và tăng thu nhập trên cùng đơn vị diện tích.

Đậu phộng tiết kiệm nước, tăng sinh khối cho đất

Theo TS. Nguyễn Thanh Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ, cây đậu phộng là một trong những cây trồng phù hợp để ưu tiên chuyển đổi trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay.
Một vụ đậu phộng chỉ cần khoảng 2.000m³ nước tưới/ha, trong khi cây lúa cần từ 6.000–7.000m³ nước/ha/vụ. Như vậy, trồng đậu phộng giúp giảm lượng nước tưới khoảng 3–3,5 lần so với trồng lúa nước.
Không chỉ tiết kiệm nước, cây đậu phộng còn tạo ra nguồn sinh khối lớn. Sau thu hoạch, lượng thân, lá, rễ lạc trả lại cho đất đạt khoảng 28 tấn/ha. Phần thân và lá có thể được ủ, chế biến làm thức ăn phục vụ vỗ béo khoảng 8–10 con bò/ha lạc trong 3 tháng.
Từ quá trình nuôi bò vỗ béo, nông hộ có thể thu được khoảng 4–6 tấn phân chuồng, tạo nguồn phân hữu cơ quan trọng để bón lại cho đất trong các vụ sản xuất tiếp theo.

×