Đấu tố trên mạng xã hội: Không thể biến không gian mạng thành "tòa án" kết tội người khác

“Đấu tố” trên mạng xã hội đang trở thành công cụ thao túng dư luận nguy hiểm

Thưa ông, thời gian gần đây xuất hiện ngày càng nhiều hiện tượng một cá nhân bị "đấu tố" trên mạng xã hội chỉ sau vài bài đăng hoặc một đoạn video, trong khi cơ quan chức năng chưa đưa ra kết luận chính thức. Ông nhìn nhận hiện tượng này như thế nào?

Tôi cho rằng đây là một hiện tượng rất đáng lo ngại. Mạng xã hội vốn được tạo ra để chia sẻ thông tin, trao đổi quan điểm và thúc đẩy quyền tự do biểu đạt. Tuy nhiên, nếu bị lợi dụng, nó lại trở thành công cụ tạo áp lực tâm lý và dư luận đối với một cá nhân hay tổ chức.

Điều đáng nói là nhiều vụ việc chưa được kiểm chứng đầy đủ nhưng đã nhanh chóng xuất hiện hàng loạt bài viết, video, livestream với những lời lẽ mang tính khẳng định đúng - sai, thậm chí kết tội người khác. Khi đó, người bị nhắm đến gần như không còn cơ hội tự bảo vệ mình trước làn sóng bình luận và chia sẻ với tốc độ rất lớn.

Trong xã hội hiện đại, dư luận có vai trò giám sát, nhưng dư luận không thể thay thế cơ quan điều tra, viện kiểm sát hay tòa án. Nếu để mạng xã hội trở thành nơi kết luận ai đúng, ai sai thì đó là một sự đảo lộn các nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền.

Theo ông, vì sao hiện tượng này lại ngày càng phổ biến?

Tôi nghĩ có nhiều nguyên nhân. Thứ nhất là lợi ích kinh tế từ lưu lượng truy cập. Càng nhiều tranh cãi, càng nhiều cảm xúc tiêu cực thì càng thu hút người xem. Lượt xem tăng kéo theo doanh thu quảng cáo, tài trợ hoặc bán hàng.

Thứ hai là thuật toán của mạng xã hội luôn ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, tạo cảm xúc mạnh. Vì vậy, những thông tin mang tính "đấu tố", công kích thường lan truyền nhanh hơn rất nhiều so với các thông tin chính thống.

Thứ ba, không thể loại trừ khả năng có những nhóm người phối hợp với nhau để tạo hiệu ứng đám đông. Chỉ cần một số tài khoản đăng tải, sau đó hàng chục, hàng trăm tài khoản cùng chia sẻ, bình luận theo một hướng thì người đọc rất dễ nhầm tưởng đó là "ý kiến của số đông".

Đây là điều rất nguy hiểm bởi người tiếp nhận thông tin thường có xu hướng tin vào điều được lặp lại nhiều lần.

Có ý kiến cho rằng đây chỉ là quyền tự do ngôn luận. Quan điểm của ông thế nào?

Quyền tự do ngôn luận là quyền được pháp luật bảo đảm, nhưng không đồng nghĩa với quyền xúc phạm người khác hoặc đưa ra những kết luận khi chưa có căn cứ.

Tự do luôn đi kèm với trách nhiệm.

Phản biện xã hội là cần thiết. Người dân có quyền đặt câu hỏi, nêu nghi vấn hoặc yêu cầu cơ quan chức năng làm rõ một vụ việc.

Nhưng phản biện hoàn toàn khác với việc quy chụp, vu khống hoặc kích động đám đông tấn công một cá nhân.

Khi chưa có kết luận cuối cùng của cơ quan có thẩm quyền mà đã tuyên bố ai đó phạm tội, lừa đảo hay có hành vi sai trái thì hậu quả đối với người bị nhắc đến có thể rất lớn.

Ngay cả khi sau này cơ quan chức năng xác định người đó không vi phạm thì danh dự, uy tín, công việc và các mối quan hệ xã hội của họ cũng rất khó khôi phục như ban đầu.

Báo chí cần làm gì trước những “phiên tòa dư luận” trên mạng xã hội?

Theo ông, báo chí chính thống cần làm gì trước xu hướng “xét xử trên mạng”?

Tôi cho rằng đây là lúc vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng.

Báo chí không nên chạy theo tốc độ lan truyền của mạng xã hội mà phải giữ vững nguyên tắc kiểm chứng.

Khi một vụ việc đang được cơ quan chức năng xác minh, báo chí cần phản ánh khách quan, nhiều chiều, tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội và tránh sử dụng những ngôn từ dễ khiến công chúng hiểu rằng người bị phản ánh đã có tội.

Đồng thời, báo chí cũng cần phân tích để người dân hiểu được sự khác nhau giữa thông tin đã được xác minh và những nội dung chỉ mang tính suy diễn trên mạng xã hội.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát hiện và chỉ ra những dấu hiệu lợi dụng mạng xã hội để thao túng dư luận.

Nếu có hiện tượng tổ chức các chiến dịch truyền thông nhằm bôi nhọ, hạ uy tín cá nhân hoặc doanh nghiệp thì cần được phản ánh khách quan để cơ quan chức năng xem xét.

Theo ông, người sử dụng mạng xã hội cần lưu ý điều gì để không vô tình tiếp tay cho các chiến dịch “đấu tố”?

Theo tôi, điều đầu tiên người dùng mạng xã hội cần lưu ý là giữ sự tỉnh táo. Không phải nội dung có hàng triệu lượt xem thì đồng nghĩa với việc đó là sự thật.

Người dân nên kiểm tra nguồn thông tin, đối chiếu với báo chí chính thống hoặc thông báo từ cơ quan nhà nước trước khi chia sẻ.

Thứ hai, không nên bình luận theo cảm xúc nhất thời.

Một lời bình luận xúc phạm hoặc một lần chia sẻ thiếu kiểm chứng có thể góp phần tạo ra áp lực rất lớn đối với người khác.

Thứ ba, cần hiểu rằng mỗi lượt chia sẻ đều góp phần khuếch đại thông tin.

Nếu thông tin đó sai sự thật thì chính người chia sẻ cũng có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Có ý kiến cho rằng nhiều người đang nhân danh công lý để phán xét người khác trên mạng xã hội. Ông có đồng tình không?

Tôi cho rằng có hiện tượng này. Bảo vệ công lý là trách nhiệm của các cơ quan tư pháp và của toàn xã hội thông qua việc thượng tôn pháp luật.

Nhưng nếu mỗi cá nhân tự cho mình quyền kết tội người khác trên mạng xã hội thì rất dễ dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng.

Trong xã hội pháp quyền, mọi kết luận về hành vi vi phạm phải dựa trên chứng cứ và được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật.

Không ai nên trở thành “thẩm phán” trên mạng xã hội.

Điều đáng lo hơn là nhiều người tham gia vào các cuộc “đấu tố” không phải vì họ nắm rõ bản chất vụ việc, mà chỉ vì hiệu ứng đám đông.

Khi hàng nghìn người cùng chỉ trích một cá nhân thì rất nhiều người khác sẽ mặc nhiên tin rằng người đó có lỗi.

Đó chính là nguy cơ lớn nhất của việc thao túng nhận thức thông qua mạng xã hội.

Ông có thông điệp gì muốn gửi tới người sử dụng mạng xã hội hiện nay?

Mạng xã hội là thành tựu của công nghệ và có rất nhiều giá trị tích cực nếu được sử dụng đúng cách.

Nhưng cũng chính nơi đây có thể trở thành công cụ phát tán thông tin sai lệch, kích động cảm xúc và tạo ra những “phiên tòa dư luận” nếu người dùng thiếu tỉnh táo.

Mỗi người nên dành thêm vài phút để kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.

Đừng vì một cú nhấp chuột hay một bình luận theo cảm xúc mà vô tình góp phần làm tổn hại danh dự, nhân phẩm của người khác.

Một xã hội văn minh cần có phản biện, nhưng phản biện phải dựa trên sự thật và pháp luật.

Chúng ta càng cần tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội, càng cần chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền trước khi đưa ra bất kỳ sự phán xét nào. Chỉ như vậy, mạng xã hội mới thực sự trở thành không gian kết nối, chứ không phải nơi tạo ra những “bản án” từ hiệu ứng đám đông.

×