"Đầu tư cho thanh niên chính là đầu tư cho tương lai, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc"

"Thanh niên không chỉ là lực lượng kế tục, mà còn là lực lượng xung kích, sáng tạo, trực tiếp tham gia kiến tạo tương lai đất nước"

Mới đây, phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, cần xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam học tập suốt đời, làm chủ khoa học công nghệ, tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế; cổ vũ mạnh mẽ tinh thần “thanh niên Việt Nam làm chủ tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và sáng tạo”. Bà thấy gì qua sự chỉ đạo này của người đứng đầu Đảng, Nhà nước?

- Tôi cho rằng, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII là một định hướng rất quan trọng, vừa mang tính chiến lược, vừa có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với công tác thanh niên trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Điểm nổi bật trong thông điệp này là đã đặt thanh niên vào đúng vị trí trung tâm của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới. Thanh niên không chỉ là lực lượng kế tục, mà còn là lực lượng xung kích, sáng tạo, trực tiếp tham gia kiến tạo tương lai đất nước.

Trong mọi giai đoạn lịch sử, thanh niên Việt Nam luôn có mặt ở những nơi khó khăn nhất, gian khổ nhất, từ chiến trường đến công trường, từ biên giới, hải đảo đến các mặt trận phát triển kinh tế xã hội. Ngày nay, mặt trận ấy đã mở rộng sang những không gian mới: không gian số, kinh tế tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế. Vì vậy, yêu cầu đối với thanh niên cũng phải cao hơn, toàn diện hơn và hiện đại hơn.

Thông điệp “thanh niên Việt Nam làm chủ tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và sáng tạo” theo tôi là một sự khái quát rất sâu sắc. Tri thức là nền tảng để thanh niên không bị tụt hậu trong một thế giới biến đổi nhanh chóng. Bản lĩnh là điều kiện để thanh niên đứng vững trước những thách thức, cám dỗ, mặt trái của kinh tế thị trường, mạng xã hội và toàn cầu hóa. Sáng tạo là động lực để thanh niên không chỉ thích ứng với sự thay đổi, mà còn chủ động tạo ra sự thay đổi tích cực cho cộng đồng, cho đất nước.

Đặc biệt, yêu cầu học tập suốt đời là một chỉ đạo rất đúng và rất trúng. Trước đây, học tập thường được hiểu là một giai đoạn trong đời người. Nhưng hiện nay, tri thức thay đổi từng ngày, kỹ năng nghề nghiệp có thể nhanh chóng lạc hậu, công nghệ mới liên tục xuất hiện. Nếu không học tập thường xuyên, không cập nhật kiến thức, không tự làm mới mình, thanh niên sẽ rất khó cạnh tranh, rất khó đóng góp hiệu quả cho xã hội. Học tập suốt đời không chỉ là học trong nhà trường, mà còn là tự học, học qua thực tiễn, học qua công việc, học từ nhân dân, từ thế giới và từ chính những thất bại của mình.

Ở góc độ Đại biểu Quốc hội, tôi cho rằng chỉ đạo này cũng đặt ra trách nhiệm lớn cho Nhà nước, nhà trường, gia đình, tổ chức Đoàn và toàn xã hội. Chúng ta phải tạo môi trường, cơ chế, chính sách để thanh niên được học tập, rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Đầu tư cho thanh niên chính là đầu tư cho tương lai, cho năng lực cạnh tranh quốc gia, cho sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Bên cạnh yêu cầu học tập suốt đời, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước còn đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược khác là thanh niên phải làm chủ khoa học - công nghệ, tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Bà thấy chủ trương này thế nào?

- Tôi đánh giá đây là một chủ trương có tầm nhìn chiến lược, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới. Chúng ta đang bước vào thời kỳ mà khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực then chốt của tăng trưởng. Năng lực cạnh tranh của một quốc gia không chỉ phụ thuộc vào tài nguyên, lao động giá rẻ hay vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, năng lực công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, thanh niên phải là lực lượng đi đầu. Bởi thanh niên có lợi thế về sức trẻ, khả năng tiếp thu cái mới, tư duy linh hoạt, tinh thần dấn thân và khát vọng khẳng định mình. Nếu được định hướng đúng, được trang bị tri thức, kỹ năng và môi trường thuận lợi, thanh niên Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong xây dựng quốc gia số, kinh tế số, xã hội số, công dân số.

Tuy nhiên, “làm chủ khoa học công nghệ” không nên hiểu đơn giản là biết sử dụng thiết bị công nghệ hay thành thạo một vài nền tảng số. Làm chủ ở đây phải là khả năng hiểu, ứng dụng, sáng tạo, cải tiến và từng bước tạo ra công nghệ. Thanh niên Việt Nam cần chuyển từ vị thế người sử dụng công nghệ sang vị thế người sáng tạo công nghệ; từ thụ động tiếp nhận tri thức sang chủ động sản xuất tri thức; từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế, đổi mới và làm chủ các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Điều này gắn rất chặt với các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước thời gian qua, đặc biệt là chủ trương coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để phát triển nhanh và bền vững. Các nghị quyết, chính sách về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn… đều mở ra không gian rất rộng cho thanh niên.

Nhưng muốn thanh niên thật sự tiên phong, chúng ta cũng phải nhìn thẳng vào những thách thức. Không ít thanh niên còn thiếu kỹ năng số chuyên sâu, thiếu năng lực ngoại ngữ, thiếu tác phong công nghiệp, thiếu khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Một bộ phận khác có thể sử dụng mạng xã hội rất nhiều nhưng chưa biết biến công nghệ thành công cụ học tập, lao động, sáng tạo và phụng sự cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh cổ vũ tinh thần, cần có chính sách rất cụ thể: nâng cao chất lượng giáo dục STEM, thúc đẩy đào tạo nghề chất lượng cao, mở rộng cơ hội nghiên cứu khoa học cho sinh viên, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, kết nối thanh niên với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và thị trường lao động quốc tế.

Hội nhập quốc tế cũng đặt ra yêu cầu thanh niên Việt Nam phải có bản lĩnh văn hóa. Hội nhập không phải là hòa tan. Thanh niên cần giỏi ngoại ngữ, hiểu luật chơi toàn cầu, có kỹ năng làm việc xuyên biên giới, nhưng đồng thời phải giữ vững căn cốt văn hóa, lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và ý thức bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc. Đó chính là sự kết hợp giữa trí tuệ hiện đại và bản lĩnh Việt Nam.

Sứ mệnh lịch sử của thanh niên trong kỷ nguyên mới

Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, theo bà thanh niên cần làm gì góp phần phát triển đất nước?

- Theo tôi, để góp phần phát triển đất nước trong giai đoạn mới, trước hết thanh niên cần xác định rõ trách nhiệm công dân và lý tưởng sống của mình. Mỗi thời đại đều có một yêu cầu lịch sử riêng. Nếu các thế hệ cha anh đã cống hiến tuổi trẻ cho độc lập, thống nhất đất nước, thì thế hệ thanh niên hôm nay phải cống hiến trí tuệ, bản lĩnh, sức sáng tạo cho mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, hùng cường, thịnh vượng.

Trước hết, thanh niên cần học tập nghiêm túc và học tập suốt đời. Học không chỉ để có bằng cấp, mà để có năng lực thật; không chỉ học kiến thức chuyên môn, mà còn học kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số, ngoại ngữ, tư duy phản biện, tư duy sáng tạo và đạo đức nghề nghiệp. Trong kỷ nguyên mới, người trẻ không thể bằng lòng với những gì đã biết. Mỗi thanh niên phải có ý thức tự đào tạo, tự nâng cấp bản thân mỗi ngày.

Thứ hai, thanh niên phải rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức, nhân cách và trách nhiệm xã hội. Tri thức rất quan trọng, nhưng tri thức phải đi cùng nhân cách. Công nghệ rất cần thiết, nhưng công nghệ phải được sử dụng vì con người, vì cộng đồng, vì sự phát triển lành mạnh của xã hội. Thanh niên cần biết phân biệt đúng - sai, thật - giả, tiến bộ - lệch lạc; biết ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng; biết phản bác thông tin xấu độc bằng hiểu biết, lý lẽ và thái độ văn minh.

Thứ ba, thanh niên cần mạnh dạn đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đất nước muốn bứt phá thì rất cần tinh thần khai phá của người trẻ. Sáng tạo có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: cải tiến quy trình làm việc, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, xây dựng mô hình kinh doanh mới, tham gia nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, phát triển sản phẩm số, giải quyết những vấn đề của địa phương, của cộng đồng bằng cách làm mới. Không nên nghĩ đổi mới sáng tạo là điều gì quá xa vời. Một ý tưởng tốt, một giải pháp thiết thực, một hành động tử tế được nhân rộng cũng có thể tạo ra giá trị xã hội rất lớn.

Thứ tư, thanh niên phải chủ động tham gia chuyển đổi số. Mỗi người trẻ cần trở thành một công dân số có trách nhiệm, biết sử dụng công nghệ để học tập, lao động, sáng tạo, kinh doanh, tham gia quản trị xã hội và phục vụ nhân dân. Thanh niên ở nông thôn có thể ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm địa phương. Thanh niên trong doanh nghiệp có thể góp phần nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa quy trình sản xuất, quản trị. Thanh niên trong khu vực công có thể góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, gần dân, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Thứ năm, thanh niên cần nuôi dưỡng khát vọng cống hiến cho đất nước. Khát vọng ấy không nhất thiết phải thể hiện bằng những điều lớn lao ngay lập tức, mà bắt đầu từ việc sống có ích, làm tốt công việc của mình, tuân thủ pháp luật, có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng, xã hội; biết đặt lợi ích chung trong mỗi lựa chọn cá nhân. Một đất nước hùng cường không thể được xây dựng chỉ bằng khẩu hiệu, mà bằng lao động bền bỉ, sáng tạo, kỷ luật và trách nhiệm của từng con người, trong đó thanh niên là lực lượng đặc biệt quan trọng.

Tôi cũng cho rằng tổ chức Đoàn Thanh niên cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động để thật sự là môi trường rèn luyện, dẫn dắt và hỗ trợ thanh niên. Đoàn phải đến gần hơn với nhu cầu thật của thanh niên: học nghề, lập nghiệp, khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, hội nhập, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của thanh niên. Các phong trào thanh niên cần thiết thực hơn, có sản phẩm cụ thể hơn, gắn với nhiệm vụ phát triển của từng địa phương, từng ngành, từng lĩnh vực.

Từ phía Nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển thanh niên, tạo điều kiện để thanh niên được tiếp cận giáo dục chất lượng, việc làm bền vững, môi trường sáng tạo, nguồn vốn khởi nghiệp, hạ tầng số và cơ hội tham gia vào quá trình hoạch định, thực thi chính sách. Chúng ta cần tin tưởng, giao việc, tạo cơ hội và cũng đặt ra yêu cầu cao đối với thanh niên.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là lời nhắc nhở, đồng thời là sự gửi gắm niềm tin rất lớn đối với thế hệ trẻ. Thanh niên Việt Nam hôm nay cần biến niềm tin ấy thành hành động cụ thể; biến khát vọng thành năng lực; biến tri thức, bản lĩnh và sáng tạo thành những đóng góp thiết thực cho đất nước. Khi thanh niên biết học tập suốt đời, làm chủ công nghệ, dấn thân đổi mới sáng tạo và phụng sự Tổ quốc bằng trách nhiệm công dân, chúng ta có cơ sở vững chắc để tin tưởng vào tương lai phát triển mạnh mẽ của Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn những chia sẻ ý kiến của bà!

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng phân tích, những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất kịp thời trong kỷ nguyên số đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực.

Vì vậy, học tập suốt đời không chỉ là nhu cầu cá nhân mà đã trở thành giải pháp mang tính chiến lược để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho quốc gia, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước. Đây cũng chính là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

“Nếu người trẻ chậm học, ngại học hoặc bằng lòng với kiến thức hiện có thì sẽ không thể đáp ứng được sự thay đổi của thời đại. Như vậy sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh, bền vững. Một quốc gia muốn phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và hội nhập thành công phải có một thế hệ thanh niên vừa giỏi chuyên môn, vừa vững kỹ năng, giàu bản lĩnh chính trị, có trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến” - PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

×