Đầu tư Vành đai 5 vùng Thủ đô: Cần kỹ lưỡng đừng để 20 năm sau dự án là "bài học về sự vội vàng"

Sáng 12/8, tại Hội trường, Quốc hội thảo luận về Nghị quyết Chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tại Hội trường, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) tán đồng chủ trương đầu tư hai dự án vành đai 5 vùng thủ đô và điều chỉnh dự án đường sắt Lào Cai- Hà Nội - Hải Phòng, nhưng ông nhắc đến việc chuẩn bị thật kỹ lưỡng cho các dự án có tầm tác động chiến lược của vùng, đất nước.

Cần kỹ lưỡng để dự án là biểu tượng, đáng tin cậy thay vì là sự vội vàng

Tại Hội trường, ông Anh dẫn chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ ngày 6/8 mới đây, trong đó lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước có đề cập đến vấn đề phát triển đường Vành đai 5: “Quyết định đúng có thể mở đường cho cả vùng, tạo cơ hội cho hàng triệu người; lựa chọn thiếu căn cứ để lại gánh nặng lâu dài”.

Theo ông Lê Hoàng Anh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu làm rõ trách nhiệm với dự án chậm tiến độ, điều chỉnh nhiều lần, đội vốn. Những công trình được quyết định hôm nay sẽ định hình đất nước trong nhiều thập niên tới. Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội chính là một công trình như thế.

“Tôi ủng hộ chủ trương đầu tư dự án bằng sự đồng thuận và đúng tinh thần trách nhiệm Tổng Bí thư đã chỉ đạo. Bộ Chính trị thống nhất chủ trương giao Đảng ủy Chính phủ rà soát tổng thể cơ chế, chính sách đặc biệt, báo cáo Quốc hội quyết định tại kỳ họp, phù hợp với tinh thần Quy định 178”, Đại biểu nhấn mạnh.

Tại dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, Chính phủ đã đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt tại Điều 3, trong đó bao gồm việc miễn thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh: Điều 3 quy định 10 cơ chế chính sách đặc thù không phải là điều kiện điều khoản kỹ thuật, việc miễn thẩm định nguồn vốn nghĩa là cả trăm tỷ đồng được bố trí mà không qua kiểm tra độc lập chưa đúng quy định số 189 chỉ định thầu (quy định số 189 chỉ định thầu (Quy định số 189-QĐ/TW ngày 08/10/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công - PV).

Ông Lê Hoàng Anh cho rằng, đây đều là quy tắc chung vận hành liên tục ít nhất 10 năm cho dự án gần 300.000 tỷ đồng theo điều 2 Luật Ban hành quy phạm pháp luật. 

Đại biểu Đoàn Gia Lai cho biết, đây không phải là chuyện riêng của Vành đai 5, đơn cử đường bộ có Vành đai 4, đường sắt có đường sắt tốc độ cao Bắc Nam đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và có cả Cảng hàng không có cơ chế đặc thù chưa từng có. 

Ông Lê Hoàng Anh cho rằng: Cùng một loại nội dung nhưng xử lý không nhất quán sẽ gây hệ quả. Trong khi chúng ta có nghị quyết Quốc hội về đường sắt đô thị Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã được quy phạm hóa đầy đủ vì mang tên “thí điểm”. Tuy nhiên, các Nghị quyết khác với nội dung tương tự thì không.

Từ đó, ông Lê Hoàng Anh cho rằng, việc triển khai thiếu tư cách quy phạm pháp luật nên các tỉnh, thành phố, đơn vị tổ chức, cá nhân có thể hiểu Điều 3 của dự thảo Nghị quyết theo các cách khác nhau và có những hệ luỵ.

Về vi phạm, theo ông Anh quyết định cá biệt không đương nhiên miễn trừ bởi luật đấu thầu nên nhiều năm sau thanh tra, kiểm tra, điều tra có thể đặt lại câu hỏi về từng gói thầu. Như vậy rủi ro rơi vào cán bộ thực thi. 

Ông này cho rằng, Điều 3 của dự thảo Nghị quyết đang “đứng ngoài” hệ thống nên cơ sở pháp lý của nó sẽ bị treo lơ lửng. Đây không phải là lo ngại thiếu thực tế vì ngay tại kỳ họp này Quốc hội cũng xem xét điều chỉnh đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dù mới chỉ thông qua 1,5 năm nay, đã phải đề xuất điều chỉnh bổ sung 86.700 tỷ đồng điều này cho thấy chúng ta chưa chuẩn bị kỹ từ đầu, sớm muộn cũng trả giá bằng thời gian, bằng nguồn lực. 

Đại biểu đoàn Gia Lai đưa 3 đề xuất: Đề nghị Chính phủ cân nhắc chỉ đạo cơ quan chủ trì lập dự án bổ sung bản thuyết minh quy phạm hóa chính sách. Thứ 2, đề nghị bổ sung vào luật thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đang soạn thảo nguyên tắc: Nội dung có chứa quy phạm bắt buộc phải được xây dựng đúng trình tự, thẩm quyền của luật, không phụ thuộc tên gọi văn bản. Không tuân thủ là vi phạm trình tự, không phải căn cứ phủ định tính quy phạm. Nghị quyết hỗn hợp phải tự phân định điều khoản nào là quy phạm, điều khoản nào là quyết định cụ thể, áp dụng thống nhất cho mọi lĩnh vực; có thể nghiên cứu ban hành luật về các dự án hạ tầng trọng điểm, quan trọng quốc gia. Chính phủ là cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung tiếp thu, giải trình các cơ chế đặc thù tại Điều 3 và hiệu quả thực hiện dự án.

Nên áp cơ chế đặc thù cho toàn bộ công trình hạ tầng trọng điểm giai đoạn 2026-2030

Đại biểu Lê Đào An Xuân, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đồng tình với việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội và tiếp tục áp dụng tám nhóm cơ chế, chính sách đặc thù đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại các dự án quan trọng quốc gia.

Bà Xuân đề xuất với chính sách bồi thường, hỗ trợ tái bố trí đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất, điều doanh nghiệp lo ngại nhất là gián đoạn sản xuất, hoạt động. 

“Việc địa phương chủ động chuẩn bị mặt bằng sạch, đầy đủ hạ tầng kỹ thuật để tái bố trí cơ sở sản xuất sẽ giúp rút ngắn thời gian khôi phục hoạt động, bảo vệ việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, nếu không có tiêu chí định lượng rõ ràng về điều kiện doanh nghiệp được tái bố trí, có thể phát sinh cơ chế xin - cho, tạo sự không bình đẳng giữa các doanh nghiệp, gia tăng khiếu kiện và tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước”, đại biểu Xuân nói.

Đối với chính sách cho phép cơ quan chủ quản quyết định hoặc điều chỉnh hình thức đầu tư của các dự án thành phần, chính sách này tạo sự chủ động, linh hoạt cho cơ quan quản lý. Tuy nhiên, nếu dễ dàng chuyển sang đầu tư công có thể tạo tâm lý ỷ lại, ảnh hưởng kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt và chuyển rủi ro từ khu vực trung ương sang ngân sách nhà nước. 

“Tôi đề nghị bổ sung tiêu chí, điều kiện áp dụng hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể. Chẳng hạn, việc chuyển từ PPP sang đầu tư công chỉ được thực hiện sau khi dự án đã hai lần tổ chức đấu thầu công khai nhưng không lựa chọn được nhà đầu tư”, bà Xuân nói.

Đối với chính sách tái bố trí doanh nghiệp, bà này cho rằng có thể xem xét áp dụng khi doanh nghiệp bị thu hồi từ 50% diện tích đất sản xuất trở lên hoặc phần diện tích còn lại không đủ để tiếp tục hoạt động.

Theo đại biểu Xuân, gần đây Quốc hội ban hành liên tục các nghị quyết thí điểm hoặc nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho từng dự án quan trọng quốc gia. 

“Cách tiếp cận này cần thiết để xử lý các yêu cầu cấp bách, nhưng về lâu dài có thể tạo sự khác biệt về thể chế giữa các địa phương, gia tăng tính phức tạp, phân mảnh của hệ thống pháp luật”, Đại biểu cho hay.

Theo đại biểu đoàn Đắk Lắk: Việc mở rộng các cơ chế, chính sách đã được thí điểm, chứng minh hiệu quả đối với các dự án có quy mô tương tự trên phạm vi cả nước cần được xem xét từ thực tiễn phát triển.

Dẫn ví dụ về các dự án cao tốc tại Đắc Lắc, Gia Lai, Lâm Đồng hiện nay, bà Xuân kiến nghị Quốc hội xem xét ban hành một Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển hạ tầng giao thông trọng điểm giai đoạn 2026-2030, trong đó cho phép áp dụng 10 nhóm chính sách nêu trên đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, dự án có tính chất liên kết vùng, dự án quan trọng quốc gia đáp ứng tiêu chí, điều kiện sẽ được quy định.

Đồng thời, tôi kiến nghị khẩn trương nghiên cứu luật hóa những chính sách đã được thí điểm hoặc chính sách đặc thù đã được thực tiễn chứng minh hiệu quả vào Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Lâm nghiệp... trong kỳ họp Quốc hội gần nhất, nhằm hoàn thiện, thống nhất hệ thống pháp luật.

Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội, dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ 288.268 tỷ đồng, trong đó khoảng 215.192 tỷ đồng đầu tư tuyến chính và 73.076 tỷ đồng dành cho đường song hành. Tuyến chính được thiết kế 6 làn xe cao tốc, tốc độ 100-120 km/giờ; đường song hành tối thiểu 2 làn, tốc độ 60-80 km/giờ.

Dự kiến trong giai đoạn 2026-2027, dự án hoàn thiện thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Cuối năm 2027, các đoạn được bố trí vốn sẽ khởi công; năm 2030 cơ bản hoàn thành các đoạn này và đưa vào khai thác từ năm 2031. Các đoạn còn lại tiếp tục triển khai trong giai đoạn 2031-2035, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

×