Đây là các loại cây trồng mới đang tái sinh đất dốc ở Bắc Hà Lào Cai, có thứ cây thấp tè trái ra quá trời

Địa hình đồi núi dốc, bị chia cắt mạnh khiến sản xuất nông nghiệp ở xã Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) từ lâu luôn phải đối mặt với bài toán khắc nghiệt: đất bạc màu, xói mòn và năng suất cây trồng thấp.

Nhiều diện tích nương rẫy của đồng bào dân tộc thiểu số bao đời nay chỉ quen canh tác ngô độc canh, thu nhập bấp bấp mà độ phì nhiêu của đất thì ngày càng suy giảm nghiêm trọng sau mỗi mùa mưa lũ.

Hồi sinh đất dốc bằng các loại cây trồng mới, "nói lời chia tay cây ngô"

Tuy nhiên, câu chuyện canh tác trên đất dốc ở xã Bắc Hà đang bước sang một chương mới nhờ việc triển khai các mô hình nông lâm kết hợp và thực hành nông nghiệp sinh thái.

Gia đình anh Lèng Văn Quân ở thôn Cốc Cài, xã Bắc Hà là một trong những hộ dân trực tiếp cảm nhận rõ nét nhất sự thay đổi này. Trên hơn 1 ha đất nương dốc, trước đây gia đình anh chỉ biết trồng ngô. Đất đai dốc đứng khiến phân bón và tầng đất màu liên tục bị nước mưa rửa trôi, năng suất ngô giảm dần qua từng năm.

Năm 2024, khi tham gia Dự án "Phục hồi đất bị suy thoái và xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại Lào Cai", gia đình anh Quân được hướng dẫn chuyển đổi sang mô hình nông lâm kết hợp bền vững. Thay vì trồng ngô thuần túy, diện tích đất nương được bố trí trồng cây ăn quả xen với lạc và các dải cỏ chống xói mòn theo đường đồng mức.

Chỉ sau một năm áp dụng, hiệu quả rõ rệt đã đến. Đất không còn bị xói mòn nghiêm trọng sau những trận mưa lớn, độ phì nhiêu cải thiện thấy rõ và gia đình anh bắt đầu có thêm nhiều nguồn thu từ các loại cây trồng khác nhau.

Anh Lèng Văn Quân chia sẻ: "Không chỉ thu nhập tăng lên mà tôi còn thấy đất nương của gia đình tốt hơn trước rất nhiều. Mỗi khi mưa lớn, đất không còn bị cuốn trôi như trước. Mô hình cũng giúp gia đình có nhiều loại cây để thu hoạch nên ổn định hơn. Tôi sẽ tiếp tục duy trì mô hình nông lâm kết hợp."

Cũng nhận được hỗ trợ như gia đình anh Quân, trước đây diện tích đất đồi của gia đình anh Lù Văn Liêm, cùng ở thôn Cốc Cài chỉ trồng lúa nương nhưng năng suất thấp, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao. Sau đó mảnh đồi này để hoang, cho người dân trong vùng thả trâu, bò. Được hỗ trợ của dự án gia đình anh Liêm đã trồng mận vàng và quýt sen.

"Trong khi chờ cây mận và quýt cho quả, gia đình tôi có trồng xen cây đỗ đen, sau khi thu hoạch hết đỗ, nhà tôi làm lại đất và trồng khoai lang để có thêm thu nhập". ANh Liêm cho biết.

Không riêng gì gia đình anh Quân, anh Liêm mô hình thử nghiệm tại thôn Cốc Cài với diện tích 2.900 m² cũng đã ghi nhận những tín hiệu rất tích cực. Việc bố trí cây ăn quả xen ngô, lạc và cỏ chăn nuôi theo đường đồng mức đã triệt tiêu đáng kể dòng chảy mặt, giúp giữ đất, giữ nước hiệu quả.

Theo ông Lù Văn Lương, Trưởng thôn Cốc Cài, điều đáng mừng nhất không chỉ là đất nương được cải tạo mà chính là nhận thức của bà con nông dân đã thay đổi căn bản. Từ chỗ thói quen canh tác lạc hậu, nhiều hộ dân đã chủ động tìm hiểu, áp dụng kỹ thuật mới, biết quan tâm bảo vệ tài nguyên đất và hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững.

Song song với nông lâm kết hợp, dự án cũng đưa vào thử nghiệm sản xuất lạc đỏ theo kỹ thuật hữu cơ và các nguyên tắc nông nghiệp sinh thái. Phương thức này giúp người dân giảm hẳn sự phụ thuộc vào phân bón hóa học, tuyệt đối không dùng thuốc trừ cỏ. Kết quả, năng suất lạc đỏ tăng từ 20% - 25% so với canh tác truyền thống, chất lượng hạt lạc vượt trội và bán được giá cao hơn.

Đặc biệt, dự án còn hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ nông sản, đưa hạt lạc đỏ Bắc Hà vươn tới thị trường Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố. Đây là tiền đề quan trọng để từng bước xây dựng thương hiệu nông sản sạch, tạo động lực cho bà con gắn bó với nông nghiệp hữu cơ.

Đa dạng hóa nguồn thu, nâng cao thu nhập

Một hướng đi chiến lược khác đang mang lại niềm hy vọng lớn cho nông dân xã Bắc Hà là phát triển vùng lê VH06 đạt chuẩn VietGAP.

Trải qua các khâu kiểm định khắt khe từ đơn vị đánh giá độc lập, ngày 27/7/2026, Tổ Hội sản xuất đã chính thức được cấp Giấy chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn VietGAP trong lĩnh vực trồng trọt (hiệu lực 3 năm, từ 2026 - 2029).

Cột mốc này không chỉ là "tấm vé thông hành" giúp nâng cao chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và giá trị thương mại cho quả lê VH06 Bắc Hà, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp vào các hệ thống siêu thị và thị trường tiêu thụ rộng lớn.

Là hộ dân đi đầu, anh Lý Seo Dũng ở thôn Bản Phố hiện sở hữu hơn 2 ha lê VH06 với trên 500 gốc cây. Sau khi tham gia chuỗi liên kết, anh được tập huấn bài bản về kỹ thuật chăm sóc, quản lý chất lượng theo quy trình đồng bộ.

Anh Lý Seo Dũng cho biết: "Sau khi tham gia chuỗi liên kết sản xuất, tôi được tập huấn kỹ thuật, áp dụng quy trình chăm sóc đồng bộ và quản lý chất lượng sản phẩm. Dù mới bước vào giai đoạn cây cho bói quả, vườn lê VH06 đã mang lại thu nhập hơn 8 triệu đồng mỗi năm. Quan trọng hơn, sản phẩm sạch, an toàn nên được thị trường đón nhận với giá bán cao hơn."

Thạc sĩ Phạm Thanh Vân - Cán bộ nghiên cứu Tổ chức Nghiên cứu Nông lâm nghiệp Thế giới (ICRAF) tại Việt Nam cho biết: "Mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc phục hồi đất suy thoái mà còn hướng tới xây dựng hệ thống sản xuất có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Sau 2 năm triển khai đã ghi nhận hiệu quả giảm thiểu rửa trôi, xói mòn tầng đất mặt với lượng đất xói mòn trung bình giảm tới 46,7%. Người dân đã từng bước nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ đất trên đất dốc thông qua các thực hành nông nghiệp bền vững như Nông lâm kết hợp."

Tính đến thời điểm hiện tại, dự án đã nhân rộng mô hình nông lâm kết hợp lên quy mô hơn 100 ha với sự tham gia của 348 hộ dân thuộc 13 thôn, bản. Khoảng 25.000 cây giống chất lượng cao bao gồm: mận vàng AFLi, quýt sen, hồng giòn, trám đen, mận Tả Van chín sớm, lê VH06 cùng các giống cây ngắn ngày như lạc đỏ, đậu tương, đậu cove, đậu đen đã được đưa vào gieo trồng, tạo nên hệ sinh thái cây trồng đa dạng và nguồn thu nhập ổn định cho đồng bào.

Theo ông Nguyễn Chương Phát, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Lào Cai, một trong những kết quả đáng ghi nhận của dự án là việc tăng cường năng lực cho cán bộ Hội và hội viên nông dân thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn, tham quan học tập và trao đổi kinh nghiệm; đồng thời từng bước đưa dịch vụ thông tin khí hậu và cảnh báo sớm đến với người dân, giúp chủ động hơn trong sản xuất nông nghiệp trước những diễn biến ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu.

Thực tiễn từ xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai cho thấy, câu chuyện phục hồi đất không thuần túy là cải tạo một vài sào nương, mà là hành trình thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân vùng cao. Khi tài nguyên đất được bảo vệ, cây trồng sinh trưởng tốt, nguồn thu nhập được đa dạng hóa, người dân sẽ có thêm niềm tin và động lực để làm giàu từ nông nghiệp xanh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, những mô hình nông lâm kết hợp và canh tác sinh thái chính là chìa khóa mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng cao Bắc Hà, vừa hồi sinh những vùng đất dốc cằn cỗi, vừa nâng cao chất lượng cuộc sống cho đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.

×