Đây, loài cá mới, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới cho sinh sản thành công, Trung Quốc, Nhật Bản đang nghiên cứu

Cá cam-loài cá đắt xắt ra miếng nuôi biển quy mô công nghiệp

PGS.TS Đặng Thị Lụa - Viện trưởng Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I cho biết, cá cam được xem là đối tượng nuôi biển chủ lực quy mô công nghiệp ở một số nước trên thế giới như Nhật Bản, Trung Quốc.

Các quốc gia này có nền khoa học thủy sản hiện đại nhưng đến nay vẫn chưa cho sinh sản thành công loài cá có giá trị này. Trong khi đó, năm 2025, các nhà khoa học của Việt Nam đã nghiên cứu, cho sinh sản thành công cá cam.

Cá cam là loài phân bố rộng, xuất hiện phổ biến ở hầu hết các vùng biển nước ấm trên thế giới như vùng biển Địa Trung Hải, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và ven biển Ấn Độ Dương. Nhật Bản là quốc gia nuôi cá cam lớn nhất thế giới và nước này xác định cá cam là đối tượng nuôi biển chủ lực, chiếm hơn 50% tổng sản lượng nuôi biển.

Ở Việt Nam, cá cam là loài bản địa. Năm 1991 Việt Nam tiến hành nuôi thử nghiệm lần đầu tiên tại khu vực bãi Nam (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng) bằng nguồn giống khai thác từ tự nhiên. Tuy nhiên, vì nguồn giống phụ thuộc vào tự nhiên nên ngày càng cạn kiệt, dẫn đến mô hình không ổn định.

Theo PGS.TS Đặng Thị Lụa, cá cam có giá trị dinh dưỡng cao, thịt thơm ngon, tốc độ sinh trưởng nhanh và đặc biệt là khả năng sử dụng được thức ăn công nghiệp thay thế cá tạp trong quá trình nuôi, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi quy mô công nghiệp.

Cá cam được xác định là loài nuôi biển cao cấp, có tốc độ sinh trưởng nhanh, có thể đạt 3kg trong vòng 18 tháng nuôi. Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu là các thị trường ưa chuộng và nhập khẩu nhiều cá cam, thường sử dụng chế biến thành sashimi, sushi tại các nhà hàng sang trọng.

"Các nhà khoa học của Việt Nam đã nghiên cứu, cho sinh sản thành công cá cam được xem là kết quả đột phá, mở ra tiềm năng lớn cho phát triển nuôi biển quy mô công nghiệp thời gian tới", bà Lụa nói.

PGS.TS Đặng Thị Lụa cho hay, sản xuất giống cá cam là một bài toán khó, ngay cả với các cường quốc thủy sản như Nhật Bản và Trung Quốc.

Vì sao Trung Quốc, Nhật Bản chưa "bắt" loài cá cam "đẻ nhân tạo" thành công?

Nguyên nhân chính khiến các nước này chưa thành công là do khí hậu lạnh làm giảm tỷ lệ thụ tinh và phát triển của phôi, cùng với nguồn thức ăn không phù hợp cho giai đoạn ấu trùng, dẫn đến tỷ lệ sống của cá con quá thấp.

Chia sẻ về quá trình nghiên cứu, cho sinh sản thành công cá cam, bà Lụa cho biết, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I đã gây dựng được đàn cá cam bố mẹ đủ điều kiện tham gia sinh sản với số lượng khoảng 80 con, khối lượng dao động 7 - 16 kg/con (trung bình 10 kg/con), độ tuổi từ 5+- 6+.

Việc thu thập và gây dựng đàn cá cam bố mẹ từ tự nhiên là một bước quan trọng trong nghiên cứu sản xuất giống nhân tạo.

Sau khi có nguồn cá cam bố mẹ, các nhà khoa học đã tiến hành thử nghiệm cho cá cam sinh sản lần đâu, đợt 1 vào tháng 4/2025. Theo đó, đã tiến hành thử nghiệm ấp trứng và ương cá ở hai điều kiện khác nhau, đó là trên hệ thống bể (dễ theo dõi và kiểm soát nhưng nhiệt độ thấp) và trong ao có mái che (diện tích lớn, khó giám sát hơn nhưng đảm bảo được nhiệt độ cao hơn).

Kết quả ương cá cam trong hai mô hình khác nhau cho thấy sự khác biệt khá rõ rệt, mặc dù các điều kiện chăm sóc và cung cấp thức ăn là tương đồng.

Ở điều kiện ương trong bể, cá cam có phản ứng chậm và khả năng bắt mồi kém; sau 20 ngày ương, tỷ lệ hao hụt cao, luyện sử dụng thức ăn công nghiệp không thành công và ghi nhận không có dấu hiệu của việc tiếp tục phát triển.

Ngược lại, khi ương cá cam trong ao có mái che, cá hoạt động linh hoạt và bắt môi tốt; đến ngày thứ 18, cá đã bắt đầu ăn thức ăn tổng hợp, tỷ lệ sống đến giai đoạn này ước đạt 25 - 30%.

“Việc cá cam tiếp nhận sử dụng thức ăn công nghiệp thay cho thức ăn tự nhiên mở ra cơ hội lớn của việc thành công trong sản xuất giống cá cam vì khâu chuyển tiếp thức ăn được cho là một khâu kỹ thuật then chốt”, bà Lụa nói, cho biết thêm, hiện tại đàn cá cam đang được tiếp tục ương lên cá giống tại Trung tâm Quốc gia Giống hải sản miền Bắc, Cát Bà, Hải Phòng và tiến tới thử nghiệm mô hình nuôi thương phẩm.

Để biến cá cam thành “ngôi sao” của ngành thủy sản, PGS.TS Đặng Thị Lụa cho rằng, Việt Nam cần hoàn thiện kỹ thuật sản xuất giống, trong đó, tiếp tục nghiên cứu để nâng cao tỷ lệ nở trứng và sống sót của cá con, tối ưu hóa các điều kiện môi trường và thức ăn.

Phát triển thức ăn chuyên biệt. Theo đó, xây dựng công thức thức ăn công nghiệp giúp rút ngắn thời gian nuôi và giảm chi phí, từ đó tăng hiệu quả kinh tế.

Xây dựng mô hình nuôi thương phẩm, trong đó, triển khai các dự án nuôi cá cam quy mô hàng hóa, hướng tới xuất khẩu, với sự tham gia của các doanh nghiệp và hợp tác xã ngư dân. Đồng thời, đẩy mạnh quảng bá cá cam Việt Nam tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu, đồng thời xây dựng thị trường nội địa.

×