ĐBQH - Trung tướng Nguyễn Minh Đức đề xuất đưa mâu thuẫn phát sinh trên không gian mạng vào diện hòa giải

Phát hiện sớm mâu thuẫn để ngăn ngừa những vụ án đau lòng

Ngày 5/8, thảo luận về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi luật sau 12 năm thực hiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải trong bối cảnh mới.

Trung tướng GS.TS Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, đại biểu Quốc hội TP.HCM, bày tỏ đồng tình với việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở, đồng thời cho rằng dự thảo vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo ông, nếu công tác hòa giải được thực hiện hiệu quả, các mâu thuẫn âm ỉ trong đời sống sẽ được phát hiện và can thiệp từ sớm, giúp các bên nhận thức rõ những vi phạm về đạo đức, pháp luật hoặc chuẩn mực xã hội. Đây là giải pháp quan trọng để ngăn ngừa nhiều vụ việc, vụ án đau lòng ngay từ khi mới manh nha.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị cần thay đổi tư duy xây dựng luật theo hướng coi hòa giải không chỉ là hoạt động giải quyết tranh chấp khi có yêu cầu, mà còn là công cụ chủ động phòng ngừa xung đột.

Theo ông, dự thảo hiện mới quy định tổ hòa giải hoặc hòa giải viên tham gia khi các bên phát sinh mâu thuẫn và có nhu cầu hòa giải, trong khi chưa giao trách nhiệm cho các cơ quan, tổ chức phát hiện sớm những mâu thuẫn tiềm ẩn để kịp thời can thiệp.

Vì vậy, ngoài việc đáp ứng nhu cầu hòa giải của cá nhân, hộ gia đình khi xảy ra tranh chấp, dự thảo cần bổ sung trách nhiệm phát hiện sớm, từ xa các mâu thuẫn trong cộng đồng đối với cơ quan, tổ chức có liên quan; đồng thời quy định rõ nhiệm vụ này trong phần trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức.

Đại biểu cũng lưu ý, thực tế hiện nay có rất nhiều vụ việc bạo lực học đường xuất phát từ mâu thuẫn trên không gian mạng. Chúng ta đều thấy những video clip do chính các em học sinh quay lại cảnh đánh nhau, với những hành vi rất tàn nhẫn và sự vô cảm của những người xung quanh.

Theo đại biểu, nguồn gốc của các mâu thuẫn này chủ yếu bắt đầu từ việc các em trao đổi qua Facebook và các nền tảng mạng xã hội khác, sau đó phát sinh mâu thuẫn trên mạng rồi hẹn nhau ra ngoài phạm vi của nhà trường hoặc ra những khu vực vắng để giải quyết bằng bạo lực.

"Như vậy, có thể thấy mâu thuẫn hiện nay phát sinh rất nhiều trên không gian mạng. Tuy nhiên, Điều 2 của dự thảo Luật, khi giải thích về hòa giải ở cơ sở, vẫn chỉ giới hạn trong phạm vi cơ sở, tức là không gian thực. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung không gian mạng vào phạm vi điều chỉnh", đại biểu Nguyễn Minh Đức đề xuất.

Đề nghị bảo đảm kinh phí riêng cho hoạt động hòa giải ở cơ sở

Tại các tổ thảo luận, nhiều ý kiến đề xuất hoàn thiện cơ chế tổ chức hòa giải viên, tăng cường vai trò giám sát của Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, đồng thời đầu tư hạ tầng số, trang thiết bị và đào tạo kỹ năng số, nhất là tại vùng sâu, vùng xa để bảo đảm tính khả thi của mô hình hòa giải trực tuyến.

Đại biểu Nguyễn Văn An (Hưng Yên) cũng đề nghị làm rõ hơn quy định tại điểm c khoản 1 (Điều 3) về việc không hòa giải đối với “Vi phạm pháp luật mà theo quy định bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính”. Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung nguyên tắc: “Hòa giải ở cơ sở không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự”. Việc này nhằm tránh tình trạng lạm dụng hòa giải để “xuê xoa”, bỏ lọt tội phạm hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý với Nhà nước.

Liên quan đến kinh phí, nhiều đại biểu đánh giá cao việc dự thảo luật chuyển từ cơ chế "hỗ trợ" sang "Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở từ nguồn ngân sách nhà nước".

Đại biểu Siu Hương (Đoàn Gia Lai) cho rằng cần quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc bảo đảm kinh phí cho cấp xã, bởi thực tế vẫn còn địa phương chưa bố trí hoặc bố trí chưa đầy đủ nguồn lực cho hoạt động này. Do đó, việc dự thảo luật quy định: "Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở từ nguồn Ngân sách nhà nước" sẽ tạo ra cơ chế thuận lợi hơn cho việc đảm bảo kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Đại biểu Nguyễn Đức Hiển (TP.HCM) nhận định đây là định hướng đúng, song đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá đầy đủ hơn tác động đến ngân sách nhà nước. Ông dẫn số liệu cho thấy chi phí bình quân để hòa giải thành một vụ việc khoảng 12,5 triệu đồng, thấp hơn đáng kể so với khoảng 20 triệu đồng nếu giải quyết qua cơ quan tố tụng. Theo đó, mỗi vụ hòa giải thành có thể giúp ngân sách tiết kiệm khoảng 6-7 triệu đồng.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Bộ Tư pháp bổ sung báo cáo đánh giá tác động, lượng hóa cả phần kinh phí tăng thêm và lợi ích kinh tế khi tranh chấp được giải quyết ngay tại cơ sở.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TP.HCM) cho rằng hiệu quả lớn nhất của hòa giải ở cơ sở không chỉ là tiết kiệm chi phí mà còn góp phần giữ gìn sự bình yên, đoàn kết trong cộng đồng. Bà đề nghị bố trí kinh phí cho công tác hòa giải thành một khoản riêng, tách khỏi kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật để bảo đảm nguồn lực ổn định, đồng thời đáp ứng các yêu cầu mới như bố trí phiên dịch trong những trường hợp cần thiết.

Cần làm rõ khái niệm "các bên" để điều chỉnh với các "nhóm kín"

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng cho rằng cần cần thiết kế riêng một điều hoặc một khoản quy định trách nhiệm của nhà trường, ngành giáo dục và Đoàn Thanh niên trong việc phát hiện sớm các mầm mống mâu thuẫn ngay từ đầu thông qua công tác giáo dục chính trị tư tưởng; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tổ chức hòa giải, ngăn chặn nguy cơ phát sinh bạo lực ngay từ khi còn là những biểu hiện ban đầu. Có như vậy, Luật Hòa giải ở cơ sở mới thực sự phát huy hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng cho biết, hiện nay còn xuất hiện các hội, nhóm kín trên không gian mạng, nhiều trường hợp các thành viên không hề biết mặt nhau ngoài đời, nhưng lại hình thành những điểm nóng, đến khi bùng phát thành vụ việc ngoài thực tế thì mới phát hiện đó là những hội, nhóm kín với nhiều thành phần khác nhau. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu làm rõ khái niệm "các bên" trong những trường hợp này.

×