ĐBQH đề nghị siết tiêu chuẩn “người đứng đầu” nhà xuất bản, có điều luật riêng về công tác thanh tra, xử lý vi phạm

Không nên lược bỏ tiêu chuẩn phẩm chất của lãnh đạo nhà xuất bản

Sáng 9/8, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nêu ba nhóm vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Về nguyên tắc hoạt động xuất bản, đại biểu bày tỏ băn khoăn với quy định bổ sung nội dung “hoạt động xuất bản đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam” tại khoản 3 Điều 3.

Theo ông Nguyễn Thái Học, việc này cần được cân nhắc về kỹ thuật lập pháp, bởi các lĩnh vực của đời sống xã hội được pháp luật điều chỉnh đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhưng các luật hiện hành không quy định nguyên tắc này theo cách tương tự.

“Do vậy về mặt kỹ thuật lập pháp thì tôi đề nghị xem lại cái nội dung này”, đại biểu nói.

Đáng lưu ý, đại biểu đề nghị không lược bỏ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức của người đứng đầu và cấp phó người đứng đầu nhà xuất bản.

Theo dự thảo, khoản 1 Điều 17 đã bỏ yêu cầu người giữ các chức danh này phải có “phẩm chất chính trị, đạo đức tốt” so với luật hiện hành.

Ông Nguyễn Thái Học cho rằng đây là tiêu chuẩn đặc biệt quan trọng đối với đội ngũ lãnh đạo nhà xuất bản, bởi phẩm chất chính trị và đạo đức không chỉ phản ánh năng lực mà còn thể hiện “tố chất”, “nhân cách” được hình thành, kiểm nghiệm qua thực tiễn.

“Trong điều kiện hiện nay và thực tiễn hiện nay thì người đứng đầu của các nhà xuất bản càng phải có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt. Nhưng mà trong luật thì chúng ta lại lược bỏ nội dung này”, ông nói.

Vấn đề thứ ba được đại biểu nhấn mạnh là thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Dẫn Chỉ thị số 04 ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản, trong đó yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm, ông cho rằng các quy định trong dự thảo vẫn chưa đủ mạnh và tính răn đe chưa cao.

“Tôi đề nghị cần phải soát xét lại và cần thiết nên có một cái điều luật riêng nói về công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm”, đại biểu kiến nghị và cho rằng thực tiễn xử lý các sai phạm trong hoạt động xuất bản thời gian qua cho thấy một trong những nguyên nhân được cơ quan có thẩm quyền chỉ ra là buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra. Vì vậy, việc thiết kế một quy định riêng, đủ rõ và đủ sức răn đe về vấn đề này là cần thiết trong dự án luật.

Chủ động dừng phát hành hoặc phối hợp với cơ quan chức năng xử lý khi phát hiện dấu hiệu vi phạm

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về điều kiện phát hành xuất bản phẩm điện tử, theo hướng làm rõ phạm vi, hình thức và đối tượng của loại hình này.

Theo đại biểu, pháp luật cần bổ sung quy định đối với sách giáo khoa điện tử, học liệu số và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản. Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của các cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm điện tử, trong đó có sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số.

Các nền tảng này cần có trách nhiệm chủ động phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời sách giả, sách lậu, xuất bản phẩm vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan; đồng thời phối hợp xác minh, xử lý vi phạm trên môi trường mạng.

Đại biểu Thu Hà cũng đề nghị quy định trách nhiệm lưu giữ dữ liệu giao dịch, nhật ký hoạt động và cung cấp thông tin phục vụ thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Một điểm được nhấn mạnh là cần xây dựng cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý thông báo về xuất bản phẩm điện tử có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Quy định cần làm rõ trình tự, thời hạn xử lý của đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian cũng như trách nhiệm của các bên trong việc cung cấp thông tin, chứng cứ và phối hợp xử lý.

Đối với tổ chức, cá nhân xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị hoàn thiện quy định tại Điều 50 của Luật Xuất bản, đặc biệt về trách nhiệm kiểm soát nội dung, bảo đảm tính hợp pháp của xuất bản phẩm; chủ động dừng phát hành hoặc phối hợp với cơ quan chức năng xử lý khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Cũng đề cập đến nhà xuất bản, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP Huế), cho biết, dự thảo đã mở rộng một chủ thể được thành lập nhà xuất bản, trong đó có cơ sở giáo dục đại học công lập. Song đại biểu đề nghị chuyển từ quản lý theo loại hình cơ quan chủ quản sang đánh giá bằng năng lực, gồm tài chính, chuyên môn, biên tập, công nghệ và trách nhiệm pháp lý.

Với các chính sách hỗ trợ xuất bản phục vụ nhiệm vụ chính trị, vùng khó khăn và nhóm yếu thế, đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc Nhà nước đầu tư có mục tiêu vào những giá trị thị trường khó tự bảo đảm, coi đây là đầu tư cho tài sản tri thức lâu dài của quốc gia.

Về hậu kiểm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đồng tình giảm tiền kiểm, tăng tự chịu trách nhiệm nhưng đề nghị có cơ chế cho phép cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tạm dừng phát hành khi phát hiện dấu hiệu vi phạm rõ ràng.

Theo đại biểu, cốt lõi của lần sửa luật này là “chuyển từ quản lý ‘cuốn sách’ sang quản trị toàn bộ vòng đời của nội dung xuất bản”. Pháp luật cần trả lời được ba câu hỏi: nội dung được tạo lập, thay đổi thế nào; ai chịu trách nhiệm; và khi có vấn đề, Nhà nước có thể truy xuất, xử lý ra sao.

×