Đề án 1 triệu ha lúa cần 83.000 tỷ, mới có 4% số tiền đi ra đồng, vì sao vốn ưu đãi vẫn chưa đến được HTX?

Con số này cho thấy bài toán lớn nhất của Đề án 1 triệu ha lúa không còn nằm ở việc có hay không có nguồn vốn. Vấn đề là làm thế nào để dòng tiền đi từ ngân hàng đến hợp tác xã, doanh nghiệp và cuối cùng là người nông dân.

HTX thiếu hồ sơ, ngân hàng thiếu niềm tin, tín dụng cho Đề án 1 triệu ha lúa vì thế bị...nghẽn

Tại Cà Mau, ông Nguyễn Trần Thức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cho biết, việc triển khai Đề án 1 triệu ha lúa tại địa phương đang đặt ra nhiều vấn đề.

Theo ông Thức, trở ngại đầu tiên là các HTX phải chứng minh được hiệu quả của phương án vay vốn. Đây lại là điểm yếu của phần lớn HTX hiện nay.

Ngân hàng yêu cầu chứng minh đầu ra nhưng nhiều đơn vị không đáp ứng được. Hệ thống hồ sơ chưa đầy đủ. Phương án sản xuất chưa đủ cơ sở để tiếp cận nguồn vốn.

"Mặc dù đây là nguồn vốn ưu đãi, lãi suất chỉ khoảng 1% và có thể thấp hơn, nhưng đây vẫn là áp lực rất lớn, không chỉ đối với HTX mà còn liên quan đến nhiều vấn đề khác", ông Thức cho biết.

Khó khăn thứ 2 xuất phát từ phía ngân hàng.

Theo ông Thức, khi các HTX đăng ký tham gia mô hình, nhiều tổ chức tín dụng vẫn còn băn khoăn. Họ chưa có cơ sở để xác định liệu HTX có thực hiện đúng quy trình nhằm đạt được mục tiêu của đề án hay không.

1 HTX có thể đăng ký mua máy móc để phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, ngân hàng sẽ đặt ra nhiều câu hỏi, ví dụ như: Quy trình vận hành có được kiểm soát hay không? Việc thực hiện có đúng yêu cầu của đề án hay không?

Ông Nguyễn Tiến Định - Trưởng phòng Kinh tế hợp tác (thuộc Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn) cho rằng, nguyên nhân nằm ở mô hình sản xuất còn phân tán.

Khi nông dân sản xuất nhỏ lẻ, việc bảo đảm sự đồng nhất về giống, quy trình, chất lượng và sản lượng sẽ rất khó khăn.

Doanh nghiệp khó hình thành vùng nguyên liệu ổn định. HTX khó tổ chức sản xuất quy mô lớn. Các tổ chức tín dụng cũng khó đánh giá dòng tiền và khả năng trả nợ.

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, đến tháng 6/2026, có khoảng 1.129 HTX, tổ hợp tác và hơn 210 doanh nghiệp tham gia Đề án 1 triệu ha lúa.

Trong số này, khoảng 600 HTX và tổ hợp tác đã tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ với doanh nghiệp. Diện tích liên kết chiếm khoảng 60-70% diện tích thực hiện đề án.

Nhu cầu vay vốn của các chủ thể trong vùng Đề án được tổng hợp khoảng 82.989 tỷ đồng. Tính đến cuối năm 2025, doanh số giải ngân lũy kế đạt khoảng 3.100 tỷ đồng (chưa tới 4%).

Theo ông Định, chỉ khi tổ chức được nông dân, hình thành được HTX, xác lập được liên kết và xây dựng được thị trường thì các nguồn lực về vốn, công nghệ và cơ giới hóa mới có điều kiện đi vào chuỗi 1 cách hiệu quả.

Muốn khơi thông vốn cho Đề án 1 triệu ha lúa, phải chuyển từ phát triển diện tích sang xây dựng vùng nguyên liệu

Ông Cao Thanh Bình, chuyên gia cao cấp của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc huy động vốn sẽ thuận lợi hơn nếu các địa phương xây dựng được những vùng nguyên liệu hoàn chỉnh.

Những khu vực đã sẵn sàng về hạ tầng, thủy lợi và tổ chức sản xuất sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc thu hút các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế.

Theo ông Bình, trong 5-10 năm tới, nhu cầu vốn của khu vực doanh nghiệp tư nhân sẽ tiếp tục tăng mạnh. Đây cũng là giai đoạn các tổ chức tài chính mở rộng vai trò tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

Điểm đáng chú ý là nguồn vốn của Ngân hàng Thế giới và tổ chức tài chính IFC không chỉ là tiền. Giá trị lớn hơn nằm ở công nghệ, kiến thức, dịch vụ tư vấn, các tiêu chuẩn quốc tế và cơ hội tham gia vào những thị trường có giá trị cao hơn.

Ông Ali Slah - Trưởng đại diện IFC tại TP.HCM cho biết, trong 5 năm tới, nông nghiệp sẽ là 1 trong những lĩnh vực được IFC ưu tiên hàng đầu tại Việt Nam.

IFC dự kiến dành từ 3-5 tỷ USD mỗi năm cho các dự án nông nghiệp và quản lý nước.

Nguồn vốn sẽ được triển khai theo 2 hướng. Thứ nhất là cho các ngân hàng thương mại vay để tiếp tục cấp vốn cho doanh nghiệp và nông dân thông qua chuỗi cung ứng.

Thứ 2 là cho vay trực tiếp đối với doanh nghiệp và các tổ chức tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc mở rộng tín dụng cho Đề án 1 triệu ha lúa không thể chỉ dựa vào việc tăng nguồn tiền.

Theo ông Nguyễn Tiến Định, cần thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ liên kết tiêu thụ sang liên kết tổ chức chuỗi giá trị. Đồng thời, cần chuyển từ vùng sản xuất sang vùng nguyên liệu có tổ chức.

1 vùng nguyên liệu hoàn chỉnh phải có thị trường, có HTX, có doanh nghiệp, có hợp đồng liên kết, có hạ tầng, có dữ liệu và có cơ chế quản trị.

TS.Trần Minh Hải – Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam gợi ý, các doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ Nghị định 112/2024 về chính sách hỗ trợ đất lúa.

Theo nghị định này, diện tích lúa thông thường được hỗ trợ 2 triệu đồng/ha, trong khi diện tích thuộc Đề án 1 triệu ha lúa được hỗ trợ 3 triệu đồng/ha.

Nguồn vốn được phân bổ ngay từ đầu năm và chuyển về UBND cấp xã trước ngày 15/1. Khoảng 70% kinh phí được chuyển trực tiếp về xã, 30% được giữ lại tại các sở để thực hiện các nhiệm vụ chung.

Ngoài hỗ trợ giống và phân bón, chính sách này còn hỗ trợ cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và liên kết sản xuất theo chuỗi. Đây được xem là 1 trong những nguồn lực quan trọng để tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn trong quá trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa.

×