Để nhà sáng tạo nội dung không chỉ “sống” bằng lượt xem

Từ video ngắn, podcast, phim ảnh, âm nhạc đến nội dung trên các nền tảng số, sáng tạo nội dung đang dần vượt khỏi phạm vi một hoạt động giải trí để trở thành một phần của nền kinh tế số.

Một video có thể tạo ra doanh thu quảng cáo, thúc đẩy bán hàng, quảng bá du lịch hoặc đưa một sản phẩm văn hóa Việt Nam tiếp cận hàng triệu người. Phía sau những sản phẩm đó là một lực lượng ngày càng đông đảo gồm nhà sáng tạo, người làm truyền thông số, KOL, KOC, ê-kíp sản xuất và các doanh nghiệp công nghệ.

Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới được kỳ vọng tạo ra một cách nhìn mới về văn hóa, trong đó phát triển công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế.

Trong cách tiếp cận đó, sáng tạo nội dung có thể được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quản lý thông tin trên mạng mà còn là một hoạt động tạo ra giá trị kinh tế và giá trị văn hóa.

Đây cũng là lý do việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng sẽ tạo thêm một “đường băng” cho các chủ thể sáng tạo.

Một trong những vấn đề đầu tiên cần được làm rõ là địa vị và quyền lợi của người sáng tạo. Một cá nhân sản xuất video, âm nhạc, hình ảnh hay các sản phẩm số cần có cơ chế thuận lợi để đăng ký, bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ của mình.

Bản quyền càng trở nên quan trọng khi một sản phẩm có thể bị sao chép và phát tán trên nhiều nền tảng chỉ trong vài phút. Nếu quyền sở hữu không được bảo vệ hiệu quả, người đầu tư vào sáng tạo sẽ khó có động lực đầu tư dài hạn.

Cùng với đó là bài toán kinh doanh và thu nhập từ nội dung số. Một nhà sáng tạo có thể nhận tiền từ quảng cáo, nền tảng xuyên biên giới, tài trợ thương hiệu, bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ. Các quy định về thuế, hợp đồng, quảng cáo và nghĩa vụ của người sáng tạo cần đủ rõ ràng để họ có thể hoạt động như một chủ thể kinh doanh chuyên nghiệp.

Đặc biệt, chính sách cần tránh cách tiếp cận chỉ tập trung vào việc “quản” nhà sáng tạo. Nếu coi sáng tạo nội dung là một thành tố của công nghiệp văn hóa, Nhà nước cần đồng thời tạo cơ chế hỗ trợ để ngành này phát triển.

Đó có thể là chính sách đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo, phát triển các không gian và hạ tầng sản xuất nội dung, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm văn hóa số, hỗ trợ đăng ký và bảo vệ bản quyền ở nước ngoài.

AI càng khiến yêu cầu này trở nên cấp thiết. Công cụ AI đang giúp một cá nhân có thể sản xuất video, hình ảnh, âm nhạc và nhiều loại nội dung với chi phí thấp hơn rất nhiều. Nhưng cùng lúc, AI cũng tạo ra những vấn đề mới về quyền tác giả, dữ liệu, nội dung giả mạo và trách nhiệm đối với sản phẩm được tạo ra.

Vì vậy, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nếu được xây dựng theo hướng mở sẽ không chỉ là một đạo luật để quản lý hoạt động văn hóa, mà có thể trở thành nền tảng pháp lý cho một thị trường sáng tạo hiện đại.

Với nhà sáng tạo nội dung, kỳ vọng lớn nhất không nhất thiết là được ưu đãi, mà là có một “luật chơi” rõ ràng, công bằng và dễ tiếp cận: Sáng tạo được bảo vệ, giá trị được trả công xứng đáng, hoạt động kinh doanh minh bạch và có cơ hội đưa sản phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Chia sẻ tại Lễ trao Giải thưởng Sáng tạo Nội dung số Việt Nam 2026 (VCA 2026) cuối tháng 8 vừa qua, ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam cho biết, trước đây văn hóa thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ nâng cao đời sống tinh thần, với vai trò quản lý và hỗ trợ của Nhà nước, nên chưa được coi là một ngành kinh tế đúng nghĩa.

Vì vậy, các doanh nghiệp, doanh nhân và sản phẩm thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hóa chưa nhận được sự quan tâm, đầu tư và các điều kiện phát triển tương xứng.

Nhưng với Nghị quyết 80 và kỳ vọng từ Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam cho rằng đây sẽ là động lực để hình thành và phát triển các doanh nghiệp, doanh nhân cũng như sản phẩm trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Theo Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam, trong khi nhiều ngành kinh tế đã có khung pháp lý tương đối rõ, đóng góp của cộng đồng sáng tạo nội dung vẫn chưa được đo lường đầy đủ. Ông ước tính lĩnh vực này có thể đóng góp khoảng 5% GDP.

Theo ông, một video âm nhạc, câu chuyện về sản phẩm, địa phương hay phim ngắn có thể nhanh chóng tiếp cận hàng triệu người, tạo giá trị kinh tế và thúc đẩy du lịch.

Ông kỳ vọng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ tạo cơ chế thuận lợi để hàng triệu nhà sáng tạo trên các nền tảng số tham gia ngành công nghiệp văn hóa, thay vì phải đáp ứng những điều kiện phức tạp về vốn, sở hữu hay tổ chức.

Tuy nhiên ông Thanh cũng bày tỏ quan ngại về trường hợp ngược lại, rằng luật sau khi ban hành có thể tạo thêm những ràng buộc khiến các nhóm nhỏ không thể tham gia vào công nghiệp văn hóa.

Trong khi hiện nay, khoảng 99% hoạt động sáng tạo được thực hiện bởi những nhóm nhỏ. Nếu chính sách không được thiết kế phù hợp, thị trường có nguy cơ chỉ còn một số ít doanh nghiệp lớn, trong khi hàng trăm nghìn nhóm sáng tạo nhỏ không còn đủ điều kiện để tiếp tục hoạt động.

×