Để nông thôn có nhiều mô hình “làng số, thôn số”, người dân được hưởng lợi thực chất, thấy được, đong đếm được

Hơn 40% số xã đã cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4

Với diện tích tự nhiên hơn 4.200 ha, dân số gần 9.500 người thuộc 12 dân tộc thiểu số, xã Gia Phú (hợp nhất từ xã Xuân Giao, xã Thống Nhất, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai) từng là địa phương có xuất phát điểm thấp trong quá trình xây dựng xã nông thôn mới thông minh. Đến năm 2020, xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, nhưng khi bước vào giai đoạn xây dựng xã nông thôn mới thông minh (giai đoạn 2023–2025), bài toán đặt ra cho Gia Phú trở nên thách thức hơn bao giờ hết. Bởi khi đó, xã vẫn còn 2 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao, thu nhập bình quân thấp, trình độ nhận thức của người dân về công nghệ số còn hạn chế.

Thời điểm đó, lãnh đạo xã đã bàn họp, rà soát, xác định phải chọn một thôn làm điểm. Quá trình làm từng bước, có đánh giá, rút kinh nghiệm rồi mới nhân rộng. Mục tiêu là giúp người dân hiểu, tiếp cận và sử dụng công nghệ số như một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày.

Đến đầu năm 2024, xã Gia Phú chính thức cho ra mắt mô hình thôn thông minh Đông Căm với 20 thành viên nòng cốt là Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, các đoàn viên thanh niên và lực lượng Công an xã. Mô hình tổ công nghệ số cộng đồng đã giải quyết hơn 360 hồ sơ hành chính cho người dân ngay tại thôn – những thủ tục vốn trước kia đòi hỏi phải đi lại hàng chục km lên trung tâm hành chính của xã.

Tính đến nay, xã Gia Phú đã đạt 44/52 tiêu chí xã nông thôn mới thông minh, trong đó hạ tầng số đạt 9/10, chính quyền số đạt 12/13, kinh tế số đạt 9/11 mục tiêu. Toàn xã đã lắp đặt 40 cụm loa thông minh, 14 điểm wifi công cộng, 25 camera an ninh giám sát và thiết lập tổ công nghệ số tại 100% thôn bản.

Còn ở xã nông thôn mới thông minh Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là xã Quảng Điền, TP Huế), địa phương đã mạnh dạn đầu tư phòng điều hành xã thông minh rộng hơn 40m2 với các trang thiết bị như 2 bộ máy vi tính, 6 màn hình hiển thị, 2 màn hình led phục vụ họp trực tuyến, hội thảo, quan sát, theo dõi qua hệ thống 31 camera đã được lắp phục vụ quan sát ở các điểm trọng yếu, hay ngập lụt trong mùa mưa bão, cũng như những điểm trung tâm tại các thôn nhằm góp phần đảm bảo an ninh trật tự tại địa bàn.

Hợp tác xã nông nghiệp Quảng Thọ II đã xây dựng hệ thống hợp tác xã số kết hợp đẩy mạnh giải pháp thương mại điện tử cho nông hộ và hợp tác xã, theo đó đã xây dựng và hoạt động thử nghiệm website của Hợp tác xã nhằm quảng bá các sản phẩm mà xã viên đang sản xuất, kinh doanh. Xây dựng phòng giám sát điều hành xã thông minh cấp xã tích hợp dữ liệu của các hệ thống xử lý dịch vụ công tập trung nhằm theo dõi tình hình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả hồ sơ thủ tục hành chính; hệ thống camera quan sát; triển khai các hệ thống phổ biến trong thanh toán không dùng tiền mặt…

Mô hình làng thông minh tại Huế bước đầu phát huy hiệu quả, đem lại lợi ích cho người dân, giúp bà con chủ động ứng phó với thiên tai, mưa bão; giám sát môi trường để phục vụ nuôi trồng thủy hải sản; quảng bá hệ thống du lịch bằng công nghệ thực tế ảo nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phươn... Đặc biệt, sau khi đưa vào hoạt động mô hình xã thông minh, tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn được bảo đảm.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 5 năm qua, chuyển đổi số ở nông thôn nước ta đã đạt nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng để bước vào giai đoạn mới. Trong đó, hơn 40% số xã đã cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4, giúp người dân giải quyết thủ tục hành chính ngay trên máy tính hoặc điện thoại, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại.

Trên 2.500 mô hình chuyển đổi số trong nông nghiệp được triển khai, từ hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản bằng QR code, quản lý hợp tác xã bằng phần mềm, đến ứng dụng IoT (cảm biến, thiết bị đo) trong sản xuất nông nghiệp.

Hàng nghìn sản phẩm OCOP đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee, Lazada, mở ra thị trường rộng lớn hơn cho nông sản vùng sâu, vùng xa.

Nhiều mô hình “làng số” bước đầu được hình thành: người dân biết sử dụng smartphone để thanh toán điện tử, tham gia bán hàng trực tuyến, tra cứu thông tin sản xuất.

Những thành tựu này cho thấy, chuyển đổi số nông thôn không còn là khái niệm xa vời, mà đã bước đầu đi vào thực tiễn, tạo sự thay đổi trong tư duy và cách làm kinh tế, quản lý xã hội ở nông thôn.

Hình thành “xã nông thôn số”, nông dân là trung tâm

Tầm nhìn 5 năm tới, Chính phủ đặt mục tiêu 100% xã nông thôn có hạ tầng số cơ bản, dịch vụ công trực tuyến, nông nghiệp số và cộng đồng số.

Internet băng rộng cố định và di động 4G/5G sẽ được phủ kín toàn bộ các xã, kể cả vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Hạ tầng trung tâm dữ liệu cấp huyện, tỉnh được kết nối đồng bộ với hệ thống dữ liệu quốc gia.

Mọi thủ tục hành chính cấp xã sẽ được thực hiện trên môi trường số, giảm thiểu giấy tờ, công khai minh bạch. Người dân có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ và nhận kết quả trực tuyến, ngay tại nhà.

Dữ liệu dân cư được liên thông với hệ thống an sinh xã hội, y tế, giáo dục, giúp quản lý và hỗ trợ chính sách chính xác, kịp thời. Ứng dụng thẻ căn cước công dân gắn chip và định danh điện tử được mở rộng tới mọi người dân nông thôn.

Phát triển nông nghiệp số - thương mại điện tử, ứng dụng IoT, trí tuệ nhân tạo (AI), big data trong sản xuất nhằm theo dõi thời tiết, tưới tiêu tự động, giám sát chất lượng đất, giống, phân bón.

Nông sản được số hóa toàn bộ quy trình: từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ qua thương mại điện tử, logistics thông minh. Hình thành chuỗi giá trị số gắn với sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn, dịch vụ nông nghiệp.

Khái niệm "Xã nông thôn số" không còn là một mục tiêu xa vời, mà đang được cụ thể hóa thông qua các chương trình hành động, điển hình là Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới gắn với chuyển đổi số. Tuy nhiên, nếu chuyển đổi số chỉ dừng lại ở việc lắp đặt đường truyền, tạo tài khoản điện tử mà không thay đổi được phương thức sản xuất, kinh doanh, hay nâng cao chất lượng cuộc sống, thì đó chỉ là một "phong trào" tốn kém và kém hiệu quả.

Để đạt được giá trị thực về chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới, hướng tới nông thôn mới thông minh ở nước ta, Thạc sĩ Trương Thị Duyên (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho biết chúng ta cần một chiến lược toàn diện, lấy con người làm trung tâm, với 7 giải pháp. Một là, tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới hướng tới nông thôn mới thông minh.

Hai là, đẩy mạnh xây dựng chính quyền số trong xây dựng nông thôn mới. Tăng cường xây dựng và hoàn thiện hệ thống dịch vụ công trực tuyến liên thông, đồng bộ các cấp, hướng tới mức độ 3, mức độ 4 ở cấp xã.

Ba là, nâng cao năng lực sử dụng và ứng dụng công nghệ thông tin của người dân, hình thành đội ngũ nông dân số gắn liền với quá trình chuyển đổi số nông nghiệp, nông thôn. Hội Nông dân các cấp cần phối hợp với các tập đoàn, công ty viễn thông xây dựng các dự án nhằm nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin cho cán bộ, hội viên nông dân; nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng máy tính, điện thoại thông minh và internet, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và đời sống của nông dân.

Bốn là, thúc đẩy kinh tế số trong phát triển kinh tế nông thôn. Năm là, đẩy mạnh quá trình số hóa, xây dựng bản đồ số nông nghiệp, nông thôn, cơ sở dữ liệu đồng bộ, thực hiện quản lý mã số vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm nông nghiệp, nông thôn.

Sáu là, tăng cường chính sách hỗ trợ nông dân, hợp tác xã tiêu thụ nông sản vùng trên sàn giao dịch thương mại điện tử. Bảy là, tập trung phát triển xã hội số trong xây dựng nông thôn mới. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động lấy ý kiến sự hài lòng của người dân về kết quả xây dựng nông thôn mới.

×