Đề thi môn Vật lý tốt nghiệp THPT năm 2026: Thầy giáo là Tiến sĩ, thư ký hội đồng thẩm định SGK "bật mí"

Thầy Nguyễn Hữu Tình là giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2. Tại đây, thầy giảng dạy nhiều môn học chuyên sâu như Vật lý chất rắn (CR), Thiên văn học, Quang học, Cơ học, Nhiệt học, Cấu trúc tinh thể, Laser cùng nhiều lĩnh vực khác của ngành Vật lý. Với hơn 30 năm kinh nghiệm giảng dạy, thầy không chỉ tham gia các chương trình đào tạo của nhà trường mà còn thường xuyên được mời thỉnh giảng tại nhiều trường THPT. Bên cạnh đó, thầy đảm nhiệm vai trò Thư ký Hội đồng thẩm định sách giáo khoa Vật lý lớp 12 và là thành viên Ban biên soạn Chương trình chuyên Vật lý năm 2024. Thầy cũng là giáo viên giảng dạy môn Vật lý tại Hệ thống Giáo dục HOCMAI.

Theo thầy Nguyễn Hữu Tình, năm 2026 là năm thứ hai kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Dù Bộ GDĐT không công bố đề minh họa cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhưng đã thông tin rằng cấu trúc, định dạng đề thi và tỉ lệ các cấp độ tư duy sẽ được giữ ổn định như kỳ thi năm 2025, đồng thời bảo đảm phù hợp với yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Theo đó, đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục được xây dựng bám sát nội dung chương trình, tăng cường yêu cầu vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết các vấn đề gắn với thực tiễn.

Cấu trúc đề thi: Gồm 28 câu hỏi với thời gian làm bài 50 phút, chia thành 3 phần:

- Phần I (Trắc nghiệm nhiều lựa chọn – 18 câu): Tập trung kiểm tra mức độ biết và hiểu. Chỉ gồm các câu hỏi các câu hỏi lí thuyết và bài tập định tính.

- Phần II (Trắc nghiệm Đúng/Sai – 4 câu, mỗi câu gồm 4 ý → 16 đơn vị câu hỏi): có thể khai thác bài tập thực hành, xử lí số liệu, đa dạng mức độ tư duy trong cùng một câu hỏi. Và các câu hỏi chủ yếu ở dạng phân tích hiện tượng và đòi hỏi kiến thức rộng và khả năng tư duy, hạn chế tính toán ở phần này.

- Phần III (Trắc nghiệm tả lời ngắn – 6 câu): Yêu cầu điền kết quả chính xác gần với dạng bài tập tự luận, tập trung các câu hỏi ở mức độ vận dụng, các câu hỏi ưu tiến gắn với thực tế.

Phạm vi kiến thức: Tập trung chủ yếu vào chương trình lớp 12, tuy nhiên có thể yêu cầu vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã học từ lớp 10, 11. Bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, tránh câu hỏi nặng về Toán.

Các cấp độ tư duy: Tỉ lệ các mức độ tư duy trong đề thi theo công bố của Bộ GDĐT được duy trì theo cấu trúc 4:3:3, tương ứng với các mức độ biết, hiểu và vận dụng, nhằm bảo đảm yêu cầu phân hóa và đánh giá đúng năng lực học sinh.

- Biết (~40%): Yêu cầu hiểu các khái niệm, định luật cơ bản (chủ yếu trong phần trắc nghiệm 4 lựa chọn).

- Hiểu (~30%): Yêu cầu phân tích, giải thích hiện tượng, biểu diễn quy luật (có trong cả trắc nghiệm 4 lựa chọn và đúng/sai).

- Vận dụng (~30%): Tập trung giải quyết các tình huống thực tiễn, các kiến thức khó gắn với thực tiễn thuộc toàn bộ chương trình THPT (chủ yếu ở phần trả lời ngắn).

Dự đoán đề thi môn Vật lý tốt nghiệp THPT năm 2026

Thầy Tình dự đoán đề thi môn Vật lý tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ có một số điểm “đặc sắc” như sau:

- Tăng cường bài tập sử dụng “bối cảnh có ý nghĩa”: Các câu hỏi được gắn với bối cảnh có ý nghĩa (Bối cảnh đời sống ảnh, ứng dụng thực tiễn; Bối cảnh khoa học: thí nghiệm có mô hình, số liệu thật) ví dụ như bài toán về năng lượng hạt nhân, cảm ứng từ trong công nghệ, hiện tượng vật lý trong thiên văn, hoặc các câu hỏi về thực nghiệm yêu cầu học sinh lựa chọn được dụng cụ thí nghiệm, lắp ráp được thí nghiệm, thao tác đúng (đúng trình tự, đúng cách), thu thập và xử lý được số liệu, kết luận được về mục tiêu của thí nghiệm. …), dẫn đến đề thi cũng dài hơn.

Do đó học sinh cần rèn cho mình khả năng đọc hiểu, phân tích và xử lý thông tin, tăng cường liên hệ kiến thức sách giáo khoa với ứng dụng đời sống, làm quen với câu hỏi dạng mô tả hiện tượng hoặc thiết bị.

- Tăng các câu hỏi tích hợp nhiều chủ đề kiến thức, ví dụ: Một xi lanh đặt nằm ngang, cách điện, chứa một lượng khí lý tưởng đơn nguyên tử ở nhiệt độ T. Xi lanh được chia làm hai phần bằng một pít-tông khối lượng m, diện tích mặt cắt S, có thể trượt không ma sát dọc theo xi lanh. Pít-tông mang điện tích q. Ban đầu, áp suất khí ở cả hai bên pít-tông đều bằng áp suất khí quyển p0 và pít-tông ở vị trí chính giữa xi lanh, chiều dài mỗi bên là L.

Người ta thiết lập một điện trường đều có cường độ E dọc theo trục xi lanh hướng từ trái sang phải. Giữ nhiệt độ không đổi hoặc thay đổi. Xác định hướng dịch chuyển và độ dịch chuyển của pít-tông khi hệ đạt trạng thái cân bằng mới hoặc tính nhiệt lượng mà phần khí bị nén đã tỏa ra môi trường xung quanh... Qua ví dụ trên, để đạt mục tiêu tối đa về mặt điểm số, học sinh cần phải hệ thống hóa và xâu chuỗi được tổng thể kiến thức trong chương trình THPT, câu hỏi này vừa mang tính phân hóa cao.

Một số lỗi làm bài học sinh cần lưu ý trong phòng thi

Xác định sai yêu cầu của câu hỏi:

- Tăng thêm, độ biến thiên: Thay bằng việc xác định độ biến thiên của đại lượng vật lí nào đó, các em chỉ đi tính giá trị đại lượng vật lí.

- Đơn vị: Đọc lướt nhanh nên chưa trả lời đúng đơn vị đo của đại lượng vật lí cần tính toán, dẫn đến khoanh nhầm đáp án hoặc điền nhầm giá trị.

Sai sót trong tính toán và biến đổi:

- Làm tròn nhiều bước trung gian khiến kết quả cuối cùng bị sai lệch.

- Lỗi trong biểu diễn số mũ, thiếu ngoặc, nhầm dấu hoặc viết sai chữ số có nghĩa.

Nhầm lẫn với kiến thức môn Hóa học:

- Trong điều kiện thường, hầu hết các khí tồn tại ở dạng phân tử nhiều nguyên tử (chủ yếu là 2 nguyên tử). Chỉ có các khí trơ (Heli, Neon, Argon…) mới tồn tại ở dạng đơn nguyên tử.

- Dùng sai đơn vị khối lượng: trong hóa học là gam, trong vật lí thường là kg.

Đổi sai đơn vị: Quên đổi đơn vị về hệ SI gây sai sót kết quả. .

Dặn dò học sinh trước khi thi

Trước ngày thi: Ngủ sớm, thư giãn, chuẩn bị đầy đủ dụng cụ làm bài và các giấy tờ quan trọng nước (xé nhãn), 3–4 bút chì gọt sẵn, tẩy, 2 máy tính bỏ túi. Bỏ các dụng cụ và giấy tờ vào clear bag sẵn sàng trước ngày thi để tránh quên.

Trong phòng thi:

- Xin phép đi vệ sinh trước giờ phát đề để ổn định tâm lý.

- Làm bài từ dễ đến khó, từ quen đến lạ, tránh sa đà vào câu lạ gây mất thời gian.

- Với câu cơ bản, tuân thủ đúng phương pháp ôn luyện đã học.

- Trắc nghiệm nhiều lựa chọn: Dù chưa chắc cũng nên tô hết đáp án. Dùng bút chì tô kín ô tương ứng trong phiếu trả lời trắc nghiệm. Tô vừa đủ, không tô lem nhem hay quá nhạt, tránh tô nhầm ô dòng.

- Đúng/sai: Làm trọn vẹn 4 ý một câu rồi mới tô đáp án.

- Trả lời ngắn: Tập trung cao độ, tính toán cẩn thận chính xác, tránh các lỗi đã liệt kê ở trên. Làm xong tô kết quả vào phiếu và làm lại các câu chưa làm được từ trên xuống dưới. Lưu ý khi tô đáp án trả lời ngắn cần chú ý tô đúng cột, cẩn thận với số âm và số thập phân.

- Sau mỗi môn thi: Thi xong môn nào hãy rũ bỏ hết những ưu tư, phiền muộn ở lại phòng thi. Hãy bước ra với một tâm thế hứng khởi, tinh thần lạc quan, để chuẩn bị sẵn sàng cho môn kế tiếp.

"Chúc các em bình tĩnh, tự tin và đạt kết quả thật tốt trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026", thầy Tình nhắn nhủ.

×