Đề xuất hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia để “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”

Sáng ngày 18/8, tại Nhà Quốc hội, Hội đồng Dân tộc tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ hai, cho ý kiến vào chủ trương tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia; Báo cáo kết quả khảo sát tình hình thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù về Y tế và Giáo dục và Đào tạo và thông qua Quy chế làm việc của Hội đồng Dân tộc khóa XVI. Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn chủ trì Phiên họp.

Cùng dự có các Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Uỷ viên là ĐBQH chuyên trách và thành viên của Hội đồng Dân tộc; đại diện Thường trực một số Uỷ ban của Quốc hội cùng đại diện lãnh đại một số Bộ, ngành.

Tăng cường phân cấp, phân quyền, đổi mới phương thức quản lý, đánh giá hiệu quả theo kết quả đầu ra của Chương trình

Phát biểu khai mạc Phiên họp, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Chính phủ đã có Tờ trình về đề xuất phê duyệt chủ trương đầu tư của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 gửi Quốc hội xem xét, cho ý kiến trên cơ sở tích hợp thực chất chủ trương đầu tư của 4 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) giai đoạn 2026-2035 đã được Quốc hội quyết nghị: về phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nhấn mạnh, việc hợp nhất 4 CTMTQG thành một Chương trình là chủ trương đúng đắn và hết sức cần thiết để phù hợp với yêu cầu lồng ghép nguồn lực, tăng cường phân cấp, phân quyền, đổi mới phương thức quản lý, đánh giá hiệu quả theo kết quả đầu ra của Chương trình.

Đồng thời, cũng đặt ra yêu cầu việc tích hợp 4 Chương trình có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, đòi hỏi phải rà soát kỹ các nhiệm vụ để tránh trùng lặp, tránh bỏ sót; bảo đảm tính kế thừa, ổn định, đặc thù, ưu tiên, của từng Chương trình; khắc phục tình trạng phân tán chính sách, nhiều đầu mối quản lý, nhiều văn bản hướng dẫn đối với chính sách trên cùng một địa bàn, chậm phân bổ vốn, chậm giải ngân, góp phần huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư vốn, tránh dàn trải, lãng phí.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị các đại biểu Quốc hội tập trung đánh giá việc bảo đảm quy định tại Luật Đầu tư công; khả năng khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải và giảm thủ tục hành chính khi tái cấu trúc 4 Nghị quyết thành 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mới; kiểm tra nguyên tắc đầu tư có trọng tâm, ưu tiên địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo.

Đồng thời xem xét tính phù hợp của tiêu chí đánh giá đầu ra gắn với chuyển đổi số; tìm giải pháp cho các nhiệm vụ đã phê duyệt năm 2026, xác định thời điểm hết hiệu lực của các nghị quyết cũ nhằm tránh gián đoạn hay trùng lặp thủ tục; 02 đề xuất về thẩm quyền quyết định cơ cấu nguồn vốn huy động và ban hành cơ chế, chính sách thực hiện theo hướng đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nhấn mạnh các ý kiến cần bám sát chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và Kết luận số 172 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công.

Chuyển từ “phân bổ theo nhu cầu đăng ký” sang kết hợp nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nêu rõ, Chính phủ xác định quan điểm chỉ đạo là không tích hợp “cơ học”, không làm thay đổi, thu hẹp hay sai lệch mục tiêu của 4 Chương trình hiện hành mà chỉ cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp. Chương trình được thiết kế giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh mẽ theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Về các nội dung chủ yếu, Chính phủ đề xuất tên gọi Chương trình là “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035”. Chương trình kế thừa các mục tiêu chung và cụ thể đã được Quốc hội quyết nghị; giữ nguyên tổng nguồn lực dự kiến khoảng 808.558 tỷ đồng, kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu chi tiết từng nguồn vốn.

Về phương thức phân bổ ngân sách, chuyển từ “phân bổ theo nhu cầu đăng ký” sang kết hợp nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân và điều kiện sẵn sàng. Trong trung hạn, phân bổ theo các nhóm tiêu chí chung và tiêu chí riêng; hằng năm cho phép điều chuyển từ nhiệm vụ chậm sang nhiệm vụ có khả năng hoàn thành tốt hơn.

Ngân sách Trung ương áp dụng khung tỷ lệ nhận bổ sung cân đối từ 60% trở lên để xác định mức hỗ trợ cao hơn; đồng thời ưu tiên ở mức cao nhất cho xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), an toàn khu, biên giới, hải đảo. Chương trình được tổ chức thành 07 nhóm nhiệm vụ trọng tâm để triển khai thực hiện.

Khắc phục chồng chéo, tăng tính chủ động cho địa phương

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry khẳng định, Hội đồng Dân tộc cơ bản thống nhất với Chính phủ về sự cần thiết tích hợp thực chất 4 CTMTQG hiện hành thành 1 Chương trình tổng thể nhằm khắc phục chồng chéo, tăng tính chủ động cho địa phương.

Hội đồng Dân tộc ghi nhận Chính phủ đã tiếp thu nghiêm túc Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội , điều chỉnh cách tiếp cận pháp lý từ “thống nhất” sang phê duyệt chủ trương đầu tư 01 CTMTQG mới thay thế 04 Nghị quyết cũ theo khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công. Hồ sơ trình đã được hoàn thiện cơ bản, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Hội đồng Dân tộc đánh giá cao việc dự thảo Nghị quyết đã bổ sung nguyên tắc không làm thu hẹp mục tiêu, đối tượng thụ hưởng và quyền lợi cốt lõi.

Tuy nhiên, Hội đồng Dân tộc đề nghị quy định rõ tiêu chí “cùng tính chất” tại khoản 3 Điều 3 dự thảo Nghị quyết của Chính phủ để chỉ loại trừ các hỗ trợ trùng cùng nội dung, chi phí, tránh việc loại bỏ các chính sách mang tính bổ trợ giải quyết các thiếu hụt khác nhau của hộ nghèo, đồng bào DTTS&MN.

Về cơ chế ưu tiên cho vùng dân tộc thiểu số, mặc dù dự thảo đã dành riêng Điều 11 quy định chính sách đặc thù, Hội đồng Dân tộc đề nghị cần cụ thể hóa nguyên tắc “ưu tiên ở mức cao nhất” thành các hệ số phân bổ, mức ưu tiên tối thiểu hoặc cơ chế bảo lưu nguồn lực, tránh tình trạng ưu tiên bị suy giảm khi địa phương thực hiện điều chuyển ngân sách.

Hội đồng Dân tộc chỉ ra sự chưa thống nhất giữa Tờ trình và dự thảo Nghị quyết về ngưỡng nhận bổ sung cân đối ngân sách để ưu tiên hỗ trợ (Tờ trình nêu 60% trở lên, nhưng dự thảo Nghị quyết và Báo cáo giải trình lại nêu 70% trở lên ). Bên cạnh đó, đề nghị Chính phủ làm rõ cấu trúc thực hiện giữa 07 nhóm nhiệm vụ nêu tại Tờ trình và 04 trụ cột ghi tại dự thảo Nghị quyết để bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai và giám sát.

Hội đồng Dân tộc nhất trí không áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, nhưng đề nghị Nghị quyết của Quốc hội phải quy định rõ tổng mức và cơ cấu vốn (đầu tư, thường xuyên) theo đúng Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đối với 23.000 tỷ đồng tín dụng chính sách, cần thể hiện rõ nguồn bảo đảm từ ngân sách trung ương. Đồng thời, đề nghị bổ sung đánh giá khả năng đối ứng của các tỉnh nghèo và có giải pháp phân loại, xử lý dứt điểm số vốn kéo dài từ giai đoạn 2021 - 2025.

×