Đề xuất lập Quỹ bảo hiểm vật tư nông nghiệp đặc thù để hỗ trợ nông dân khi bị rủi ro, mất mùa

Tránh dồn toàn bộ rủi ro lên vai người nghèo

Chiều 12/8, tham gia góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá Nguyễn Lê Ngọc Linh cho biết, dự án luật có tác động rất lớn đến các địa bàn đặc thù và các đối tượng dễ bị tổn thương tại khu vực miền núi, biên giới.

Theo đại biểu, chúng ta ủng hộ đơn giản hóa thủ tục, nhưng cần hết sức thận trọng để không đánh đổi an toàn sinh kế lâu dài của đồng bào dân tộc thiểu số, sự bền vững của hệ sinh thái và tư liệu sản xuất của người nông dân.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định bãi bỏ điều kiện về địa điểm giao dịch hợp pháp, điều kiện tập huấn chuyên môn và nghĩa vụ bảo đảm truy xuất nguồn gốc giống cây trồng, phân bón tại khoản 2 Điều 22, Điều 42 và điểm a khoản 2 Điều 51 của Luật Trồng trọt.

Tại Báo cáo giải trình số 9093, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc bãi bỏ các điều kiện này nhằm thực hiện việc cắt giảm ngành nghề theo Luật Đầu tư, và công tác quản lý sẽ được duy trì thông qua nghĩa vụ cung cấp chứng từ để truy xuất nguồn gốc, bồi thường thiệt hại quy định tại khoản 2 Điều 35 và khoản 2 Điều 51 của Luật Trồng trọt. Theo đại biểu, lập luận này mới dừng lại ở mặt lý thuyết và rất khó khả thi trên thực tiễn khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa.

Theo đại biểu, việc bãi bỏ yêu cầu về địa điểm giao dịch hợp pháp có thể dẫn đến tình trạng hoạt động bán lẻ dịch chuyển sang hình thức bán hàng lưu động (bằng xe máy vào sâu từng bản làng, nương rẫy) tiếp cận trực tiếp bà con. Khi bà con mua phải giống kém chất lượng hay phân bón giả dẫn đến mất mùa, thử hỏi một người dân không biết chữ, không thạo công nghệ sẽ cung cấp chứng từ truy xuất nguồn gốc và quy trách nhiệm cho thương lái vãng lai không có địa điểm cố định bằng cách nào? Đồng bào phải gánh chịu toàn bộ rủi ro về năng suất và chất lượng đầu ra mà không có công cụ pháp lý nào để bảo vệ.

Đại biểu cho rằng: Bãi bỏ điều kiện bồi dưỡng chuyên môn của người bán phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sẽ tạo ra khoảng trống về năng lực tư vấn kỹ thuật. Việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách trên địa hình dốc sẽ làm trầm trọng hơn tình trạng xói mòn, thoái hóa đất. Tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật có thể kéo dài nhiều năm, nguy cơ cao tích tụ độc tố vào nguồn nước sinh hoạt dưới thung lũng.

Do đó, để hài hòa giữa mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính và bảo đảm an toàn sinh kế cho đồng bào vùng khó khăn, đại biểu kiến nghị 4 vấn đề cụ thể:

Thứ nhất, quy định trách nhiệm liên đới của hệ thống phân phối. Cần quy định trách nhiệm pháp lý liên đới đối với các nhà phân phối, tổng đại lý cấp tỉnh, doanh nghiệp sản xuất và các đại lý phân phối cấp 1 có pháp nhân trên địa bàn tỉnh đối với thiệt hại mùa màng của người dân, nếu cơ quan chức năng phát hiện vật tư nông nghiệp giả, kém chất lượng do thương lái lưu động lấy từ hệ thống phân phối của họ bán ra.

“Quy định này sẽ buộc doanh nghiệp chủ động kiểm soát mạng lưới bán lẻ. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Tổ khuyến nông cộng đồng trong việc thanh tra, kiểm tra chéo cùng cơ quan quản lý”, đại biểu nói thêm.

Thứ 2 là thiết lập điểm cung ứng ủy thác công ích tại cấp xã vùng khó khăn. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn UBND cấp xã phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp địa phương xây dựng các điểm cung ứng vật tư nông nghiệp ủy thác công ích, nhập giống và phân bón trực tiếp từ các tổng công ty uy tín để cung cấp cho đồng bào với đầy đủ hóa đơn, chứng từ, giảm thiểu rủi ro bị thương lái trục lợi.

Thứ 3 là thành lập Quỹ bảo hiểm/dự phòng vật tư nông nghiệp đặc thù. Cải cách hành chính là chuyển rủi ro từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng cần tránh dồn toàn bộ rủi ro lên vai người nghèo.

Đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế trích lập một tỷ lệ từ tiền ký quỹ, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thủy điện trên địa bàn tỉnh để thành lập Quỹ bảo hiểm vật tư nông nghiệp đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khi người dân ở các xã đặc biệt khó khăn bị mất mùa do giống, phân bón giả mà thương lái bỏ trốn không thể truy vết, Quỹ sẽ kịp thời hỗ trợ bồi thường để ổn định cuộc sống; sau đó cơ quan nhà nước sẽ thực hiện quyền truy đòi đối với thủ phạm.

Thứ 4 là xem xét quy định bắt buộc đối với bao bì giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật lưu hành tại vùng miền núi phải dán tem phủ cào chứa mã QR xác thực nguồn gốc (có khả năng quét và kiểm tra ngoại tuyến/offline).

Đồng thời, in trực tiếp lên bao bì các biểu đồ, hình ảnh minh họa hướng dẫn phương pháp kỹ thuật bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên đất dốc nhằm hạn chế xói mòn và ngăn ngừa thoái hóa đất.

Theo đại biểu, nông nghiệp và môi trường là lĩnh vực có độ trễ về hiệu quả rất lớn. Một sơ hở trong quản lý giống, phân bón hay hóa chất nông nghiệp hôm nay có thể dẫn đến hệ quả suy kiệt tài nguyên cho nhiều thế hệ mai sau. Người dân rất mong Quốc hội cân nhắc kỹ lưỡng các tác động đặc thù này trước khi quyết định thông qua dự án luật.

Cần ưu tiên nguồn lực cho công tác kiểm tra, lấy mẫu và kiểm nghiệm chất lượng vật tư nông nghiệp

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Trần Thị Oanh bày tỏ sự thống nhất với hướng quy định công khai thông tin trên hệ thống thông tin điện tử khi gặp sự cố (trong quy định tự công bố lưu hành giống cây trồng), nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin công khai của người dân và doanh nghiệp không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ trách nhiệm lưu giữ hồ sơ, kiểm tra tính chính xác của thông tin, cũng như cơ chế xử lý nghiêm các trường hợp tự công bố thông tin không đầy đủ hoặc không trung thực.

Về đề xuất bãi bỏ điều kiện buôn bán phân bón (Điều 42 Luật Trồng trọt), đại biểu ủng hộ chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và đẩy mạnh công tác hậu kiểm.

“Phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng, môi trường đất và thu nhập của nông dân. Phân bón giả, kém chất lượng thường chỉ lộ ra sau một thời gian cây trồng phát triển; khi đó thiệt hại đối với người dân đã xảy ra.

Việc truy xuất lô hàng, thu hồi sản phẩm và yêu cầu bồi thường thiệt hại gặp rất nhiều khó khăn”, đại biểu nói và cho rằng: Tại tỉnh Lâm Đồng — nơi có các vùng chuyên canh rau, hoa, cà phê và nông sản giá trị cao — chất lượng phân bón quyết định trực tiếp đến hiệu quả kinh tế.

Tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, người dân chủ yếu mua phân bón qua các đại lý nhỏ lẻ và không có khả năng tự kiểm định chất lượng. Nếu chỉ dựa vào hậu kiểm và xử lý vi phạm sau khi đã có hậu quả thì không thể phòng ngừa thiệt hại kịp thời cho bà con.

Theo đại biểu, Điều 42 (hiện hành) xác lập các điều kiện tối thiểu trước khi tham gia thị trường (tiền kiểm/phòng ngừa), trong khi khoản 2 Điều 51 chỉ quy định nghĩa vụ trong quá trình hoạt động. Hai quy định này có phạm vi điều chỉnh khác nhau, do đó khoản 2 Điều 51 không thể thay thế hoàn toàn vai trò phòng ngừa rủi ro của Điều 42.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị không bãi bỏ toàn bộ Điều 42 của Luật Trồng trọt, mà sửa đổi Điều 42 theo hướng tinh gọn, chỉ giữ lại các điều kiện thực sự cần thiết nhằm phòng ngừa rủi ro, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và xử lý phân bón giả, phân bón kém chất lượng.

Cụ thể, các điều kiện cần duy trì phải bảo đảm rõ ràng, không trùng lặp với nghĩa vụ tại khoản 2 Điều 51 như:

Địa điểm giao dịch rõ ràng, hợp pháp: Nhằm xác định địa chỉ kinh doanh và chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý, làm cơ sở cho việc kiểm tra, tiếp nhận phản ánh và xử lý vi phạm.

Quản lý, lưu giữ hóa đơn, chứng từ và thông tin nguồn gốc: Phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc, xác định lô hàng và thu hồi sản phẩm vi phạm kịp thời. Quy định này cần tích hợp thống nhất với khoản 2 Điều 51 để không làm phát sinh thêm thủ tục hay biểu mẫu trùng lặp.

Yêu cầu về kiến thức chuyên môn: Người trực tiếp buôn bán phân bón cần có kiến thức cơ bản để hướng dẫn nông dân sử dụng sản phẩm đúng cách và an toàn. Việc tập huấn, chứng nhận kiến thức cần được tổ chức đơn giản, linh hoạt.

Miễn thủ tục đối với cơ sở sản xuất: Đối với các tổ chức, cá nhân tự sản xuất và buôn bán sản phẩm phân bón của chính mình thì không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán, vì các chủ thể này đã được kiểm soát nghiêm ngặt trong quá trình cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất.

Theo đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo điều chỉnh điểm a khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật theo hướng: Không bãi bỏ Điều 42 Luật Trồng trọt mà tiến hành cắt giảm, tinh gọn các điều kiện kinh doanh để vừa hài hòa mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho thương nhân, vừa bảo đảm công cụ quản lý nhà nước bảo vệ quyền lợi người sản xuất nông nghiệp.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu Hoàng Quốc Khánh kiến nghị cần bổ sung nguyên tắc kiểm tra chất lượng vật tư nông nghiệp theo cơ chế quản lý rủi ro; tập trung vào các cơ sở, sản phẩm và địa bàn có nguy cơ cao hoặc có dấu hiệu vi phạm. Khi nhận được phản ánh có căn cứ của người dân, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời tiếp nhận, lấy mẫu và tổ chức kiểm nghiệm theo quy định.

Đồng thời, bắt buộc các tổ chức, cá nhân buôn bán phân bón, giống cây trồng phải lưu giữ đầy đủ thông tin về nguồn gốc hàng hóa, nhà cung cấp, chủng loại, số lượng và nhật ký giao dịch để bảo đảm tính khả thi trong việc truy cứu trách nhiệm khi xảy ra sự cố chất lượng.

Đại biểu Khánh đề nghị Nhà nước cần ưu tiên nguồn lực cho công tác kiểm tra, lấy mẫu và kiểm nghiệm chất lượng; nghiên cứu trang bị các thiết bị thử nghiệm, sàng lọc nhanh cho các địa bàn trọng điểm. Khi phát hiện lô hàng vi phạm, cần phát thông báo cảnh báo rộng rãi, kết hợp sử dụng hệ thống truyền thông cơ sở để thông tin kịp thời đến bà con nông dân.

×