Đề xuất tăng gấp đôi mức phạt tiền nhiều tội danh, tạm hoãn truy cứu hình sự tối đa 3 năm với một số tội về kinh tế

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Công an lấy ý kiến nhân dân trên Cổng Thông tin điện tử. Hai nội dung đáng chú ý là điều chỉnh mức phạt tiền đối với nhiều tội danh và bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp phạm tội thuộc lĩnh vực kinh tế.

Theo cơ quan soạn thảo, các đề xuất được xây dựng trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nhằm hoàn thiện chính sách hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm, đồng thời bảo đảm tính nhân văn, công bằng và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền nhiều tội danh

Bộ Công an cho biết việc điều chỉnh mức phạt tiền xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự theo các định hướng của Đảng về giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền và cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm.

Theo cơ quan soạn thảo, Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 cùng các kết luận của Bộ Chính trị ban hành sau đó đều xác định định hướng đề cao hiệu quả phòng ngừa, tính hướng thiện trong xử lý người phạm tội và mở rộng áp dụng hình phạt tiền.

Về cơ sở pháp lý, việc nâng mức phạt tiền được đánh giá phù hợp với Hiến pháp cũng như xu hướng tăng mức xử lý trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Bộ Công an cho rằng các mức phạt tiền quy định trong Bộ luật Hình sự hiện hành không còn tương xứng với sự phát triển kinh tế - xã hội sau hơn 10 năm.

Cơ quan soạn thảo dẫn số liệu cho thấy mức lương cơ sở từ 1/7/2013 đến tháng 4/2016 là 1,15 triệu đồng, trong khi hiện nay là 2,53 triệu đồng, tăng hơn h2 lần. GDP bình quân đầu người cũng tăng từ khoảng 45,7 triệu đồng năm 2015 lên 125,5 triệu đồng vào năm 2025 theo giá hiện hành.

Từ các cơ sở trên, dự thảo đề xuất cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền trong các cấu thành định tội và định khung hình phạt của nhiều tội danh.

Theo Bộ Công an, việc điều chỉnh này vừa phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và các khuyến nghị quốc tế đối với Việt Nam, vừa tăng tính răn đe, phòng ngừa tội phạm, nhất là các hành vi phạm tội vì mục đích vụ lợi.

Đề xuất tạm hoãn truy cứu hình sự tối đa 3 năm đối với một số tội phạm kinh tế

Một điểm mới khác của dự thảo là bổ sung Điều 27a quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp phạm tội trong lĩnh vực kinh tế, với thời gian tối đa 3 năm để khắc phục hậu quả.

Theo Bộ Công an, đề xuất này nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật.

Cơ quan soạn thảo dẫn Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó yêu cầu sửa đổi các quy định pháp luật hình sự và tố tụng theo hướng ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính trước; tạo điều kiện để doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm và thiệt hại.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi.

Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật cũng nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ các rào cản thể chế, từ bỏ tư duy "không quản được thì cấm", bảo đảm cân bằng giữa việc hạn chế quyền và lợi ích chính đáng.

Ngoài ra, Nghị quyết 29/2026/QH16 của Quốc hội cũng đã quy định miễn trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp sai phạm về đất đai nhưng không có yếu tố tham nhũng, đã khắc phục toàn bộ hậu quả và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Chỉ áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện

Theo dự thảo, người thực hiện các tội phạm thuộc Chương XVIII của Bộ luật Hình sự có thể được xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện.

Cụ thể, hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án đang triển khai, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có khả năng, phương án khả thi để khắc phục, đồng thời mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh.

Theo Bộ Công an, thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy có những trường hợp vi phạm gây thiệt hại nhưng không vì động cơ vụ lợi, không có yếu tố tham nhũng, vẫn mang lại lợi ích cho địa phương hoặc đất nước và có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả nhưng vẫn bị xử lý hình sự.

Điều này, theo cơ quan soạn thảo, chưa bảo đảm tính công bằng, chưa tạo động lực để người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, đồng thời chưa phân hóa rõ giữa các hành vi có yếu tố tham nhũng với các vi phạm không có yếu tố tham nhũng.

Bộ Công an cho biết việc áp dụng quy định mới sẽ được kiểm soát thông qua 3 nhóm cơ chế.

Thứ nhất là hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống tham nhũng và các quy định của Bộ luật Hình sự, cùng pháp luật chuyên ngành, đủ cơ sở để xác định hành vi có hay không có yếu tố tham nhũng và đánh giá bản chất sai phạm.

Thứ hai là hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật để xem xét, đánh giá đầy đủ các điều kiện trước khi quyết định áp dụng cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ ba là kết quả thực tế của việc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại của cá nhân hoặc pháp nhân thương mại sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả áp dụng quy định này.

×