Đề xuất trao thêm vai trò cho MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong phổ biến pháp luật

Sáng 2/6, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Theo đại diện Bộ Tư pháp, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 20/6/2012, có hiệu lực từ ngày 1/1/2013. Sau 13 năm thi hành, luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, Chính phủ số, xã hội số, công dân số, cùng sự phát triển mạnh của công nghệ, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, việc sửa đổi luật là cần thiết.

Dự án luật được xây dựng theo hướng sửa đổi toàn diện, trên cơ sở tổng kết thi hành Luật năm 2012, rà soát các chủ trương của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan. Chính phủ đã thông qua 6 chính sách của dự án luật tại Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 14/5/2026.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 49 điều, tăng 8 điều so với luật hiện hành. Nội dung sửa đổi tập trung hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tiếp cận pháp luật; xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời đổi mới hình thức phổ biến pháp luật phù hợp với môi trường số và thực tiễn triển khai hiện nay.

Xã hội hoá mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật

Góp ý về vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong dự thảo luật, Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cho rằng lần sửa đổi này cần làm rõ trách nhiệm chủ đạo của Nhà nước, đồng thời đề cao hơn vai trò của các tổ chức xã hội.

Theo ông, một số nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật có thể được chuyển từ cơ quan nhà nước sang MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, qua đó phù hợp hơn với xu thế đổi mới quản trị quốc gia hiện nay.

Giáo sư Phan Trung Lý phân tích, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 được xây dựng trong bối cảnh Nhà nước giữ vai trò trung tâm trong hầu hết hoạt động phổ biến pháp luật. Vì vậy, nhiều quy định còn mang nặng tính quản lý hành chính. Trong điều kiện hiện nay, khi chủ trương của Đảng là xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công, phát huy dân chủ và năng lực tự quản của cộng đồng, việc sửa đổi luật theo hướng Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi là phù hợp.

Ông kiến nghị Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong hoạch định chính sách, bảo đảm nguồn lực, kiểm tra và định hướng nội dung. Trong khi đó, MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và cộng đồng cần được tạo điều kiện tham gia trực tiếp, tổ chức thực hiện nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật.

“Cần từng bước chuyển từ mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật chủ yếu do cơ quan nhà nước thực hiện sang mô hình xã hội hóa rộng rãi, đa chủ thể tham gia, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả tiếp cận pháp luật làm thước đo”, Giáo sư Phan Trung Lý nêu quan điểm.

Cùng quan tâm đến nội dung này, Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha, Hội đồng Tư vấn Dân chủ - pháp luật, cho rằng dự thảo luật đã tạo ra khung pháp lý cơ bản tốt hơn so với luật hiện hành, nhưng vẫn chưa đủ để phát huy đầy đủ vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong tình hình mới.

Theo ông Pha, dự thảo hiện quy định MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, nếu không có cơ chế đặt hàng, giao kinh phí cụ thể từ ngân sách nhà nước cho các đề án phổ biến, giáo dục pháp luật của Mặt trận, quy định này dễ rơi vào hình thức, khó triển khai trên thực tế do thiếu nguồn lực.

Ông cũng cho rằng dự thảo chưa thể hiện rõ tư duy chuyển đổi số trong lập pháp. Quyền và trách nhiệm của Mặt trận trong xây dựng, vận hành hoặc khai thác các nền tảng số, mạng xã hội để tuyên truyền pháp luật còn mang tính định tính. Trong bối cảnh mới, Mặt trận cần là lực lượng tham gia định hướng dư luận trên không gian mạng, nhưng dự thảo chưa trao đủ cơ sở pháp lý để thực hiện nhiệm vụ này.

Bên cạnh đó, dự thảo còn thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước đối với Mặt trận. Các quy định hiện nay chủ yếu nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp của Mặt trận, nhưng chưa quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chính quyền trong việc chủ động cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật và tạo điều kiện cho Mặt trận hoạt động.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Pha, để luật đi vào cuộc sống, cần chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật sang tư duy huy động xã hội, trong đó Mặt trận giữ vai trò nòng cốt và có sự hỗ trợ của Nhà nước.

Cần phổ biến pháp luật ngắn gọn, dễ hiểu trên nền tảng số

Quan tâm đến nội dung đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, cho rằng dự thảo cần thể hiện rõ hơn tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Ông Huân nhấn mạnh, để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách trên môi trường số đạt hiệu quả thực chất, cần quán triệt tinh thần xây dựng pháp luật theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, thân thiện với người dân và doanh nghiệp.

Đối với Điều 15 về truyền thông chính sách, phổ biến pháp luật trên mạng xã hội và nền tảng số, ông Huân cho rằng quy định hiện còn khá chung chung, chưa thể hiện đầy đủ yêu cầu chuyển đổi số. Dự thảo mới dừng ở việc cho phép sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, nhưng chưa quy định rõ mức độ áp dụng, tiêu chuẩn dữ liệu và trách nhiệm triển khai cụ thể.

Từ đó, ông đề xuất mọi văn bản pháp luật mới ban hành cần được số hóa ngay dưới dạng văn bản hợp nhất, thân thiện với người dùng, kèm phần tóm tắt nội dung chính để người dân dễ tiếp cận. Văn bản hợp nhất cũng cần có giá trị pháp lý rõ ràng, tránh tình trạng người dân khó phân biệt giữa văn bản hợp nhất và văn bản gốc như hiện nay.

Ông Huân cũng đề nghị xây dựng hệ thống hỏi đáp pháp luật ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng thân thiện, có tính tương tác cao, hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, trong đó có ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung phổ biến pháp luật cần được trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, giảm cách diễn đạt nặng tính hành chính, khẩu hiệu hoặc diễn giải chính sách không cần thiết đối với người dân.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng tập trung phản biện nhiều nội dung khác của dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), nhất là những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện luật hiện hành; yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông chính sách; ứng dụng chuyển đổi số và tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng văn hóa pháp luật.

×