Đề xuất xây cầu sinh thái cho quần thể Voọc mông trắng lớn nhất thế giới tại Việt Nam ở khu vực Kim Bảng- Tam Chúc

Phát hiện nhiều loài mới ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc

Sau 2 năm thực hiện nhiều cuộc khảo sát tại khu vực Kim Bảng - Tam Chúc (Ninh Bình), vừa qua, tại Ninh Bình, các nhà khoa học đã tổ chức một hội thảo nhằm báo cáo kết quả nghiên cứu mới nhất về giá trị đa dạng sinh học cùng những phát hiện về loài mới và yêu cầu cấp thiết bảo tồn loài Voọc mông trắng ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc, hướng tới xây dựng hồ sơ đề xuất công nhận Khu Di sản thiên nhiên thế giới Kim Bảng – Tam Chúc – Vân Long.

Theo đó, các nhà khoa học đã công bố những nghiên cứu mới nhất sau 2 năm thực hiện khảo sát, trong đó có nhiều phát hiện mới như ghi nhận khoảng 50 loài thú, trong đó có 17 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và 7 loài thuộc Danh lục Đỏ thế giới.

Cùng với đó đã mô tả thành công 6 loài mới, bao gồm thằn lằn bóng Tam Chúc (Sphenomorphus tamchucensis), 1 loài thực vật, 2 loài côn trùng và 2 loài ốc cạn.

Đáng chú ý, với loài Vọoc mông trắng - loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp, quý hiếm chỉ có tại Việt Nam, các nhà khoa học đã có nhiều đề xuất giải pháp để bảo tồn loài linh trưởng này.

PGS.TS Nguyễn Trường Sơn, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, qua nghiên cứu, khảo sát tại khu vực Tam Chúc, các nhà khoa học đã ghi nhận nhiều phát hiện nổi bật.

Cụ thể, loài Voọc mông trắng được phát hiện với khoảng 80-100 cá thể tại khu vực Kim Bảng - Tam Chúc. Đây cũng là quần thể Voọc mông trắng lớn thứ hai thế giới, sau quần thể tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, Ninh Bình.

“Đây là phát hiện có ý nghĩa toàn cầu, khẳng định Tam Chúc là khu vực trọng yếu trong bảo tồn loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp này”, PGS.TS Nguyễn Trường Sơn nói.

Đối với loài dơi nếp mũi Đông Bắc, PGS.TS Nguyễn Trường Sơn cho biết, việc phát hiện quần thể khoảng 300-400 cá thể tại Tam Chúc cho thấy đây là một trong những quần thể lớn nhất từng được biết đến của loài này.

Nhận định về giá trị bảo tồn của khu vực, PGS.TS Nguyễn Trường Sơn cho rằng, Tam Chúc có hành lang sinh học quan trọng, kết nối với Vân Long – Cúc Phương – Hương Sơn; có sinh cảnh hang động đặc thù và là nơi trú ngụ của nhiều loài nguy cấp.

“Tỷ lệ loài quý hiếm chiếm trên 30% tổng số loài thú ghi nhận ở khu vực cho thấy giá trị bảo tồn nổi bật của Tam Chúc. Đây không chỉ là điểm phân bố mà còn có thể là khu vực lõi trong chiến lược bảo tồn khu vực Bắc Việt Nam”, PGS.TS Nguyễn Trường Sơn nhận định.

Nói về hiện trạng, mối đe dọa và giải pháp bảo tồn loài Voọc mông trắng ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc, ThS Nguyễn Tuấn Anh, Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội cho biết, theo điều tra, hiện loài Voọc mông trắng còn 3 tiểu quần thể khả sinh.

Tiểu quần thể quan trọng nhất hiện được ghi nhận tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, Ninh Bình. Kết quả điều tra năm 2022 cho thấy, khu vực Vân Long – Đồng Tâm có 44 đàn, 308 cá thể, chiếm khoảng 60% tổng quần thể của loài.

Ngay sát phía Bắc khu vực Vân Long – Đồng Tâm là rừng phòng hộ Kim Bảng, nơi được coi là có quần thể khả sinh lớn thứ hai của loài Voọc mông trắng. Kết quả điều tra năm 2022 ghi nhận khu vực này có khoảng 16 đàn, 104 cá thể, chiếm khoảng 20% tổng quần thể của loài.

Khu vực có tiểu quần thể Voọc mông trắng lớn thứ ba là rừng phòng hộ Yên Mô, Ninh Bình. Năm 2024, khu vực này ghi nhận 4 đàn, 37 cá thể. Tuy nhiên, tiểu quần thể này tương đối biệt lập với 2 tiểu quần thể lớn hơn ở Vân Long và Kim Bảng.

Theo ThS Nguyễn Tuấn Anh, quy mô quần thể Voọc mông trắng ở khu vực rừng Kim Bảng – Tam Chúc hiện nay tăng nhẹ so với ước tính từ cuộc khảo sát năm 2022, có thể vào khoảng 120-121 cá thể.

Các mối đe doạ với loài Voọc mông trắng

Về mối đe dọa đối với loài Voọc mông trắng, ThS Nguyễn Tuấn Anh cho biết mối đe dọa phổ biến nhất là mất sinh cảnh. Trước đây, ba hoạt động chính gây mất sinh cảnh ở khu vực Kim Bảng gồm khai thác gỗ, chuyển đổi diện tích rừng sang đất nông nghiệp, đất ở và khai thác đá vôi.

Từ giai đoạn 2017-2018 đến nay, hoạt động khai thác gỗ, chuyển đổi đất rừng sang các loại đất khác không còn diễn ra phổ biến. Ngược lại, việc gia tăng hoạt động khai thác đá vôi ở Kim Bảng và khu vực xung quanh đã trở thành mối đe dọa lớn nhất, làm mất sinh cảnh của loài Voọc mông trắng.

“Trong nhiều trường hợp, các mỏ đá vôi chỉ cách vị trí ghi nhận các đàn Voọc mông trắng khoảng 150-200m”, ThS Nguyễn Tuấn Anh nêu.

Mối đe dọa thứ hai đối với loài Voọc mông trắng là hoạt động săn bắn trái phép. Mối đe dọa thứ ba là sự suy thoái quần thể do phân mảnh sinh cảnh và giảm khả năng tương tác giữa các đàn Voọc mông trắng.

ThS Nguyễn Tuấn Anh thông tin, qua quá trình khảo sát thực địa, về cơ bản, tiểu quần thể Voọc mông trắng ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc đã bị tách riêng với các tiểu quần thể khác trong khu vực Đồng Tâm, Vân Long. Các sinh cảnh có thể hỗ trợ quá trình di chuyển tự nhiên của loài đã bị phân mảnh và tách rời hoàn toàn.

Về giải pháp bảo tồn quần thể Voọc mông trắng ở khu vực Kim Bảng – Tam Chúc, ThS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, cần giảm công suất, tiến tới dừng khai thác các mỏ đá vôi gần khu vực Kim Bảng – Vân Long nhằm hạn chế mất sinh cảnh, từng bước phục hồi sinh cảnh cho quần thể Voọc mông trắng.

Giải pháp tiếp theo là tăng cường hành lang kết nối sinh thái giữa các khu vực. Bên cạnh đó, ThS Nguyễn Tuấn Anh cho rằng cần xem xét nâng hạng khu vực rừng phòng hộ Kim Bảng từ rừng phòng hộ lên rừng đặc dụng, hoặc chuyển khu vực này sang quản lý của Ban Quản lý rừng đặc dụng Hoa Lư – Vân Long. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác bảo tồn, bảo vệ sinh cảnh rừng và các loài nguy cấp.

Đề xuất xây cầu sinh thái cho Voọc mông trắng và các loài động vật di chuyển

Với ThS Trịnh Đình Hoàng – Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam, tham luận tại hội thảo, ThS Hoàng cho biết, 3 quần thể lớn nhất của loài Voọc mông trắng hiện đều nằm trong ranh giới hành chính tỉnh Ninh Bình, vì vậy, bảo tồn tốt loài Voọc mông trắng ở Ninh Bình đóng vai trò then chốt trong công tác bảo tồn loài.

Việc thiết lập khu bảo tồn hay rừng đặc dụng sẽ là một giải pháp quản lý hiệu quả nhất nhằm đảm bảo nguồn lực bền vững cho công tác bảo tồn Voọc mông trắng và hệ sinh thái nơi chúng sinh sống.

Do đó, vị chuyên ra cho rằng tỉnh Ninh Bình cần nghiên cứu chuyển đổi rừng phòng hộ phường Lý Thường Kiệt và xã Tam Chúc (huyện Kim Bảng cũ) và rừng phòng hộ xã Đồng Thái và Trung Sơn (Yên Mô-Tam Điệp cũ) thành rừng đặc dụng để có cơ chế quản lý bảo tồn đa dạng sinh học phù hợp.

Theo ThS Trịnh Đình Hoàng, Voọc mông trắng vẫn đang đối mặt với các mối đe dọa và thách thức nghiêm trọng như săn bắt, mất sinh cảnh sống và chia cắt sinh cảnh.

Để bảo tồn loại linh trưởng này, Ths Trịnh Đình Hoàng cho rằng, giải pháp đầu tiên là bảo vệ các quần thể và sinh cảnh, hạn chế tác động tiêu cực đến sinh cảnh của Voọc mông trắng…

Cùng với đó duy trì, phục hồi kết nối sinh thái bằng việc thiết lập hành lang sinh thái giữa các khu vực sinh sống chính. Trong đó, xây dựng cầu sinh thái được xem là một giải pháp hữu hiệu tại Kim Bảng – Tam Chúc.

Hơn nữa, cần xem xét thành lập hoặc mở rộng các khu bảo tồn, rừng đặc dụng; tích hợp hành lang sinh thái để quản lý bền vững...

Voọc mông trắng hay Voọc quần đùi trắng có tên khoa học là Trachypithecus delacouri. Voọc mông trắng là loài đặc hữu ở miền Bắc Việt Nam, hiện nay được đánh ra là Cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách Đỏ Việt Nam 2024 và Danh lục Đỏ IUCN 2025, và thuộc danh lục loài nguy cấp, quý hiếm, được ưu tiên bảo vệ theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Voọc mông trắng cũng có tên trong Phụ lục I của Công ước quốc tế về buôn bán các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp CITES (2023).

×