Di dời 860.000 người trong Vành đai 3: Phép thử lớn cho năng lực quản trị đô thị Hà Nội

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô giai đoạn 2026-2045, tầm nhìn 100 năm, Hà Nội dự kiến di dời hơn 860.000 người dân sinh sống trong khu vực Vành đai 3 nhằm tái cấu trúc không gian đô thị, tháo gỡ các điểm nghẽn về dân số, hạ tầng và môi trường sống.

Lộ trình được chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 2026-2035, khoảng 442.000 người sẽ được di dời, gồm 200.000 người khu vực sông Hồng, 200.000 người khu vực hồ Tây và phụ cận, cùng 42.000 người tại một số tuyến phố trong Vành đai 3.

Giai đoạn 2036-2045, Hà Nội tiếp tục di dời khoảng 420.000 người, trong đó có 26.730 người ở khu phố cổ, 23.000 người ở khu phố cũ và khoảng 370.000 người tại các khu vực còn lại để phục vụ tái thiết đô thị.

Theo KTS Phạm Thanh Tùng- Chánh Văn phòng, Ủy viên Thường trực Hội Kiến trúc sư Việt Nam, khu vực lõi đô thị Hà Nội hiện đã vượt ngưỡng chịu tải, đặc biệt từ Vành đai 2 trở vào. Mật độ dân số dày đặc khiến hạ tầng kỹ thuật và xã hội quá tải, cản trở quá trình cải tạo và phát triển bền vững.

“Di dời dân cư khỏi vùng lõi là quyết sách đúng và cần thiết, nhằm giãn mật độ, giảm áp lực giao thông, hạ tầng, đồng thời tạo dư địa hình thành không gian sống chất lượng hơn cho Thủ đô”, ông Tùng nhận định.

Tuy nhiên, theo ông, thách thức lớn nhất không nằm ở chủ trương, mà ở cách tổ chức thực hiện. Phần lớn người dân sinh sống trong Vành đai 3 đã gắn bó lâu dài, thậm chí qua nhiều thế hệ, với hệ thống trường học, y tế, việc làm và sinh kế tại chỗ. “Di dời gần một triệu người là một cuộc cách mạng thực sự. Hà Nội phải trả lời rõ ràng câu hỏi: người dân sẽ sống ở đâu, làm gì, con cái học hành ra sao”, ông nhấn mạnh.

Theo định hướng, với các khu vực tái định cư tại chỗ, Hà Nội sẽ tái thiết đô thị theo mô hình nhà cao tầng, đưa người dân trở lại sinh sống trong không gian hiện đại hơn. Với các trường hợp di dời ra ngoài, bài toán không chỉ là nhà ở, mà là khả năng thích nghi toàn diện của người dân tại nơi ở mới.

Thực tế cho thấy, bài toán giãn dân nội đô không mới. Từ năm 1998, Hà Nội đã đặt mục tiêu giãn dân phố cổ nhằm giảm mật độ và áp lực hạ tầng. Tuy nhiên, Đề án chính thức được phê duyệt năm 2013, với mục tiêu giảm mật độ từ 823 người/ha xuống 500 người/ha, di dời hơn 6.500 hộ, tương đương khoảng 27.000 người.

Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, đề án này vẫn chưa đạt kết quả như kỳ vọng. Một nguyên lãnh đạo quận Hoàn Kiếm trước đây cho biết, mặc dù Đề án giãn dân phố cổ đã được thông qua hàng chục năm nhưng tiến độ thực hiện gặp nhiều khó khăn.

Hai giai đoạn triển khai, từ khu tái định cư Việt Hưng (Long Biên) đến các kế hoạch mở rộng quỹ đất, đều gặp vướng mắc về cơ chế pháp lý, quy hoạch chiều cao (liên quan đến sân bay Gia Lâm), hạ tầng và khả năng bảo đảm sinh kế cho người dân. Hiện nay, đề án giãn dân phố cổ đã tạm dừng.

Một cư dân phố cổ cho biết, người dân không phản đối di dời nếu chủ trương được thực hiện quyết liệt và minh bạch, nhưng điều họ lo ngại là mất kế sinh nhai. “Chúng tôi sống nhờ buôn bán nhỏ lẻ. Nếu đi nơi khác mà không có điều kiện kinh doanh, cuộc sống sẽ rất khó khăn”, người này chia sẻ.

Ở góc độ quy hoạch, KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng về mặt không gian, Hà Nội hoàn toàn có khả năng tiếp nhận dân cư giãn ra từ nội đô, nhờ hệ thống các khu đô thị mới có quy mô lớn. Tuy nhiên, rào cản then chốt nằm ở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

“Trong 20 năm, diện tích sàn nhà ở tăng gấp khoảng 20 lần, nhưng có nhà không đồng nghĩa với giãn dân thành công. Chỉ khi có việc làm, trường học, y tế, giao thông công cộng khối lượng lớn và không gian công cộng đồng bộ, người dân mới sẵn sàng dịch chuyển”, ông Ánh phân tích. Theo ông, chi phí cho hạ tầng có thể chiếm tới 40-60% tổng mức đầu tư của một đô thị hoàn chỉnh.

Các chuyên gia cùng thống nhất rằng, tái thiết đô thị Hà Nội cần được triển khai theo lộ trình thận trọng, ưu tiên các nhiệm vụ cấp bách như cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, song song với phát triển hệ sinh thái đô thị tại các khu vực tiếp nhận dân cư.

Trong bối cảnh Hà Nội đặt ra tầm nhìn quy hoạch 100 năm, thách thức không chỉ là kỹ thuật hay nguồn lực, mà còn là tư duy quản trị. “Quy hoạch thế kỷ đòi hỏi tư duy thế kỷ, vượt lên trên nhiệm kỳ”, KTS Phạm Thanh Tùng nhấn mạnh. Di dời dân cư, vì thế, không chỉ là câu chuyện của những con số, mà là phép thử cho năng lực kiến tạo tương lai đô thị của Thủ đô.

×