“Đi theo một quầng sáng”, tự truyện của Nguyễn Thị Hồng Ngát

Ngày ấy, quê tôi chưa có điện nên những đêm không trăng, cả một vùng quê bị chìm nghỉm trong màn đêm đen bí ẩn. Chỉ có ở phía xa kia, một quầng sáng nổi hẳn lên trên nền trời, lung linh vẫy gọi… Nơi ấy là thủ đô Hà Nội.

Chí choé với nhau chán, chúng tôi nằm lăn ra bờ cỏ mềm, đứa thì ngủ khì, đứa thì vẫn rì rầm trò chuyện. Còn tôi, nằm ghếch đầu lên hai tay rồi nhìn về phía quầng sáng huyền ảo ở phía xa xa. Tôi ước ao có một ngày mình được đặt chân đến cái vùng đất có quầng sáng ấy. Trong tôi hình thành một nỗi khát khao mơ hồ rồi ngày càng rõ dần về một cuộc sống thành công và hạnh phúc ở nơi ấy…

Và hôm nay, đọc tự truyện “Đi theo một quầng sáng” chuyện đời chuyện nghề của nhà biên kịch, nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát, tôi chợt gặp lại cái quầng sáng từ thuở ấu thơ đó. Chợt gặp lại chính mình trong quyển sách, gặp lại những ước mơ thầm kín nhưng cháy bỏng muốn vươn tới những điều cao đẹp hơn ở phía trước.

Tôi và chị Hồng Ngát cùng quê nên biết nhau đã lâu nhưng thân thiết thì mãi sau này. Được coi là đứa em thân thiết nên chị đã cho tôi đọc cuốn tự truyện này từ trước khi nó in ra.

Đọc xong quyển sách, tôi ngẩn ngơ mất mấy ngày. Lặng lẽ, nghĩ:

Lúc còn bé, chị cũng giống tôi, hằng đêm thường nằm hóng mát và ngắm cái quầng sáng là thủ đô Hà Nội ở phía xa. Và, cái quầng sáng ấy nó là hy vọng, là ước mơ, là tiêu điểm dẫn dắt cuộc đời.

Bỗng một hôm, cô gái mới mười lăm tuổi, cái tuổi còn ăn chưa no, lo chưa tới đang học dở cấp ba mà dám tự mình lên Hà Nội để tuyển diễn viên chèo. Đây có lẽ là sự liều mình, dám dấn thân đầu tiên, dám bước ra khỏi vùng an toàn để “Đi theo một quầng sáng” mà chị hằng mơ ước. Ở tuổi mười lăm, tôi đoan chắc sẽ có rất ít cô gái dám làm điều này. Đây cũng có lẽ là khởi đầu của một chuỗi những “sự kiện” làm nên một Hồng Ngát nhà thơ, nhà biên kịch, nhà sản xuất điện ảnh nổi tiếng sau này.

Kể lại đời mình bằng một giọng văn hết sức dung dị và mộc mạc. Chị Ngát thật thà lắm. Có sao thì nói vậy.Văn cũng thế mà ngoài đời cũng vậy. Tôi hay hỏi đùa: Ra Hà Nội sống đã hơn nửa thế kỷ nhưng sao chị vẫn thật như gái đồng bãi thế? Đọc chị, vừa thương vừa cảm phục. Một cô văn công chưa đầy hai mươi tuổi đã xông pha nơi chiến trận. Và cũng còn rất trẻ đã làm vợ một anh bộ đội rồi sinh cho anh ấy ba đứa con. Cuộc hôn nhân thứ nhất không đi được đến cuối con đường, chị, một mình nuôi ba đứa con thơ bé.

Cuộc hôn nhân thứ hai với nhà thơ nổi tiếng xứ Quảng những tưởng số phận sẽ an bài để chị sống tiếp những ngày bình an. Vậy mà nó lại ngắn ngủi như một tiếng thở dài. Và rồi cuối cùng, may mắn thay, cuộc đời cũng bù đắp cho chị ở đoạn đường cuối. Chị và tiến sĩ khoa học, dịch giả Phan Hồng Giang đã gặp nhau, phải vượt qua bao nhiêu sóng gió mới đến được với nhau hạnh phúc viên mãn. Anh thấu hiểu chị, chia sẻ cùng chị từng tứ thơ mới, từng ý tưởng kịch bản của một bộ phim…Với một người làm trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, quả không mong gì hơn.

Tôi tóm tắt mấy dòng vậy thôi nhưng quả thật, câu chuyện về những “lần đò” trong đời chị không đơn giản như vậy. Nó cũng đầy hỉ nộ ái ố, cũng lắm hạnh phúc xen lẫn với trái ngang.

Đọc chị, tôi vô cùng nể phục cái đức tính quyết đoán, dám nghĩ và dám làm. Đôi lúc quyết liệt như đàn ông. Này nhé, mười sáu tuổi đã tự mình lên tận Hà Nội thi tuyển diễn viên chèo.

Rồi nữa, một người mẹ ba con mà quyết gửi con ở nhà để đi học biên kịch điện ảnh ở Nga những 6 năm trời. Cần phải nói thêm rằng, chị thật may mắn khi số phận run rủi cho được theo học Trường điện ảnh quốc gia Liên Xô (VGIK), nơi đã đào tạo ra những nhà biên kich, đạo diễn điện ảnh lừng danh mọi thời đại. Về cá nhân chị thì “bước ngoặt” này có ý nghĩa lớn lắm. Chúng ta sẽ thấy một Hồng Ngát mải mê trên những trang sách, chăm chú như nuốt từng lời giảng của thầy trên giảng đường; một Hồng Ngát bặm bụi lam lũ trên nông trại ở Ucraina, ở Nga trong những tháng hè đi làm thêm kiếm từng đồng Rúp; một Hồng Ngát lao như con thoi trên các chuyến tàu, nhà ga từ Ki-ép đến Mátxcova mang lủng củng nào những bàn là, nồi áp suất, dây mai so…Và sau nữa là một Hồng Ngát những đêm mất ngủ vì nhớ con, nhớ mùi mồ hôi chua nồng trên mái tóc chúng trong những đêm tuyết rơi nơi xứ người…

Chả thế mà có lúc chị đã viết:

“Có ai thức vào nửa đêm rồi bỗng nhớ

Rồi bỗng buồn vật vã với cô đơn?”

(Trở lại)

Trong cuốn tự truyện này, hiện lên vô cùng sinh động cả một thời bao cấp khốn khó. Nó không phải của riêng chị, riêng ai mà là của biết bao số phận học sinh, sinh viên đi học và làm việc nơi xứ người.

Lại nói về chuyện nghề, chị kể về những niềm vui nỗi buồn, những ganh ghét của thói đời, những thành công và thất bại…cũng bằng một giọng văn thật như đếm. Như đã nói ở trên, chị không biết lèo lá, không biết nói tránh, cứ thẳng như ruột ngựa. Ấy vậy mà lại được không ít người quý mến. Đó là những người thầy, những người bạn, những đồng nghiệp đã đi cùng chị trên một chặng đường. “Khôn ngoan chẳng lọ thật thà/ Lường thưng tráo đấu chẳng qua đong đầy”, các cụ ta xưa nói vậy cấm có sai.

Tôi lại nghĩ: Giả sử cô gái mười lăm tuổi ấy không mạnh dạn tự mình lên Hà Nội thi tuyển diễn viên chèo; giả sử người đàn bà ấy không “dứt áo” gửi lại ba đứa con để đi học biên kịch điện ảnh ở Liên Xô…thì làm gì chúng ta có một nhà thơ, nhà biên kịch, nhà sản xuất phim Nguyễn Thị Hồng Ngát nổi tiếng như bây giờ?

Đã từng làm tới Giám đốc Hãng phim truyện Việt Nam, Phó cục trưởng Cục Điện ảnh; Phó Chủ tịch Thường trực Hội Điện ảnh Việt Nam, những chức vụ mà có lẽ hợp với phái mày râu hơn… Giải thưởng mà chị Hồng Ngát gặt hái thì nhiều lắm, cả thơ và biên kịch nhưng có lẽ giải thưởng lớn nhất và bao trùm là Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2012. Phải chăng chính cái “quầng sáng” đã dẫn dụ rồi dìu dắt chị vượt qua những khó khăn để đến với những thành tựu mà ít người phụ nữ nào đạt được.

Xin nói thêm, trong tác phẩm này, chị dùng rất nhiều từ chỉ thông dụng ở thời bao cấp. Mỗi khi đọc mà gặp những từ này, tôi thấy rất ngạc nhiên và thích thú. Nó giống như gặp lại một người bạn từ thuở xa xưa. Ví dụ như “đò màn”, cái đò chở người từ bờ ra thuyền lớn hoặc tàu lớn mà đã rất lâu rồi không còn nữa, hay từ “húm lại”, “thổi cơm”…

Một quầng sáng là một hình ảnh có thật nhưng nó cũng là hình ảnh ẩn dụ về niềm khát khao vươn tới những những điều cao đẹp ở phía trước.

Tôi cho rằng, cuốn tự truyện không chỉ nói về số phận của một con người mà chắc chắn nếu đọc nó, chúng ta sẽ tìm thấy một điều gì đó để soi lại mình.

×