Đi tìm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa: Bản làng "3 chung" đầu tiên ở Thái Nguyên (Bài 4)

Cộng đồng trở thành trung tâm của phát triển

Giữa không gian xanh dưới những nếp nhà sàn cổ, cuộc sống ở bản làng Thái Hải diễn ra chậm rãi nhưng đầy gắn kết. Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hay người ốm đều được cộng đồng chăm lo. Trẻ em được đi học, được dạy chữ song song với học tiếng Tày, hát then và cách sống vì cộng đồng.

Ở nơi đây, khái niệm “phát triển” không chỉ được đo bằng thu nhập hay lượng khách du lịch, mà còn bằng sự bình yên, tình người và khả năng gìn giữ bản sắc văn hóa giữa nhịp sống hiện đại.

Hơn 20 năm trước, khi nhiều ngôi nhà sàn cổ của người Tày vùng ATK Định Hóa bị tháo dỡ để thay bằng nhà xây, bà Nguyễn Thị Thanh Hải đã vay mượn tiền mua lại hơn 30 ngôi nhà sàn cổ đưa về dựng lại tại vùng đất nay là Làng du lịch cộng đồng Thái Hải. Ban đầu chỉ có vài chục người cùng sinh sống, với điểm chung là tình yêu với văn hóa Tày và mong muốn tạo dựng một cộng đồng bền vững.

Theo bà Lê Thị Nga – Phó Trưởng bản Bản Làng Thái Hải, ngay từ đầu, người dân nơi đây không nghĩ đến việc xây dựng một khu du lịch để kinh doanh, mà mục tiêu lớn nhất là giữ lại những giá trị văn hóa đang dần mai một.

Chính từ nền tảng đó, Thái Hải hình thành một mô hình sống đặc biệt: cộng đồng cùng lao động, cùng chia sẻ và cùng thụ hưởng.

Trong làng, mọi nguồn thu từ du lịch, sản xuất nông nghiệp, bán sản phẩm truyền thống hay dịch vụ lưu trú đều được đưa vào quỹ chung. Quỹ này tiếp tục được sử dụng để chăm lo đời sống cho gần 200 nhân khẩu trong bản.

Mỗi ngày, bà con cùng ăn tại khu bếp cộng đồng. Người già, trẻ nhỏ hay phụ nữ mang thai đều có chế độ ăn riêng. Con em trong làng được chăm lo học tập mà cha mẹ không phải lo từng khoản học phí.

Mô hình ấy khiến nhiều người liên tưởng tới những giá trị cốt lõi của một cộng đồng xã hội chủ nghĩa: đề cao tính cộng đồng, giảm khoảng cách giàu nghèo và bảo đảm mọi thành viên đều được chăm lo về đời sống vật chất lẫn tinh thần.

Điều đáng chú ý là ở Thái Hải, những giá trị ấy không tồn tại dưới dạng khẩu hiệu mà được duy trì bằng chính đời sống thường nhật. Người dân cùng trồng trọt, chăn nuôi, làm nông sản sạch, dệt thổ cẩm, đan lát và giữ nghề thuốc nam truyền thống.

Nền kinh tế cộng đồng được xây dựng theo hướng tự cung tự cấp kết hợp du lịch cộng đồng, tạo sinh kế ổn định cho người dân. Từ chỗ chỉ sản xuất đủ ăn, nay nhiều sản phẩm của bản làng đã được du khách trong và ngoài nước biết đến, góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng.

Một mô hình phát triển không đánh đổi văn hóa và con người

Nếu nhiều nơi phát triển du lịch bằng các sản phẩm dàn dựng, thì ở Thái Hải, du khách được trải nghiệm đúng đời sống thật của người dân bản địa. Những câu hát then, đàn tính không chỉ dành cho biểu diễn mà hiện diện trong lời ru con ngủ, trong những đêm quây quần bên bếp lửa hay trong các buổi sinh hoạt cộng đồng.

Theo người dân nơi đây, văn hóa chỉ có thể tồn tại bền vững khi nó sống cùng con người. Đó cũng là lý do Thái Hải luôn đặt yếu tố con người làm trung tâm. Từ việc giáo dục trẻ nhỏ, chăm sóc người già đến giữ gìn môi trường sống, mọi hoạt động đều hướng tới xây dựng một cộng đồng gắn kết, hài hòa với thiên nhiên.

Hiện nay, bản làng đã quy hoạch riêng khu chăn nuôi, khu trồng trọt, khu lưu trú và khu bảo tồn văn hóa nhằm bảo đảm môi trường xanh, sạch và phù hợp với đời sống hiện đại.

Đặc biệt, thế hệ trẻ tại Thái Hải không chỉ được học kiến thức phổ thông mà còn được dạy tiếng dân tộc, học văn hóa truyền thống và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Nhiều người sau khi học đại học đã quay trở về bản làng làm giáo viên, hướng dẫn viên hoặc tham gia quản lý cộng đồng.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm kiếm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” theo hướng văn minh, nhân văn và phát triển bền vững, Thái Hải cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: xây dựng cộng đồng từ chính sự sẻ chia và tinh thần cùng chăm lo cho nhau.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều du khách sau khi đến Thái Hải đều nhắc nhiều hơn về cảm giác bình yên, sự tử tế và gắn kết con người thay vì chỉ nói về cảnh đẹp hay những ngôi nhà sàn cổ.

Bởi điều làm nên giá trị lớn nhất của Thái Hải có lẽ không nằm ở du lịch, mà ở cách cộng đồng này đang nỗ lực tạo dựng một đời sống nơi con người được sống cùng nhau, vì nhau và hạnh phúc cùng nhau.

×