Đi tìm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa: Bước thử nghiệm mô hình quản trị cơ sở trong kỷ nguyên mới (Bài cuối)

Thưa TS. Tô Trọng Mạnh, từ góc độ chính trị học và quản trị công, ông nhìn nhận như thế nào về gợi mở của Tổng Bí thư Tô Lâm trong việc xây dựng thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”? Đây có phải là bước thử nghiệm một mô hình quản trị cơ sở mới trong giai đoạn phát triển mới của đất nước?

Tôi cho rằng đây là một gợi mở có tầm nhìn chiến lược, thể hiện tư duy đổi mới rất sâu sắc của Đảng ta, đặc biệt là định hướng lớn mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh: đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và đưa chủ trương, đường lối của Đảng đi vào thực tiễn đời sống một cách hiệu quả hơn.

Dưới góc độ chính trị học và quản trị công, tôi cho rằng đây thực sự là một bước thử nghiệm mô hình quản trị cơ sở mới, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Nếu như trước đây chính quyền cơ sở chủ yếu thiên về thực hiện chức năng quản lý hành chính, thì nay yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang mô hình quản trị kiến tạo, phục vụ và phát triển.

Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” nếu được triển khai bài bản sẽ trở thành nơi cụ thể hóa sinh động các giá trị của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất.

Đây là bước đi rất phù hợp với tinh thần các nghị quyết mới của Đảng về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, hoàn thiện thể chế và xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Dự thảo Đề án của Hà Nội xác định chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà còn trực tiếp “chuyển hóa” các giá trị xã hội chủ nghĩa thành kết quả phát triển cụ thể. Theo ông, điều này đòi hỏi phải thay đổi tư duy quản trị công hiện nay ra sao?

Theo tôi, điều này đòi hỏi sự chuyển đổi rất căn bản về tư duy quản trị công.

Thứ nhất, phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính thuần túy sang tư duy quản trị phát triển. Chính quyền cơ sở không chỉ là nơi ban hành và thực thi mệnh lệnh hành chính, mà phải trở thành chủ thể kiến tạo môi trường phát triển toàn diện cho người dân.

Thứ hai, cần chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả. Hiệu quả của chính quyền không thể chỉ đo bằng số lượng văn bản hay tỷ lệ giải quyết thủ tục đúng hạn, mà phải đo bằng mức độ cải thiện chất lượng sống của người dân.

Thứ ba, phải quán triệt sâu sắc tinh thần Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, đó là xây dựng bộ máy thực sự phục vụ nhân dân, lấy người dân làm trung tâm, làm chủ thể và là mục tiêu của mọi chính sách.

Đây chính là bước chuyển từ “quản lý xã hội” sang “kiến tạo phát triển xã hội”, một yêu cầu tất yếu của nền quản trị hiện đại định hướng xã hội chủ nghĩa.

Một điểm đáng chú ý là Hà Nội đưa chỉ số hạnh phúc và sự hài lòng của người dân trở thành tiêu chí cốt lõi. Theo ông, việc lấy người dân làm trung tâm đo lường hiệu quả quản trị có phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình “quản lý hành chính” sang “quản trị phục vụ” hay không?

Tôi cho rằng điều này phản ánh rất rõ sự chuyển dịch đó. Đây là biểu hiện cụ thể của tư duy quản trị hiện đại, đồng thời rất phù hợp với bản chất của Nhà nước ta, Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Khi chỉ số hạnh phúc và sự hài lòng của người dân trở thành tiêu chí cốt lõi, điều đó có nghĩa là chính quyền không chỉ hoàn thành nhiệm vụ theo nghĩa hành chính, mà phải tạo ra giá trị thực chất để người dân cảm nhận được sự phát triển.

Tinh thần này hoàn toàn thống nhất với quan điểm xuyên suốt của Đảng là mọi chủ trương, chính sách cuối cùng đều phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Có thể nói, đây là bước chuyển từ “chính quyền quản lý” sang “chính quyền phục vụ”, từ “làm đúng quy trình” sang “làm đúng nhu cầu của người dân”.

Với góc nhìn nghiên cứu về nhà nước và quản trị công, theo ông, thách thức lớn nhất của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là vấn đề thể chế, năng lực bộ máy, chất lượng cán bộ hay khả năng huy động sự tham gia thực chất của người dân?

Theo tôi, yếu tố mang tính quyết định nhất vẫn là chất lượng đội ngũ cán bộ và năng lực thực thi của bộ máy cơ sở.

Thể chế có thể tiếp tục hoàn thiện, nguồn lực có thể được bổ sung, công nghệ có thể được đầu tư, nhưng nếu đội ngũ cán bộ chưa đổi mới tư duy, chưa thực sự gần dân, hiểu dân, trọng dân thì rất khó để mô hình đi vào thực chất.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đối với mô hình này, cán bộ cơ sở không chỉ cần giỏi nghiệp vụ hành chính mà còn phải có năng lực điều phối xã hội, khả năng đối thoại, tư duy đổi mới và tinh thần phụng sự nhân dân.

Nói cách khác, thách thức lớn nhất không nằm ở mô hình, mà nằm ở năng lực con người để hiện thực hóa mô hình đó.

Hà Nội đang xây dựng 54 tiêu chí và 8 trụ cột phát triển cho mô hình này. Theo ông, đâu là nhóm tiêu chí có tính “bản chất” nhất để phân biệt một xã, phường xã hội chủ nghĩa với một mô hình quản trị đô thị hoặc nông thôn thông thường?

Theo tôi, có ba nhóm tiêu chí mang tính bản chất. Thứ nhất là nhóm tiêu chí về công bằng xã hội và bảo đảm an sinh. Đây là dấu hiệu cốt lõi thể hiện tính ưu việt của mô hình xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai là nhóm tiêu chí về mức độ tham gia thực chất của người dân vào quá trình quản trị, từ phản biện, giám sát đến đồng kiến tạo chính sách ở cấp cơ sở.

Thứ ba là nhóm tiêu chí phản ánh sự phát triển toàn diện con người, bao gồm mức độ hài lòng, chỉ số hạnh phúc, cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường sống.

Theo tôi, điểm khác biệt căn bản của mô hình này không nằm ở việc quản lý tốt hơn về mặt kỹ thuật hành chính, mà ở khả năng hiện thực hóa mục tiêu phát triển vì con người, vì công bằng và vì hạnh phúc của nhân dân. Đó mới chính là bản chất của một xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Nếu Hà Nội triển khai thành công mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, theo ông, tác động lớn nhất của mô hình này đối với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền quản trị hiện đại ở Việt Nam sẽ là gì?

Nếu triển khai thành công, theo tôi, tác động lớn nhất là tạo ra một mô hình thực tiễn để cụ thể hóa khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngay ở cấp cơ sở.

Lâu nay, chúng ta nói nhiều về xây dựng Nhà nước pháp quyền, nhưng điều quan trọng là người dân phải trực tiếp cảm nhận được giá trị của nó trong đời sống hằng ngày.

Khi người dân được phục vụ tốt hơn, được tham gia nhiều hơn, được thụ hưởng công bằng hơn, thì khi đó Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa không còn là khái niệm lý luận mà trở thành hiện thực sống động.

Xa hơn, nếu Hà Nội làm tốt, đây có thể trở thành mô hình mẫu để nhân rộng, góp phần hình thành nền quản trị hiện đại mang bản sắc Việt Nam hiện đại về phương thức, tiên tiến về công nghệ, nhưng kiên định định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Tôi tin rằng đây chính là tinh thần đổi mới rất mạnh mẽ mà Tổng Bí thư Tô Lâm đang định hướng: đổi mới để phát triển nhanh hơn, hiệu quả hơn, nhưng luôn giữ vững mục tiêu phục vụ nhân dân và kiên định con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn.

Trân trọng cảm ơn ông!

×