Điện sinh khối từ bã mía chiếm hơn 95% công suất cả nước nhưng hàng loạt nhà máy vẫn phải nằm chờ 7-8 tháng mỗi năm

Mới đây, Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị tháo gỡ các bất cập về cơ chế giá và chính sách nhằm thúc đẩy phát triển điện sinh khối, góp phần tăng nguồn cung điện sạch và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Điện sinh khối từ bã mía chiếm hơn 95% công suất nhưng chưa phát huy hết tiềm năng

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, điện sinh khối có vai trò đặc biệt trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Khác với điện mặt trời và điện gió phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, điện sinh khối có thể vận hành ổn định, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và hỗ trợ hệ thống điện quốc gia.

Dẫn các nghiên cứu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Hiệp hội cho biết, trong lộ trình phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, điện sinh khối dự kiến đóng góp khoảng 5% tổng sản lượng điện toàn cầu. Đây là nguồn điện quan trọng giúp bổ sung cho các nguồn năng lượng tái tạo không liên tục như điện gió và điện mặt trời.

Tại Việt Nam, ngành mía đường hiện là lực lượng chủ lực của lĩnh vực điện sinh khối. Theo số liệu của Viện Năng lượng, các nhà máy đường đang sở hữu gần 500 MW công suất điện sinh khối, chiếm hơn 95% tổng công suất điện sinh khối cả nước. Nguồn nhiên liệu chủ yếu là bã mía, phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất đường.

Tuy nhiên, dù nắm giữ phần lớn nguồn điện sinh khối của Việt Nam, ngành đường vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, nguyên nhân lớn nhất nằm ở cơ chế giá mua điện hiện hành.

Hiện, giá điện đối với các dự án đồng phát nhiệt, điện từ bã mía, chỉ ở mức 7,03 US cent/kWh, thấp hơn mức 8,47 US cent/kWh áp dụng cho các dự án điện sinh khối khác. Trong khi đó, giá điện sinh khối tại Thái Lan dao động từ 14-17 US cent/kWh, còn Philippines khoảng 13 US cent/kWh.

Hiệp hội cho rằng, mức giá thấp khiến doanh nghiệp khó nâng hiệu quả sản xuất, đồng thời hạn chế khả năng đầu tư mở rộng công suất. Từ năm 2020 đến nay, gần như không có thêm dự án điện sinh khối mới được triển khai.

Ngành đường đề xuất bỏ phân biệt giá để tăng gấp đôi sản lượng điện sinh khối

Một bất cập khác được Hiệp hội Mía đường Việt Nam chỉ ra là việc phân loại điện sinh khối thành 2 nhóm, gồm: Điện sinh khối đồng phát nhiệt - điện từ bã mía và các dự án điện sinh khối khác.

Theo Hiệp hội, Việt Nam gần như là quốc gia duy nhất áp dụng cách phân loại này. Trong khi đó, tại khoảng 80 quốc gia trồng mía trên thế giới, điện phát từ bã mía đều được công nhận là điện sinh khối và được hưởng các chính sách khuyến khích tương tự.

Việc phân loại khiến các nhà máy đường không chỉ hưởng giá điện thấp hơn mà còn gặp khó khi vận hành ngoài vụ ép mía. Hiện, có khoảng 10 nhà máy điện sinh khối của ngành đường phải ngừng hoạt động từ 7-8 tháng mỗi năm, dù vẫn có khả năng cung cấp điện cho hệ thống quốc gia.

Hiệp hội Mía đường Việt Nam cũng cho rằng một số quy định mới về khung giá phát điện sinh khối chưa tạo động lực đủ mạnh cho nhà đầu tư. Dẫn ý kiến của ông Matthias Eichelbronner, chuyên gia quốc tế thuộc dự án BEM do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) phối hợp thực hiện tại Việt Nam, Hiệp hội cho biết mức giá FIT hiện nay đối với điện bã mía được đánh giá là quá thấp.

Từ thực tế đó, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ bãi bỏ quy định phân biệt giữa điện sinh khối từ bã mía và các loại điện sinh khối khác. Đồng thời áp dụng chung mức giá tương đương 8,47 US cent/kWh cho các dự án điện sinh khối đã đầu tư trước khi Luật Điện lực 2024 có hiệu lực.

Theo tính toán của Hiệp hội, nếu đề xuất này được chấp thuận, sản lượng điện sinh khối từ các nhà máy đường có thể tăng tối thiểu gấp đôi mà không cần đầu tư thêm nhiều hạ tầng mới.

Ngoài ra, Hiệp hội cũng đề xuất duy trì các cam kết đã ký trong hợp đồng mua bán điện, bảo đảm thời hạn hợp đồng 20 năm, cơ chế quy đổi theo USD và trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện sinh khối phát lên lưới.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, việc tháo gỡ các nút thắt cho điện sinh khối không chỉ giúp tận dụng hiệu quả nguồn bã mía, nâng giá trị cây mía và tăng thu nhập cho nông dân, mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn điện, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy mục tiêu phát triển xanh của Việt Nam trong những năm tới.

Trong diễn biến liên quan ngành mía đường, trước đó, Bộ Công Thương đã quyết định gia hạn đến ngày 15/6/2031 biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía Thái Lan, đồng thời tiếp tục chống lẩn tránh thuế với đường từ một số nước ASEAN.

Sau 5 năm áp dụng, ngành mía đường Việt Nam phục hồi rõ nét: Sản lượng đường vượt 1,2 triệu tấn, diện tích và sản lượng mía tăng mạnh, số hộ trồng mía đạt khoảng 225.000 hộ. Tuy nhiên, cơ quan điều tra đánh giá nguy cơ đường Thái Lan giá rẻ quay trở lại vẫn lớn, có thể gây thiệt hại cho sản xuất trong nước nên cần tiếp tục duy trì biện pháp phòng vệ thương mại.

×