Đố kỵ Từ An, Từ Hi Thái hậu xây lăng mộ xa xỉ nhất lịch sử nhà Thanh

Đố kỵ Từ An, Từ Hi Thái hậu xây lăng mộ xa xỉ nhất lịch sử nhà Thanh

Từ Hi Thái hậu là nhân vật nắm giữ quyền lực thực tế cao nhất của triều Thanh trong gần nửa thế kỷ cuối cùng của đế quốc này. Mặc dù giới sử học đến nay vẫn còn nhiều tranh luận về công và tội của bà, nhưng có một điều hầu như không ai phủ nhận: Từ Hi Thái hậu nổi tiếng với lối sống xa hoa bậc nhất trong lịch sử phong kiến Trung Quốc.

Theo nhiều ghi chép đương thời, chi phí sinh hoạt hằng ngày của Từ Hi Thái hậu có thể lên tới hàng vạn lượng bạc. Trong bối cảnh quốc khố nhà Thanh ngày càng cạn kiệt vì chiến tranh, bồi thường chiến phí và các cuộc khởi nghĩa liên tiếp, sự xa xỉ của vị Thái hậu quyền lực này càng trở thành đề tài gây tranh cãi.

Không chỉ lúc sinh thời, ngay cả khi chuẩn bị cho thế giới bên kia, Từ Hi Thái hậu cũng muốn lăng mộ của mình phải đạt tới mức độ huy hoàng chưa từng có.

Nỗi bất mãn bắt nguồn từ lăng mộ của Từ An Thái hậu

Sau khi lăng tẩm dành cho hai vị Hoàng thái hậu của vua Hàm Phong được xây dựng xong tại Thanh Đông Lăng, Từ Hi Thái hậu phát hiện một điều khiến bà vô cùng khó chịu.

Chi phí xây dựng lăng của Từ An Thái hậu lên tới khoảng 2,66 triệu lượng bạc, trong khi lăng của Từ Hi Thái hậu chỉ tiêu tốn khoảng 2,27 triệu lượng bạc. Chênh lệch hơn 400.000 lượng bạc là một con số cực lớn vào cuối thế kỷ XIX.

Xét theo lễ chế nhà Thanh, điều này hoàn toàn hợp lý.

Từ An là Hoàng hậu chính cung của Hàm Phong Đế, được rước qua Đại Thanh Môn để nhập cung, địa vị chính thống cao hơn nhiều so với Từ Hi Thái hậu, người ban đầu chỉ là một phi tần. Vì vậy, việc lăng của Từ An có quy mô lớn hơn và được đầu tư nhiều hơn là điều phù hợp với quy chế hoàng gia.

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở vật liệu và kiến trúc.

Lăng Từ An sử dụng số lượng lớn gỗ nam mộc quý hiếm, giá trị cao hơn hẳn các loại vật liệu dùng cho lăng của Từ Hi Thái hậu. Ngoài ra, lăng Từ An còn có một con đường thần đạo nối liền với Định Lăng của Hàm Phong Đế, thể hiện mối quan hệ chính thống giữa Hoàng đế và Hoàng hậu.

Đây chính là điều khiến Từ Hi Thái hậu cay đắng nhất.

Dù nắm quyền lực tối cao trong triều đình, bà vẫn không thể thay đổi thực tế rằng Từ An mới là chính thất của Hàm Phong. Con đường thần đạo ấy giống như một lời nhắc nhở rằng, xét về danh phận, Từ Hi Thái hậu vẫn đứng sau đối thủ của mình.

Cái chết bí ẩn của Từ An Thái hậu và cơ hội cho Từ Hi Thái hậu

Năm Quang Tự thứ 7 (1881), Từ An Thái hậu đột ngột qua đời.

Cái chết của bà đến quá nhanh khiến nhiều lời đồn đoán xuất hiện trong dân gian. Một số người nghi ngờ có bàn tay của Từ Hi Thái hậu đứng phía sau, mặc dù đến nay không có bằng chứng xác thực nào chứng minh điều đó.

Dù nguyên nhân thực sự là gì, cái chết của Từ An Thái hậu đã giúp Từ Hi Thái hậu loại bỏ trở ngại lớn nhất trên con đường độc chiếm quyền lực.

Từ đây, toàn bộ triều chính gần như nằm trong tay bà.

Nhưng điều khiến Từ Hi Thái hậu quan tâm không chỉ là quyền lực hiện tại, mà còn là danh tiếng sau khi qua đời. Bà vẫn không quên việc lăng mộ của mình từng bị đánh giá thấp hơn lăng của Từ An Thái hậu.

Và cơ hội sửa chữa điều đó nhanh chóng xuất hiện.

Một “sự cố” bất ngờ tại lăng mộ

Năm Quang Tự thứ 21 (1895), các quan phụ trách Thanh Đông Lăng dâng tấu báo cáo rằng lăng của Từ Hi Thái hậu xuất hiện nhiều vấn đề như:

- Tường và nền bị thấm nước.

- Một số hạng mục bị phong hóa.

- Hoa văn sơn màu bong tróc.

- Hoa văn sơn màu bong tróc.

Thông thường, những hiện tượng này không quá bất thường đối với một công trình xây dựng quy mô lớn.

Ngay cả Định Lăng của Hàm Phong Đế cũng từng gặp những vấn đề tương tự.

Theo lẽ thường, triều đình chỉ cần tiến hành sửa chữa cục bộ.

Thế nhưng, hai đại thần thân tín của Từ Hi Thái hậu là Dịch Khoáng và Vinh Lộc lại đưa ra một đề xuất gây sửng sốt: phá bỏ gần như toàn bộ công trình cũ để xây dựng lại từ đầu.

Đề xuất ấy nghe có vẻ vô lý, nhưng lại hoàn toàn phù hợp với tâm ý của Từ Hi Thái hậu.

Bà lập tức phê chuẩn.

Cuộc tái thiết đắt đỏ bậc nhất lịch sử nhà Thanh

Sau khi được xây lại, lăng của Từ Hi Thái hậu trở thành công trình xa hoa chưa từng có trong hệ thống lăng tẩm nhà Thanh.

Một trong những thay đổi gây chú ý nhất là việc sử dụng gỗ hoàng hoa lê cho các công trình chính.

Đây là loại gỗ cực kỳ quý hiếm, thường chỉ dùng để chế tác đồ nội thất cao cấp trong cung đình. Trước đó gần như chưa từng có tiền lệ dùng loại gỗ này để xây dựng các điện thờ trong lăng mộ.

Khi Vinh Lộc đề xuất sử dụng hoàng hoa lê cho Long Ân Điện, Từ Hi Thái hậu rất hài lòng.

Nhưng bà vẫn chưa thỏa mãn.

Từ Hi Thái hậu yêu cầu các điện phụ hai bên cũng phải sử dụng cùng loại vật liệu để tạo sự thống nhất và sang trọng.

Chỉ riêng quyết định này đã khiến kinh phí đội lên rất lớn.

Theo tài liệu lưu trữ, đến năm 1899, chi phí tái thiết đã lên tới 1,5 triệu lượng bạc, trong khi công trình vẫn chưa hoàn thành.

Mãi đến năm 1908, công trình mới cơ bản kết thúc. Tổng số tiền thực tế được cho là còn cao hơn nhiều, nhưng không còn tài liệu chính xác để thống kê.

Những chi tiết thể hiện quyền lực tuyệt đối của Từ Hi Thái hậu

Nếu lăng mộ của các Hoàng đế nhà Thanh nhấn mạnh thiên tử là trung tâm của thiên hạ, thì lăng của Từ Hi Thái hậu lại phản ánh rõ dấu ấn của một nữ nhân từng nắm quyền sinh sát cả đế quốc.

Toàn bộ ba tòa điện chính đều được trang trí bằng loại họa tiết Kim Long Hòa Tỉ, cấp bậc cao nhất trong kiến trúc cung đình Thanh triều.

Màu vàng kim xuất hiện dày đặc khắp công trình.

Đặc biệt hơn cả là hệ thống cột đá và cột gỗ.

Trong Thái Hòa Điện ở Tử Cấm Thành – công trình quyền lực nhất của đế quốc – chỉ có 6 cột được chạm rồng.

Nhưng tại lăng Từ Hi Thái hậu, cả ba điện lớn có tới 64 cột, mỗi cột đều quấn quanh bởi những con rồng đồng mạ vàng nổi ba chiều.

Đầu rồng còn được thiết kế với cơ cấu đặc biệt. Khi có gió thổi qua, râu rồng sẽ tự lay động, tạo cảm giác như sinh vật sống.

Đó là một kỹ thuật chế tác cực kỳ tinh xảo vào cuối thế kỷ XIX.

“Phượng ở trên, rồng ở dưới”

Điều gây tranh cãi nhất nằm ở các bậc thềm đá và lan can cẩm thạch.

Theo truyền thống phong kiến Trung Hoa, rồng tượng trưng cho Hoàng đế, còn phượng hoàng tượng trưng cho Hoàng hậu.

Rồng luôn đứng ở vị trí cao hơn.

Thế nhưng trong lăng của Từ Hi Thái hậu, nhiều phù điêu lại khắc họa hình ảnh phượng ở phía trên, rồng ở phía dưới.

Các lan can đá trắng cũng được trang trí theo chủ đề “phượng dẫn đường, rồng theo sau”.

Đây được xem là biểu tượng trực tiếp cho vị thế thực tế của Từ Hi Thái hậu lúc sinh thời: một Thái hậu mà ngay cả Hoàng đế cũng phải tuân theo ý chí.

Nói cách khác, bà đã đưa dấu ấn quyền lực cá nhân của mình vào tận nơi an nghỉ cuối cùng.

Xa hoa đến mức trở thành mục tiêu của đạo tặc

Trớ trêu thay, chính sự xa hoa ấy lại gieo mầm tai họa cho lăng mộ của Từ Hi Thái hậu.

Sau khi nhà Thanh sụp đổ, những câu chuyện về kho báu khổng lồ chôn cùng Từ Hi Thái hậu lan truyền khắp nơi.

Người ta kể rằng trong quan tài của bà có vô số châu báu, ngọc ngà, trân châu và vàng bạc quý giá.

Năm 1928, quân phiệt Tôn Điện Anh đã cho người đào phá Thanh Đông Lăng.

Lăng Từ Hi trở thành mục tiêu chính.

Các ghi chép cho biết số lượng báu vật bị lấy đi nhiều đến mức khó thống kê đầy đủ. Quan tài bị mở tung, hài cốt bị xâm phạm, còn những bảo vật tích lũy cả đời của Từ Hi Thái hậu gần như bị cướp sạch.

Có thể nói, trong nỗ lực muốn vượt qua Từ An Thái hậu và lưu lại hình ảnh huy hoàng cho hậu thế, Từ Hi Thái hậu đã xây dựng nên một trong những lăng mộ xa xỉ nhất lịch sử nhà Thanh.

Nhưng cuối cùng, sự phô trương ấy không mang lại sự bất tử như bà mong muốn.

Ngược lại, nó khiến lăng mộ trở thành mục tiêu hấp dẫn nhất của những kẻ săn tìm kho báu. Và đó có lẽ là nghịch lý lớn nhất trong câu chuyện về vị Thái hậu quyền lực bậc nhất lịch sử Trung Quốc: càng muốn lưu giữ vinh quang, bà càng khiến nơi an nghỉ của mình trở thành tâm điểm của những bi kịch về sau.

×