Doanh nghiệp nhỏ và vừa sắp hết thời phải "ăn đong" chính sách thuế

Tháo nút thắt khiến DNNVV "bó mình"

Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) (sửa đổi) do Bộ Tài chính xây dựng gồm 5 chương với 35 điều; quy định về nguyên tắc, nội dung, nguồn lực hỗ trợ DNNVV; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan đến hỗ trợ DNNVV.

Dự thảo nhằm hoàn thiện một số nội dung, trong đó, về tiêu chí xác định DNNVV, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng không quy định về số lao động tham gia bảo hiểm xã hội, thay vào đó quy định số lao động bình quân năm.

Đồng thời, nâng mức trần xác định đối với các tiêu chí về lao động, tổng doanh thu và tổng nguồn vốn phù hợp với bản chất của DNNVV, dễ áp dụng, có khả năng đối chiếu dựa trên cơ sở dữ liệu về đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Cụ thể, nâng ngưỡng lao động bình quân năm lên không quá 300 người; nâng ngưỡng tổng doanh thu 400 tỷ đồng và tổng nguồn vốn 150 tỷ đồng. Đây là một trong những điểm mới được doanh nghiệp quan tâm.

Theo Bộ Tài chính, Dự thảo được xây dựng nhằm đáp ứng nhiều tiêu chí tại Nghị quyết 68/NQ-TW, đặc biệt là yêu cầu về hoàn thiện hệ thống pháp luật, xoá bỏ các rào cản tiếp cận thị trường đảm bảo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, rõ ràng, nhất quán, ổn định lâu dài, dễ tuân thủ, chi phí thấp.

Dự thảo còn tạo cơ chế tháo gỡ hàng loạt nút thắt khiến DNNVV tự bó chặt quy mô phát triển suốt thời gian dài.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã bộc lộ nhiều điểm lạc hậu. DNNVV thời gian qua vẫn gặp nhiều khó khăn. Đáng chú ý, phần lớn chính sách thuế, phí và lệ phí có tính chất tạm thời, phải gia hạn từng năm hoặc từng giai đoạn, phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế – xã hội và khả năng cân đối ngân sách. Giải pháp ngắn hạn này dù giúp doanh nghiệp giảm chi phí, cải thiện dòng tiền trong ngắn hạn nhưng chưa tạo được tín hiệu ổn định, dài hạn để DNNVV yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư và mở rộng sản xuất. Tác động chủ yếu vẫn mang tính ngắn hạn, thiên về giảm chi phí và “giảm áp lực” hơn là tạo động lực đầu tư, nâng cấp năng lực cạnh tranh.

Về nhóm chính sách thuế, với DNNVV nói riêng, đây là kênh hỗ trợ có quy mô lớn nhất, góp phần quan trọng vào việc giảm chi phí, hỗ trợ dòng tiền và ổn định hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Tuy nhiên, ưu đãi thuế TNDN chuyên biệt chưa được cụ thể hóa trong suốt thời gian dài. DNNVV vẫn phải áp dụng mức thuế suất chung, chỉ được hưởng các gói giảm, miễn, gia hạn mang tính thời vụ.

Việc chậm cụ thể hóa ưu đãi thuế TNDN theo Luật Hỗ trợ DNNVV, tính chất tạm thời của các gói hỗ trợ và khoảng cách lớn giữa chính sách hỗ trợ so với mức độ thụ hưởng thực tế của DNNVV.

Luật Thuế TNDN 2025 mới được ban hành, nên DNNVV đến nay mới được tiếp cận cơ chế ưu đãi thuế suất 15–17% theo đúng tinh thần Luật. Điều này làm suy giảm vai trò “đòn bẩy dài hạn” của chính sách thuế đối với DNNVV.

Mặt khác, chính sách hỗ trợ thuế cũng được chỉ ra là chưa đồng đều. Trong khi các ngành chịu tác động trực tiếp từ giảm thuế GTGT, thuế BVMT như vận tải, logistics, bán lẻ, nhà hàng, dịch vụ… được hưởng lợi lớn hơn.

Ngược lại, một bộ phận DNNVV siêu nhỏ, hộ kinh doanh áp dụng phương pháp khoán hoặc không kê khai thuế GTGT theo 20 phương pháp khấu trừ ít được hưởng lợi từ chính sách giảm thuế GTGT.

Song song, với tiềm lực nhỏ, DNNVV còn phải đối diện với nhiều bài toán khó như cơ chế hỗ trợ chi phí mặt bằng yếu, thiếu thông tin quy hoạch minh bạch dẫn đến tình trạng "cơ chế nằm trên giấy", doanh nghiệp không thể tiếp cận nổi.

Mở rộng tài sản được thế chấp

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể - Bộ Tài chính đánh giá, vốn vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là DNNVV. Đây cũng là vấn đề mà nhiều quốc gia trên thế giới đang tìm cách tháo gỡ.

Theo Báo cáo PCI năm 2025, dữ liệu từ World Bank Enterprise Surveys, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm. Trong khi đó, tỷ lệ này chỉ khoảng 33% tại Malaysia, 55% tại Thái Lan và mức bình quân toàn cầu vào khoảng 68%. Những con số này cho thấy Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để cải cách nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.

Xuất phát từ thực tế đó, Dự thảo Luật định hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm. Thay vì chủ yếu dựa vào bất động sản như hiện nay, phạm vi tài sản bảo đảm có thể được mở rộng sang các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, tài sản trí tuệ và thúc đẩy cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Đây là xu hướng đã được nhiều nền kinh tế áp dụng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt nhưng hạn chế về tài sản thế chấp.

Song song với việc đổi mới phương thức cấp tín dụng, Dự thảo Luật cũng khuyến khích phát triển các kênh huy động vốn đa dạng như quỹ đầu tư tư nhân, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, các nền tảng công nghệ tài chính (fintech) cùng nhiều hình thức tài chính hiện đại khác. Cách tiếp cận này sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Đối với lo ngại về kế toán, thuế và các thủ tục pháp lý, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể cho hay, tại Dự thảo Luật, các chính sách được thiết kế với mục tiêu tạo động lực cụ thể, tạo bước đệm để các hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi và nhanh chóng thích nghi với hình thức kinh doanh mới chuyên nghiệp hơn, bền vững hơn.

Bên cạnh các chính sách ưu đãi như miễn thuế TNDN trong ba năm đầu và miễn, giảm một số khoản phí phát sinh khi mới thành lập, dự thảo Luật tập trung tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp mới chuyển đổi, đó là chi phí tuân thủ.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ được áp dụng chế độ kế toán, tài chính theo hướng đơn giản, dễ thực hiện; đồng thời được hỗ trợ sử dụng các nền tảng số dùng chung, phần mềm kế toán và một phần chi phí thuê dịch vụ kế toán.

Đặc biệt, Dự thảo Luật bổ sung cơ chế mới đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh hoạt động dưới mô hình công ty TNHH MTV do một cá nhân làm chủ có quy mô siêu nhỏ (doanh nghiệp một người).

Theo đó, doanh nghiệp được áp dụng mô hình tổ chức đơn giản, không bắt buộc phải có chủ tịch công ty, không bắt buộc có kế toán trưởng, được áp dụng chế độ kế toán, tài chính, phương pháp tính thuế đơn giản tương tự như hộ kinh doanh.

×