Doanh nghiệp thầu xây dựng phải tuyển dụng nhân sự ở vùng sâu, xa và người dân tộc thiểu số làm công nhân

Khi nhà thầu không còn phải đi "săn việc"

Thị trường xây dựng đang chứng kiến sự đảo chiều đáng chú ý khi nhiều doanh nghiệp thi công không còn rơi vào cảnh thiếu dự án như trước. Sự bùng nổ của các công trình hạ tầng quy mô lớn đã tạo ra nguồn việc dồi dào, kéo theo những thay đổi trong cách đánh giá năng lực cũng như bài toán nhân lực của toàn ngành.

Phát biểu tại lễ phát động chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026" diễn ra sáng 30/6 do Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC, cho rằng ngành xây dựng đang bước sang một giai đoạn rất khác so với vài năm trước.

Theo ông Hiệp, nếu khoảng hai năm trước nhiều doanh nghiệp xây dựng còn chủ động đi tìm dự án để duy trì hoạt động thì nay tình thế đã đảo ngược. Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai đồng thời trên cả nước khiến khối lượng công việc tăng mạnh, thậm chí không ít đơn vị rơi vào tình trạng quá tải.

Trong bối cảnh đó, VACC lần đầu tiên triển khai chương trình đánh giá và xếp hạng năng lực nhà thầu theo chu kỳ 2 năm/lần. Kết quả đánh giá sẽ được cập nhật định kỳ dựa trên năng lực thực tế của doanh nghiệp, qua đó tạo động lực để các đơn vị nâng cao chất lượng hoạt động và tăng sức cạnh tranh.

Lãnh đạo VACC cho biết, việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá là khâu khó khăn nhất. Sau quá trình làm việc với nhiều chuyên gia, Hội đồng đánh giá thống nhất rằng doanh thu không thể là thước đo duy nhất phản ánh năng lực của một nhà thầu.

Thay vào đó, hệ thống tiêu chí sẽ xem xét tổng thể nhiều yếu tố như kinh nghiệm thi công, khả năng thực hiện các dự án có quy mô và tính chất tương đồng, mức độ tuân thủ pháp luật, uy tín trên thị trường cũng như văn hóa doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, môi trường cạnh tranh của ngành xây dựng hiện cũng đã thay đổi đáng kể so với khoảng một thập kỷ trước. Nếu trước đây các doanh nghiệp chủ yếu tìm cách hạ giá để giành hợp đồng thì hiện nay không ít dự án đầu tư công lại gặp khó trong việc lựa chọn nhà thầu vì đơn giá và tổng mức đầu tư chưa theo kịp biến động thực tế của thị trường.

Ông Hiệp dẫn chứng, định mức nhân công hiện hành chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi chi phí doanh nghiệp thực tế phải trả cho nhiều lao động kỹ thuật dao động từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng được công bố tại nhiều địa phương cũng thấp hơn giá thị trường khoảng 15 - 20%.

Khoảng cách giữa định mức và chi phí thực tế khiến nhiều doanh nghiệp phải tính toán rất kỹ trước khi tham gia đấu thầu, bởi nếu trúng thầu nhưng đơn giá không đủ bù đắp chi phí thì nguy cơ thua lỗ là rất lớn.

Theo Chủ tịch VACC, Hiệp hội đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ sớm rà soát, điều chỉnh hệ thống định mức và đơn giá theo sát diễn biến thị trường. Mục tiêu là tạo môi trường cạnh tranh công bằng, để doanh nghiệp được lựa chọn bằng năng lực, chất lượng và hiệu quả thi công thay vì chỉ dựa vào việc giảm giá.

Thiếu hụt nhân lực đang gây áp lực lớn cho các nhà thầu xây dựng

Ngoài bài toán về cơ chế giá, vấn đề thiếu hụt nhân lực đang trở thành áp lực lớn hơn đối với các doanh nghiệp xây dựng.

Hiện nay, nhiều dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và khu đô thị quy mô lớn được triển khai đồng loạt, kéo theo nhu cầu lao động tăng nhanh. Trong khi đó, lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là lao động kỹ thuật có tay nghề, lại ngày càng khan hiếm.

Theo tính toán của VACC, mỗi lao động trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng hiện chỉ tạo ra khoảng 500 - 600 triệu đồng giá trị sản lượng mỗi năm. Với quy mô đầu tư công khoảng 1 triệu tỷ đồng, nguồn nhân lực hiện mới đáp ứng được khoảng 50 - 60% nhu cầu thực tế của thị trường.

Ông Hiệp cho biết, nguồn lao động nông nhàn là lực lượng từng bổ sung đáng kể cho ngành xây dựng trong nhiều năm trước gần như không còn. Để bảo đảm tiến độ các dự án, nhiều doanh nghiệp buộc phải tuyển dụng lao động từ vùng sâu, vùng xa, thậm chí huy động cả lao động là đồng bào dân tộc thiểu số.

Trước thực trạng này, VACC tiếp tục kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn cho ngành xây dựng, nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng lớn trong những năm tới.

×