Doanh nghiệp Việt muốn kiếm tiền từ tín chỉ carbon liệu có dễ?

Đó là ghi nhận của PV Dân Việt tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 - "Từ chính sách đến hành động", do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Viện Tư vấn và phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thuỵ Sĩ (SECO) tổ chức tại TP.HCM, ngày 14/8.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam cơ bản đã được hình thành và đang tiếp tục hoàn thiện.

Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, doanh nghiệp phải trở thành chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thay vì chỉ coi giảm phát thải là một nghĩa vụ, doanh nghiệp cần chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải.

Không phải cứ giảm được phát thải là có tín chỉ carbon để bán

Tại diễn đàn, ông Trương Đồng Tâm - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Ngôi Sao Vàng đặt ra câu hỏi: Doanh nghiệp đang thu gom, xử lý chất thải để sản xuất nhiên liệu có được cấp tín chỉ carbon, từ đó tạo thêm nguồn thu hay không?

Trả lời doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết, hoạt động này có thể được xem xét cấp tín chỉ carbon, nhưng doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt điều kiện theo quy định.

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với dự án muốn tạo tín chỉ carbon là phải chứng minh được tính bổ sung.

Ông Quang giải thích, dự án có thể phải áp dụng công nghệ vượt mức thông thường, hoặc tạo ra lượng giảm phát thải mà nếu không triển khai dự án thì khó đạt được.

Ngoài ra, dự án còn phải đáp ứng các yêu cầu về tính bền vững môi trường và những tiêu chí liên quan khác. Vì vậy, “không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều có thể tạo tín chỉ carbon”.

Ngay cả khi tạo được tín chỉ, theo ông Nguyễn Tuấn Quang, không phải tất cả tín chỉ carbon đều được phép giao dịch trên thị trường trong nước.

Các loại được giao dịch gồm: Tín chỉ được cấp tại Việt Nam; tín chỉ hình thành từ cơ chế hợp tác theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris và tín chỉ theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris.

Ở phía cầu của thị trường, ông Nguyễn Thành Công - Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu cho biết trong giai đoạn thí điểm, khoảng 150 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc ba lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng được phân bổ miễn phí 100% hạn ngạch phát thải.

Theo ông Công, nếu phát thải vượt hạn ngạch, doanh nghiệp có thể mua thêm hạn ngạch hoặc dùng tín chỉ carbon để bù trừ. Tuy nhiên, lượng tín chỉ được sử dụng không vượt quá 30% hạn ngạch đã được phân bổ. Ví dụ, doanh nghiệp được phân bổ một triệu hạn ngạch chỉ có thể sử dụng tối đa 300.000 tín chỉ để bù trừ.

Có tín chỉ rồi, bán được và bán được giá tốt vẫn là bài toán khác

Từ ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) chính thức đi vào hoạt động. Ông Trần Trọng Kiên - Phó Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh - HNX, cho biết, HNX cung cấp dịch vụ giao dịch hai loại hàng hóa là hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

Với tín chỉ carbon, tất cả tổ chức hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều có thể tham gia giao dịch, nhưng phải mở tài khoản và thực hiện mua bán thông qua các công ty chứng khoán là thành viên giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Ông Kiên cho biết, thị trường hiện áp dụng phương thức giao dịch thỏa thuận, trong đó hai bên tự thương lượng và thống nhất điều khoản trước khi nhập lệnh lên hệ thống. Trong ngày giao dịch đầu tiên 29/6, sàn ghi nhận giao dịch sản phẩm hạn ngạch VN2025 với tổng giá trị 161,66 triệu đồng. Đại diện HNX kỳ vọng thời gian tới sẽ có thêm các sản phẩm tín chỉ carbon để tăng nguồn hàng và thanh khoản.

Theo TS Lê Xuân Nghĩa - Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), thanh khoản của thị trường carbon phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có cách phân bổ hạn ngạch.

Nếu một doanh nghiệp phát thải 10 tấn CO₂ nhưng được cấp tới 9,5 tấn hạn ngạch, nhu cầu mua thêm chỉ còn 0,5 tấn. Nếu hạn ngạch chỉ là 7 tấn, doanh nghiệp sẽ phải tìm mua thêm 3 tấn. Vì vậy, mức độ chặt chẽ trong phân bổ hạn ngạch có tác động trực tiếp đến nhu cầu giao dịch trên thị trường.

Giá carbon cũng là yếu tố quyết định khả năng sinh lời của những doanh nghiệp đầu tư giảm phát thải. TS Lê Xuân Nghĩa dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới cho rằng mức khoảng 147 USD/tấn carbon mới có thể tạo tác động đủ lớn tới quyết định của các chủ thể phát thải. Khi giá carbon thấp hơn nhiều so với chi phí thay đổi công nghệ, động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư giảm phát thải sẽ bị hạn chế.

×