Đổi điện thoại phải xác thực lại sinh trắc học: Người dùng cần chuẩn bị gì?

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao viễn thông di động mặt đất, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3 tới.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là quy định người dùng sẽ phải xác thực lại sinh trắc học khi thay đổi thiết bị di động, kể cả khi số thuê bao không thay đổi. Đề xuất này ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, bởi liên quan trực tiếp tới quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và trải nghiệm của hàng chục triệu thuê bao.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định mới nhằm khắc phục triệt để tình trạng SIM rác, SIM không chính chủ – nguồn gốc của nhiều hành vi lừa đảo, mạo danh, chiếm đoạt tài sản trên không gian số thời gian qua. Việc xác thực sinh trắc học khi đổi thiết bị được kỳ vọng sẽ ngăn chặn tình trạng mua bán, cho mượn, chuyển nhượng thuê bao trái phép, vốn khó kiểm soát bằng các biện pháp xác thực truyền thống.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao viễn thông di động mặt đất, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho rằng việc siết chặt quản lý SIM tương tự như cách ngành ngân hàng đã triển khai với tài khoản thanh toán không chỉ là bước đi tất yếu mà còn là "chìa khóa" để bảo vệ định danh số của mỗi người dân.

Trước đây, xác thực sinh trắc học thường chỉ thực hiện một lần khi đăng ký SIM, không gắn với toàn bộ vòng đời sử dụng. Khi SIM đã xác thực ban đầu, hệ thống hầu như không yêu cầu xác thực lại trong các tình huống rủi ro cao như đổi thiết bị, tạo kẽ hở để SIM được đứng tên hợp lệ nhưng sau đó bị chuyển nhượng, mua bán cho các đối tượng lừa đảo.

Bên cạnh đó, yêu cầu kỹ thuật về xác thực sinh trắc học giữa các nhà mạng chưa được chuẩn hóa, mỗi doanh nghiệp áp dụng một giải pháp khác nhau, khiến chất lượng xác thực không đồng đều và chưa đủ mạnh để trở thành “hàng rào kỹ thuật” ngăn SIM rác từ gốc.

Theo ông Sơn, Dự thảo Thông tư lần này trực diện khắc phục các “lỗ hổng” cũ bằng việc gắn xác thực sinh trắc học với những thời điểm rủi ro cao trong suốt vòng đời thuê bao, đặc biệt là khi đổi thiết bị đầu cuối. Quy định buộc xác thực lại giúp ngăn chặn tình trạng mua – bán SIM sau xác thực, vốn là nguồn cung chính cho hoạt động lừa đảo.

Đồng thời, dự thảo đưa ra chuẩn kỹ thuật tối thiểu bắt buộc, yêu cầu độ chính xác cao và khả năng phát hiện giả mạo sinh trắc học, qua đó nâng mặt bằng xác thực giữa các nhà mạng. Cách tiếp cận này tương tự lĩnh vực ngân hàng, nơi việc kiểm soát chặt danh tính số đã giúp loại bỏ tài khoản rác. Áp dụng cho SIM di động sẽ thu hẹp đáng kể “đầu vào” của tội phạm viễn thông và phá vỡ các kịch bản chiếm đoạt OTP, tài khoản người dùng.

Chia sẻ về điều này, ông Nguyễn Dương, Giám đốc Công ty Dịch vụ Viễn thông DTC, nhận định, sinh trắc học giúp gắn chặt thuê bao với một cá nhân cụ thể, giảm đáng kể nguy cơ kẻ xấu lợi dụng SIM “ảo” để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Nếu triển khai đúng cách, đây là bước tiến quan trọng trong quản lý thuê bao và bảo vệ người dùng.

“Không chỉ giúp làm sạch dữ liệu thuê bao, quy định này còn giúp giảm thiểu các nguy cơ lừa đảo, tin nhắn rác, cuộc gọi tự động và các hành vi gây phiền nhiễu người dùng. Tuy nhiên cũng cần chuẩn bị kỹ thuật và truyền thông để người dân không bị “bất ngờ” khi thực hiện xác thực sinh trắc học", ông Dương nói.

Khách hàng cá nhân thay đổi thiết bị đầu cuối (điện thoại) so với thiết bị đã gắn số thuê bao lần gần nhất, người dùng bắt buộc phải thực hiện xác thực lại thông tin thuê bao.

Theo quy trình về xác thực sinh trắc học thuê bao trên điện thoại di động, người dân cần chuẩn bị:

Thứ nhất, đảm bảo thông tin thuê bao đang sử dụng là chính chủ. Người dùng nên kiểm tra lại thông tin cá nhân đã đăng ký với nhà mạng, cập nhật kịp thời nếu có sai sót về số CCCD, họ tên hoặc ảnh chân dung.

Thứ hai, chuẩn bị giấy tờ tùy thân hợp lệ, đặc biệt là căn cước công dân gắn chip. Trong nhiều trường hợp, việc xác thực sinh trắc học có thể yêu cầu đối chiếu trực tiếp với dữ liệu định danh quốc gia.

Thứ ba, thực hiện xác thực qua kênh chính thức của nhà mạng. Người dùng cần cảnh giác với các đường link, cuộc gọi yêu cầu xác thực sinh trắc học không rõ nguồn gốc, tránh rơi vào bẫy lừa đảo giả danh cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp viễn thông.

Thứ tư, sao lưu dữ liệu và theo dõi thông báo từ nhà mạng khi đổi thiết bị. Một số nhà mạng có thể yêu cầu xác thực bổ sung trong thời gian nhất định để tránh gián đoạn dịch vụ.

Ông Dương cũng cho rằng, để quy định đi vào cuộc sống, cơ quan quản lý và doanh nghiệp viễn thông cần có lộ trình triển khai linh hoạt, tránh gây phiền hà cho người dân, nhất là người cao tuổi, người ở nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Xác thực sinh trắc học khi đổi điện thoại là xu hướng tất yếu trong quản lý thuê bao hiện đại. Tuy nhiên, sự thành công của chính sách không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách triển khai minh bạch, thuận tiện và lấy người dùng làm trung tâm.

Thời hạn áp dụng và chế tài xử lý

Quy định này được xem là một bước đi nhằm thu hẹp các kẽ hở trong quản lý thuê bao, vốn thường bị tội phạm lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo qua mạng.

Theo lộ trình, quy định về việc tạm dừng cung cấp dịch vụ đối với các trường hợp không thực hiện xác thực sẽ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/3.

Cụ thể, nếu thuê bao không thực hiện xác thực hoặc xác thực không thành công theo đúng quy định, doanh nghiệp viễn thông sẽ tạm dừng cung cấp dịch vụ một chiều, chỉ cho phép nhận cuộc gọi, tin nhắn và truy cập internet trong các trường hợp khẩn cấp.

Sau thời hạn quy định, nếu người dùng vẫn không hoàn thành việc xác thực, thuê bao sẽ bị tạm dừng dịch vụ hai chiều, tiến hành thanh lý hợp đồng và chấm dứt cung cấp dịch vụ.

Đối với các thuê bao đã thực hiện xác thực điện tử bằng những phương thức tương đồng trước thời điểm Thông tư có hiệu lực, kết quả xác thực vẫn được công nhận.

Doanh nghiệp viễn thông có trách nhiệm lưu giữ đầy đủ bằng chứng xác thực trong suốt quá trình thuê bao hoạt động để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra theo quy định.

×