Đốm lạnh là gì? Nơi duy nhất trên Trái Đất lạnh đi bất thường, ngược với xu hướng nóng lên toàn cầu

Đốm lạnh là gì? Nơi duy nhất trên Trái Đất lạnh đi bất thường

Đốm lạnh hay Cold Blob là vùng nước biển có xu hướng lạnh đi bất thường ở Bắc Đại Tây Dương, phía nam của đảo Greenland và gần Iceland. Trong khoa học khí hậu, vùng này còn được gọi là North Atlantic Warming Hole, tức “lỗ hổng nóng lên”, vì phần lớn đại dương toàn cầu đang ấm lên nhưng khu vực này lại ghi nhận xu hướng lạnh đi rõ rệt trong nhiều thập kỷ qua.

Một nhóm nghiên cứu do Giáo sư, Tiến sĩ Stefan Rahmstorf thuộc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK) dẫn đầu vừa công bố nghiên cứu mới trên tạp chí Geophysical Research Letters về hiện tượng vùng lạnh bất thường ở Đại Tây Dương.

Sau khi phân tích các dữ liệu nhiệt độ đo được tại Bắc Đại Tây Dương, nhóm nghiên cứu cho rằng nguyên nhân chính tạo nên đốm lạnh không phải do biến động thời tiết thông thường, mà là do sự thay đổi trong quá trình đại dương vận chuyển nhiệt.

Các nhà khoa học cảnh báo, nếu khả năng vận chuyển nhiệt của Đại Tây Dương tiếp tục suy yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết và khí hậu tại châu Âu cũng như nhiều khu vực khác trên thế giới có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước đó, vào tháng 2 năm ngoái, Hội đồng Bắc Âu - gồm Đan Mạch, Iceland, Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan, cùng các thành viên liên kết là Aland, quần đảo Faroe và Greenland từng cảnh báo nhiệt độ mùa đông ở Iceland có thể giảm xuống tới âm 45 độ C. Khi đó, Iceland có nguy cơ bị băng bao phủ hoàn toàn, điều chưa từng xảy ra kể từ thời Viking.

Hiện nay, trên thế giới chỉ có duy nhất một đốm lạnh bất thường ở Đại Tây Dương. Đây không phải nơi lạnh nhất thế giới, mà là khu vực hiếm hoi có xu hướng lạnh đi trong khi phần lớn hành tinh đang nóng lên.

Nam Cực được xem là nơi lạnh nhất trên Trái đất. Nhiệt độ không khí thấp nhất từng được ghi nhận tại đây là -89,2°C ở Trạm Vostok. Thậm chí, dữ liệu vệ tinh cho thấy một số khu vực trên Cao nguyên Đông Nam Cực có thể lạnh tới khoảng -94°C.

Nếu xét những nơi có người sinh sống, Yakutsk ở Siberia, Nga thường được gọi là thành phố lạnh nhất thế giới. Vào mùa đông, nhiệt độ tại đây có thể xuống dưới -60°C, lạnh đến mức người dân có thể bảo quản thực phẩm ngoài trời mà không cần tủ lạnh.

Ở đây có mùa đông vô cùng khắc nghiệt. Nhiệt độ trung bình tháng 1 dao động từ -35°C đến -40°C, thậm chí từng ghi nhận mức kỷ lục dưới -60°C. Quần áo ướt có thể đóng băng trong vài giây và nước sôi hóa tuyết ngay lập tức khi hắt ra không khí. Trái ngược với mùa đông lạnh giá, mùa hè tại đây có thể đạt mức nhiệt trung bình từ 19°C đến hơn 25°C. Đây là nơi có biên độ nhiệt (chênh lệch giữa mùa nóng và mùa lạnh) lớn nhất hành tinh.

Trong khi đó, Oymyakon, cũng thuộc Nga, được xem là một trong những khu định cư lạnh nhất hành tinh, với mức nhiệt kỷ lục từng ghi nhận là -71,2°C.

Nguyên nhân gây ra đốm lạnh bất thường ở Đại Tây Dương

Từ lâu, các nhà khoa học khí hậu đã lo ngại về nguy cơ suy yếu của hệ thống Tuần hoàn đối lưu kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC). Hiểu đơn giản, AMOC giống như một “băng chuyền” khổng lồ của đại dương đưa nước ấm từ vùng nhiệt đới lên phía bắc trên bề mặt Đại Tây Dương, đồng thời đưa nước lạnh chảy ngược về phía nam ở tầng sâu. Đây là một trong những hệ thống quan trọng giúp phân phối nhiệt trên Trái đất.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam, hiện tượng đốm lạnh - vùng nước lạnh bất thường ở Đại Tây Dương này có thể là dấu hiệu cho thấy AMOC đang yếu đi. Khi hệ thống này suy giảm, lượng nhiệt được đưa vào khu vực cận cực Bắc Đại Tây Dương cũng giảm theo, khiến vùng biển này lạnh đi bất thường.

Các nghiên cứu trước đây về những giai đoạn châu Âu từng lạnh đột ngột trong 100.000 năm qua cho thấy băng tan có thể làm suy yếu AMOC. Nguyên nhân là nước ngọt từ băng tan làm giảm độ mặn của nước biển. Khi nước biển ít mặn hơn, nó cũng nhẹ hơn và khó chìm xuống đáy đại dương hơn. Quá trình chìm xuống này vốn là một mắt xích quan trọng giúp duy trì dòng hải lưu AMOC.

Các nhà khoa học hiện đang cố gắng xác định liệu AMOC có đang tiến gần đến “điểm giới hạn” hay không. Đây là ngưỡng mà nếu bị vượt qua, hệ thống dòng chảy này có thể suy yếu nghiêm trọng hoặc sụp đổ, kéo theo nhiều hệ quả lớn đối với khí hậu.

Nếu AMOC sụp đổ, Bắc Âu có thể đối mặt với những mùa đông lạnh khắc nghiệt hơn. Mực nước biển dọc bờ đông nước Mỹ cũng có thể tăng nhanh, do dòng hải lưu này vốn giúp đẩy nước ra xa đất liền. Ngoài ra, các cơn bão trên Đại Tây Dương có nguy cơ trở nên mạnh hơn. Tuy vậy, hiện nay việc dự báo chính xác thời điểm và mức độ tác động vẫn còn rất khó.

Khoảng 12.500 năm trước, trong thời kỳ lạnh Younger Dryas, AMOC từng mất khoảng 100 năm để hoạt động ổn định trở lại. Khi đó, nhiệt độ tại Greenland cũng cần khoảng 40 năm để phục hồi sau giai đoạn băng giá khắc nghiệt.

Các tác giả nghiên cứu mới nhất cho rằng đã xuất hiện những tín hiệu cảnh báo sớm cho thấy hệ thống lưu thông đại dương có thể đang tiến gần điểm tới hạn. Họ cũng nhấn mạnh có “bằng chứng rõ ràng” về sự suy yếu của AMOC và cho rằng nguy cơ này cần được các nhà hoạch định chính sách quan tâm khẩn cấp.

Đi ngược với xu thế nóng lên toàn cầu

Hiện tượng đốm lạnh bất thường ở Đại Tây Dương khiến nơi đây trở thành nơi duy nhất trên Trái Đất lạnh đi, ngược lại với xu thế nóng lên toàn cầu của nhân loại.

Trước đó, một nghiên cứu mới công bố trên Tạp chí khoa học Earth System Science Data vào năm 2025 đã cảnh báo, nếu lượng khí thải carbon tiếp tục duy trì ở mức hiện nay, nhân loại có thể sử dụng hết “ngân sách carbon” còn lại vào khoảng năm 2028. Khi đó, Trái Đất gần như chắc chắn sẽ vượt ngưỡng nóng lên 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, mức được cộng đồng quốc tế xem là giới hạn quan trọng để tránh những tác động khí hậu nghiêm trọng.

Theo Thỏa thuận Paris năm 2015, gần 200 quốc gia đã cam kết nỗ lực giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5°C và không để vượt quá 2°C. Tuy nhiên, với hơn 46 tỉ tấn CO₂ được thải ra mỗi năm, phần “ngân sách carbon” còn lại của nhân loại, ước tính khoảng 143 tỉ tấn, đang bị tiêu hao rất nhanh.

Giáo sư Joeri Rogelj, chuyên gia khí hậu tại Đại học Imperial College London, nhận định “cánh cửa cơ hội” để giữ mức nóng lên dưới 1,5°C đang khép lại nhanh chóng. Ông nhấn mạnh, biến đổi khí hậu đã tác động đến hàng tỉ người trên thế giới và chỉ một mức tăng nhiệt nhỏ cũng có thể khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên nghiêm trọng hơn.

Nghiên cứu đã phân tích 10 chỉ số khí hậu quan trọng, gồm lượng phát thải khí nhà kính, lượng nhiệt Trái đất hấp thụ, biến đổi nhiệt độ bề mặt, mực nước biển, các hiện tượng nhiệt cực đoan và phần ngân sách carbon còn lại.

Kết quả cho thấy nhiệt độ toàn cầu đang tăng trung bình khoảng 0,27°C mỗi thập kỷ. Hiện nay, Trái Đất đã nóng hơn 1,24°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Lượng nhiệt dư tích tụ trong hệ thống khí hậu hiện cao gấp đôi so với giai đoạn 1970-1980 và tăng nhanh hơn 25% so với thập kỷ trước. Khoảng 90% lượng nhiệt dư này được đại dương hấp thụ, gây xáo trộn hệ sinh thái biển, làm băng tan nhanh hơn và góp phần đẩy mực nước biển dâng cao.

Nguồn: Wikipedia, Euro News, Climate.gov, Earth System Science Data

×