Đòn bẩy Nghị quyết 09 và khát vọng định vị nền giáo dục tiên tiến trong khu vực châu Á của TP.HCM

Đứng trước ngọn cờ chiến lược của Nghị quyết 09, chính quyền TP.HCM không chọn cách chờ đợi mà biến nghị quyết thành một đòn bẩy thực sự để bứt tốc. Bằng hàng loạt quyết sách chủ động từ việc mạnh tay giải quyết điểm nghẽn hạ tầng, cởi trói thể chế, tôn vinh nhân tài đến việc tiên phong ứng dụng công nghệ lõi, bức tranh toàn cảnh của giáo dục Thành phố đang trải qua một cuộc chuyển mình sâu sắc và toàn diện.

Nhận diện thực tại để bứt phá hạ tầng

Nhìn thẳng vào thực tại, công cuộc kiến tạo một nền giáo dục mang đẳng cấp châu Á phải bắt đầu từ việc giải quyết bài toán quy mô khổng lồ. Sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây, TP.HCM hiện đang quản lý một hệ thống giáo dục liên vùng lớn nhất cả nước với hơn 3.400 cơ sở giáo dục các cấp, phục vụ gần 2,6 triệu học sinh.

Áp lực đặt lên hệ thống quản trị là vô cùng gay gắt khi mỗi năm dân số cơ học tăng thêm từ 50.000 đến 60.000 học sinh, cùng với đó là tỷ lệ 24% lượng người học không có hộ khẩu thường trú trên địa bàn.

Sự chênh lệch hạ tầng lịch sử giữa các khu vực đã dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ, khiến Thành phố phải đối mặt với khoản thâm hụt lên tới 17.483 phòng học để có thể đạt được mục tiêu lý tưởng 300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi đi học.

Đứng trước áp lực này, thay vì lùi bước, chính quyền Thành phố đã chọn cách đối diện trực diện thông qua các giải pháp mang tính chiến dịch. Tại cuộc tiếp xúc cử tri đầu tháng 3/2026, Bí thư Thành uỷ Trần Lưu Quang đã từng thẳng thắn chia sẻ: "TP.HCM hoành tráng, giàu có thế mà thiếu trường học thì không chấp nhận được. Chúng tôi đã có những chỉ đạo để xây dựng thêm trường học".

Điển hình là việc phát động đợt thi đua kéo dài 150 ngày đêm nhằm hoàn thành 1.000 phòng học ngay trước thềm năm học 2026-2027. Song song đó, việc rà soát, thu hồi quỹ đất dôi dư, đất sử dụng kém hiệu quả sau sắp xếp bộ máy để ưu tiên cho giáo dục, cùng với việc thúc đẩy mạnh mẽ mô hình đối tác công tư (PPP), đang được xem là những lối thoát căn cơ nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa.

Khai thông thể chế, tạo phúc lợi vượt trội và "chiêu hiền đãi sĩ"

Hạ tầng khang trang chỉ là điều kiện cần, sức bật thực sự nằm ở việc cởi trói thể chế và chính sách trọng dụng nhân tài. Tận dụng tối đa hành lang pháp lý từ Nghị quyết 98 của Quốc hội và Nghị định 84/2024/NĐ-CP, Thành phố đã trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho ngành giáo dục, từ việc phê duyệt các chương trình liên kết quốc tế đến việc thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động tại các cơ sở giáo dục.

Đáng chú ý nhất là chính sách phúc lợi mang tính lịch sử khi ngân sách Thành phố gánh vác 100% học phí cho trẻ em mầm non dưới 05 tuổi và toàn bộ học sinh trung học phổ thông, không phân biệt hệ công lập hay tư thục, thực hiện xuyên suốt từ năm học 2025-2026.

Nhận thức rõ ràng rằng mọi cuộc cách mạng giáo dục đều cần những bộ óc tinh hoa, Thành phố khẩn trương hoàn thiện các cơ chế đãi ngộ đặc biệt, bao gồm thu nhập vượt trội và hỗ trợ nhà ở để thu hút chuyên gia công nghệ thông tin, nhà khoa học dữ liệu và chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) về làm việc.

Lực lượng này không chỉ tham vấn mà sẽ trực tiếp kiến trúc nên Hệ thống điều hành giáo dục thông minh (IEOC) cốt lõi của ngành, đồng thời mở đường đưa các chuyên gia, kỹ sư thực chiến từ doanh nghiệp vào giảng dạy trực tiếp trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Khát vọng vươn tầm châu Á của Thành phố còn được định hình rõ nét qua chiến lược số hóa toàn diện và sự dịch chuyển mạnh mẽ trong cơ cấu đào tạo. Việc chuyển đổi số trong giáo dục giờ đây không đơn thuần là mua sắm máy móc hay số hóa văn bản, mà là nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái thông minh, nơi mọi quyết định quản trị được đưa ra dựa trên phân tích dữ liệu lớn theo thời gian thực.

Ngành giáo dục đặt mục tiêu hoàn thành 1.000 trường học số, mạnh dạn đưa trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các trợ lý ảo vào sâu trong lớp học để cá nhân hóa lộ trình tiếp thu tri thức cho từng học sinh và tự động hóa khối lượng công việc hành chính khổng lồ của nhà giáo.

Đi liền với công nghệ là định hướng chiến lược về phân luồng nghề nghiệp. Nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghiệp mũi nhọn, Thành phố đặt mục tiêu bứt phá nâng tỷ lệ học sinh, sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ (STEM) đạt ít nhất 36% vào năm 2030.

Giữ vững hệ giá trị văn hóa làm bệ phóng hội nhập

Cuối cùng, một nền giáo dục dẫu sở hữu công nghệ tân tiến bậc nhất cũng sẽ trở nên mất phương hướng nếu thiếu đi nền tảng văn hóa vững chắc. Song song với việc thúc đẩy các giải pháp kỹ thuật số, ngành giáo dục Thành phố kiên định với triết lý xây dựng môi trường học đường lành mạnh và nhân văn.

Việc triển khai đồng bộ Bộ tiêu chí "Trường học hạnh phúc" kết hợp với việc phát huy hiệu quả "Không gian văn hóa Hồ Chí Minh" tại hàng ngàn cơ sở giáo dục đã tạo ra những không gian đặc biệt để bồi đắp tư tưởng và đạo đức.

Hệ giá trị "Chân - Thiện - Mỹ" cùng bản sắc văn hóa dân tộc được lồng ghép sâu rộng vào từng cấp học, nhằm đảm bảo thế hệ trẻ tương lai không chỉ là những công dân số xuất sắc, có năng lực hội nhập toàn cầu, mà còn là những con người giàu lòng nhân ái, hiểu biết cội nguồn và luôn có ý thức trách nhiệm với cộng đồng xã hội.

Sự tổng hòa của những quyết sách táo bạo, đi từ giải pháp hạ tầng thực tế đến tầm nhìn thể chế, công nghệ và văn hóa cho thấy TP.HCM đang vận hành một chiến lược mang tính hệ thống rất cao.

Khát vọng định vị một nền giáo dục tiên tiến trong khu vực châu Á không còn nằm trên những bản kế hoạch nghị sự, mà đang được kiến tạo rõ nét, quyết liệt qua từng ngày bằng chính nội lực và sự chủ động của toàn hệ thống chính trị.

×