"Đòn thuế" 12,5% từ Mỹ: Dệt may, gỗ và thủy sản chịu áp lực, lộ diện nhóm doanh nghiệp hưởng lợi

Ngày 24/7/2026, Mỹ chính thức áp dụng thuế nhập khẩu bổ sung theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa đến từ 60 nền kinh tế, bao phủ khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu vào nước này.

Đây là mức thuế thay thế cho thuế tạm thời 10% theo Điều 122, vốn chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày và đã hết hiệu lực.

Theo các nhà phân tích tại Công ty Chứng khoán Mirae Asset, chính sách mới được triển khai sau cuộc điều tra của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức.

Sau khi cơ chế áp thuế theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2/2026, Điều 301 được lựa chọn làm cơ sở pháp lý dài hạn với chu kỳ rà soát bốn năm và khó bị đảo ngược thông qua các thủ tục tố tụng.

USTR chia 60 nền kinh tế thành hai nhóm. Trong đó, 17 nền kinh tế được áp mức thuế 10% nhờ đã ban hành luật cấm, ký Thỏa thuận ART hoặc xây dựng cơ chế kiểm soát một phần.

Việt Nam nằm trong nhóm 43 nền kinh tế chịu thuế 12,5% do chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của USTR.

Theo Mirae Asset, việc chịu mức thuế 12,5% khiến chi phí xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam vào Mỹ cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với nhóm các nước ASEAN chỉ chịu thuế 10%, qua đó làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải đối mặt với rủi ro pháp lý kéo dài do chu kỳ rà soát bốn năm của Điều 301.

Tuy nhiên, công ty chứng khoán này cho rằng chính sách trên chưa làm thay đổi đáng kể cấu trúc xuất khẩu của Việt Nam nhờ cơ chế miễn trừ quy mô lớn thông qua Phụ lục A (Annex A).

Theo đó, Annex A là danh mục các mặt hàng được USTR miễn hoàn toàn khỏi thuế bổ sung theo Điều 301. Danh mục này được xem là "lá chắn" quan trọng khi bảo vệ khoảng 49% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, chủ yếu là các mặt hàng điện tử, máy tính, bán dẫn và thiết bị viễn thông.

Hàng tỷ USD xuất khẩu đối mặt sức ép

Mirae Asset đánh giá, chính sách thuế mới sẽ tạo ra mức độ tác động khác nhau giữa các nhóm ngành, trong đó dệt may, da giày, gỗ - nội thất và thủy sản là những lĩnh vực chịu ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt.

Đối với ngành dệt may, các doanh nghiệp như TNG, MSH, STK, TCM, VGT và GIL sẽ chịu mức thuế bổ sung 12,5%. Đây là ngành có biên lợi nhuận chỉ khoảng 3-10%, trong khi thị trường Mỹ đóng góp tới 40-50% kim ngạch xuất khẩu. Theo Mirae Asset, việc mất khoảng 2,5% lợi thế về giá so với Bangladesh, Campuchia và Indonesia sẽ tạo áp lực đáng kể lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang Mỹ.

Ngành da giày cũng được dự báo chịu tác động tiêu cực với mức thuế tương tự. Theo Mirae Asset, các doanh nghiệp như TCM, TNG, ADS và GIL có nguy cơ đối mặt với việc đơn hàng gia công dịch chuyển sang Campuchia hoặc Indonesia do phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ và biên lợi nhuận thấp. Đồng thời, các thương hiệu quốc tế như Nike và Adidas được cho là sẽ tiếp tục gây sức ép giảm chi phí gia công đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với ngành gỗ và nội thất, Mỹ hiện chiếm hơn 55% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. Các doanh nghiệp như PTB, SAV, ACG, GDT và TTF được đánh giá chịu ảnh hưởng trực tiếp, đặc biệt là nhóm sản phẩm nội thất bọc khi không thuộc diện miễn trừ trong Annex A và vẫn phải chịu thêm thuế theo Điều 232 ở mức 25-50%.

Trong lĩnh vực thủy sản, mức độ tác động được đánh giá thấp hơn nhưng vẫn theo chiều hướng tiêu cực. Các doanh nghiệp như VHC, ANV, FMC, MPC và IDI tiếp tục chịu thuế 12,5%, đồng thời còn phải cộng dồn với thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp (AD/CVD). Điều này khiến các mặt hàng cá tra và tôm xuất khẩu sang Mỹ chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn trước các đối thủ như Ấn Độ và Ecuador.

Ở chiều ngược lại, Mirae Asset đánh giá ngành thép, nhôm và đồng chỉ chịu tác động ở mức trung tính. Các doanh nghiệp như HPG, NKG, HSG và SMC hiện đã chịu điều chỉnh theo Điều 232 nên không bị cộng dồn thêm thuế Điều 301 nhằm tránh tình trạng chồng thuế. Trong đó, NKG và HSG vẫn chịu áp lực do có tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ tương đối lớn, còn HPG có thể hưởng lợi từ nhu cầu trong nước khi giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh.

Điện tử, bán dẫn hưởng lợi nhờ danh mục miễn trừ

Về mặt tích cực, Mirae Asset cho rằng các ngành điện tử, bán dẫn, nông sản, năng lượng và nhóm doanh nghiệp phục vụ thị trường nội địa sẽ ít chịu tác động, thậm chí có thể hưởng lợi từ cơ chế miễn trừ thuế cũng như xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong đó, điện tử và máy tính là nhóm được hưởng lợi rõ nét nhất khi thuộc danh mục miễn trừ hoàn toàn theo Annex A. Các doanh nghiệp như FPT, DGW, CMG và SAM được đánh giá ít chịu ảnh hưởng bởi nhóm hàng này hiện chiếm khoảng 49% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, chủ yếu đến từ khu vực FDI. Việc được miễn thuế giúp các tập đoàn như Samsung, Foxconn và Intel tiếp tục duy trì chuỗi cung ứng, đồng thời hạn chế tác động lan tỏa đến các doanh nghiệp công nghệ và phân phối trong nước.

Tương tự, lĩnh vực bán dẫn và viễn thông cũng được đánh giá tích cực nhờ nằm trong danh mục miễn trừ. Mirae Asset kỳ vọng các doanh nghiệp như FPT, CMG, ELC và CTR sẽ hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển đầu tư theo chiến lược "China+1", trong bối cảnh khoảng cách thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy dòng vốn FDI công nghệ vào Việt Nam.

Đối với nhóm nông sản thô, Mirae Asset đánh giá tác động ở mức tích cực nhẹ. Các doanh nghiệp như PAN, LTG, TAR, TRC và DPR được hưởng lợi khi nhiều mặt hàng như cà phê, hạt điều và hạt tiêu thuộc diện miễn trừ thuế. Ngoài ra, việc Mỹ đa dạng hóa nguồn cung cùng với khả năng mở rộng xuất khẩu sang châu Âu thông qua EVFTA và các nước trong khối RCEP được kỳ vọng sẽ giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, dù tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp niêm yết chưa lớn.

Nhóm năng lượng và phân bón cũng được dự báo hưởng lợi nhẹ nhờ các mặt hàng nguyên liệu thô nằm trong danh mục miễn trừ. Theo Mirae Asset, các doanh nghiệp như DPM, DCM, POW, GAS và PVD có thể được hưởng lợi từ nhu cầu nguyên liệu cũng như các chương trình đầu tư hạ tầng và kích thích kinh tế.

Đối với nhóm doanh nghiệp chủ yếu phục vụ thị trường nội địa như MSN, VNM, KDC, MWG và SAB, Mirae Asset đánh giá tác động ở mức tích cực nhẹ. Do không chịu thuế trực tiếp, trong khi nhu cầu tại Mỹ suy yếu có thể kéo giá nguyên liệu toàn cầu giảm, các doanh nghiệp này có thêm điều kiện đa dạng hóa nguồn cung đầu vào và cải thiện chi phí sản xuất. Đồng thời, việc tập trung vào thị trường trong nước cũng giúp nhóm doanh nghiệp này hạn chế ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách thuế quan mới của Mỹ.

Liên quan đến phản ứng của Việt Nam trước việc Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) áp mức thuế mới 12,5% đối với hàng hóa của tất cả các nền kinh tế “bị điều tra” theo Mục 301, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết, quyết định của USTR chưa phản ánh đầy đủ thực tế và những nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu và xóa bỏ lao động cưỡng bức, trong đó có việc cấm nhập khẩu sản phẩm có sử dụng lao động cưỡng bức.

Người phát ngôn cho biết Việt Nam nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), các điều ước quốc tế và hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên.

Ngày 22/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 292/2026/NĐ-CP, trong đó quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động.


Việt Nam sẽ tiếp tục trao đổi, làm việc với phía Mỹ trên tinh thần xây dựng, hợp tác, đề nghị phía Mỹ đánh giá đầy đủ các biện pháp Việt Nam đã triển khai để điều chỉnh mức thuế áp dụng đối với hàng hóa Việt Nam phù hợp với thực tế cũng như các nỗ lực xây dựng pháp luật và thực thi của Việt Nam.

×