Động đất - sóng thần vịnh Moro 1976: Thảm họa tàn khốc nhất ở Philippines khiến ít nhất 5.000 người chết

Động đất - sóng thần vịnh Moro 1976: Thảm họa tàn khốc nhất ở Philippines

Theo Bangsamoro.gov.ph, vào lúc 0 giờ 11 phút ngày 17/8/1976 (giờ địa phương), khi phần lớn người dân còn đang ngủ say, một trận động đất khoảng 8,0 độ richter đã làm rung chuyển khu vực vịnh Moro, ngoài khơi đảo Mindanao, miền Nam Philippines. Chấn động mạnh đến mức ban đầu người dân tại một số đảo ở miền Trung Visayas cũng cảm nhận được rung lắc.

Chỉ khoảng 10 phút sau trận động đất, một thảm họa khác ập đến. Không có cảnh báo trước, những đợt sóng thần cao khoảng 9m bất ngờ tràn vào các khu dân cư ven biển, cuốn phăng nhà cửa, tàu thuyền và nhiều người dân trong đêm tối.

Trận sóng thần đã tàn phá khoảng 700km đường bờ biển quanh vịnh Moro, thuộc vùng biển Bắc Celebes. Các cộng đồng ven biển ở quần đảo Sulu, miền nam Mindanao và bán đảo Zamboanga là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Thảm họa năm 1976 được xem là một trong những trận động đất, sóng thần nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại Philippines. Đây cũng là trận động đất mạnh và gây chết chóc lớn nhất tại quần đảo này trong gần 6 thập kỷ, kể từ trận động đất mạnh 8,3 độ năm 1918 ở biển Celebes, cũng liên quan đến khu vực vịnh Moro.

Đã có ít nhất 5.000 người chết. Theo một số báo cáo cụ thể, có khoảng 8.000 người thiệt mạng hoặc mất tích, 10.000 người bị thương và 90.000 người mất nhà cửa sau thảm họa. Những con số này khiến trận động đất, sóng thần vịnh Moro trở thành một trong những thảm họa tàn khốc nhất từng được ghi nhận ở Philippines.

Sóng thần được cho là nguyên nhân gây ra phần lớn thương vong. Tại một số khu vực như Lebak thuộc tỉnh Sultan Kudarat, đảo Alicia ở Basilan, đảo Sacol tại bán đảo Zamboanga và Jolo thuộc Sulu, khoảng 90% số ca tử vong do sóng thần.

Thành phố Cotabato là một trong những nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất cả về người và cơ sở hạ tầng. Tại thành phố khi đó có khoảng 100.000 dân, khoảng 1.500 người thiệt mạng khi nhiều khu nhà ở, nhà hàng, một tòa nhà trường cao đẳng và một khách sạn hai tầng bị đổ sập.

Ở Pagadian, khu vực ven biển ghi nhận hơn 2.000 người thiệt mạng. Nhiều thi thể nạn nhân được tìm thấy dọc bờ biển. Một số thi thể khác bị vùi sâu trong bùn đất, khiến công tác tìm kiếm và cứu hộ càng thêm khó khăn.

Trong khi đó, thành phố Zamboanga cũng ghi nhận 14 tòa nhà bị hư hại một phần. Tuy nhiên, thành phố này may mắn tránh được mức độ tàn phá nghiêm trọng của sóng thần nhờ hai đảo Basilan và Santa Cruz nằm chắn phía ngoài, đóng vai trò như vùng đệm tự nhiên, làm giảm và đổi hướng các đợt sóng lớn.

Thảm họa vịnh Moro năm 1976 đã để lại bài học sâu sắc đối với Philippines về công tác phòng ngừa và ứng phó thiên tai. Sau sự kiện này, chính quyền dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Sr. đã thành lập Hội đồng Điều phối Thảm họa Quốc gia vào năm 1978. Cơ quan này sau đó phát triển thành Hội đồng Giảm thiểu và Quản lý Rủi ro Thảm họa Quốc gia Philippines, thường được biết đến với tên viết tắt NDRRMC.

Nhiều thập kỷ sau, công tác ứng phó thiên tai tiếp tục là ưu tiên lớn của Philippines. Trong Thông điệp Quốc gia hồi tháng 7/2022, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh rằng năng lực phòng chống và ứng phó thảm họa cần được tăng cường. Theo ông, đầu tư vào khoa học và công nghệ là yếu tố cần thiết để cải thiện năng lực dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai và bảo vệ người dân trước các tình huống khẩn cấp.

Những năm gần đây, nhiều trận động đất tiếp tục được ghi nhận tại Mindanao, làm gia tăng lo ngại đối với người dân sống ở các khu vực ven biển. Chỉ riêng trong tháng 8/2022, hòn đảo này đã hứng chịu ba trận động đất có độ lớn trên 5, gồm trận 5,6 độ tại Lebak, Sultan Kudarat ngày 2/8, trận 5,8 độ tại Nam Upi, Maguindanao ngày 13/8 và một trận 5,6 độ khác tại Magsaysay, Davao del Sur.

Trận động đất, sóng thần vịnh Moro năm 1976 vì thế không chỉ là một ký ức đau thương trong lịch sử Philippines. Đó còn là lời nhắc nhở rằng sự chuẩn bị, hệ thống cảnh báo sớm và năng lực ứng phó của cộng đồng có thể cứu sống rất nhiều người khi thảm họa xảy ra.

Theo Reuter, Philippines là một trong những quốc gia dễ bị ảnh hưởng bởi động đất nhất trên thế giới, thường xuyên phải hứng chịu hơn 1.000 trận động đất mỗi năm.

Theo số liệu tổng hợp từ các cơ quan giám sát động đất toàn cầu như Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ và Trung tâm Địa chấn Châu Âu - Địa Trung Hải, trong thập kỷ qua, Philippines đã trải qua trung bình 826 trận động đất mỗi năm, tương đương khoảng một trận cứ mỗi 10 giờ.

Con số này thấp hơn so với 2.053 trận động đất mỗi năm ở Indonesia, 1.777 trận ở Mexico, 1.025 trận ở Nhật Bản và 734 trận ở Papua New Guinea. Theo Earthquake List, Hoa Kỳ ghi nhận trung bình 176 trận động đất mỗi năm trong cùng kỳ.

Động đất ở Philippines mới nhất

Theo TTXVN cập nhật tình hình động đất mới nhất ở Philippines, giới chức nước này cho biết số người thương vong trong trận động đất mạnh 7,8 độ Richter vừa xảy ra sáng 8/6/2026 tại miền Nam nước này tiếp tục tăng.

Theo thống kê mới nhất, ít nhất 12 người đã thiệt mạng, 7 người mất tích và hơn 200 người bị thương.

Thành phố cảng General Santos là khu vực chịu thiệt hại nặng nhất. Cơ quan xử lý thảm họa địa phương xác nhận tại đây có 7 người tử vong và khoảng 130 người bị thương.

Một số tòa nhà nhỏ bị đổ sập, nhiều công trình bị hư hại, trong đó có một cây cầu huyết mạch xuất hiện các vết nứt nghiêm trọng. 5 trường hợp tử vong còn lại được ghi nhận tại các tỉnh Nam Cotabato, Davao Occidental và đảo Balut.

Lực lượng cứu hộ đang khẩn trương kiểm tra thông tin về khả năng một số học sinh còn mắc kẹt trong một ngôi trường hai tầng bị sập tại General Santos.

Cảnh sát cho biết trận động đất xảy ra đúng ngày khai giảng năm học mới, khi nhiều học sinh đang tập trung chào cờ. Rung lắc mạnh đã gây ra cảnh hỗn loạn, khiến hơn 100 học sinh bị thương hoặc ngất xỉu.

Không chỉ gây thiệt hại về người và công trình, trận động đất còn làm gián đoạn hoạt động hàng không. Cục Hàng không Dân dụng Philippines thông báo tạm dừng toàn bộ hoạt động tại Sân bay Quốc tế General Santos để kiểm tra mức độ an toàn của hạ tầng và hệ thống thiết bị dẫn đường. Ít nhất 17 chuyến bay nội địa đã bị hủy, hành khách được khuyến cáo liên hệ trực tiếp với các hãng hàng không để cập nhật lịch trình.

Về nguy cơ sóng thần, Trung tâm Cảnh báo Sóng thần Thái Bình Dương cho biết mối đe dọa về cơ bản đã qua sau khoảng 5 giờ kích hoạt cảnh báo. Các đợt sóng cao khoảng 1m được ghi nhận tại Sultan Kudarat và Sarangani, nhưng không gây thêm thương vong hay thiệt hại.

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. khẳng định chính phủ trung ương đang huy động tối đa nguồn lực cho công tác cứu hộ, hỗ trợ người dân và ứng phó với tình huống khẩn cấp sau động đất.

Trước đó, ngày 27/7/2022, một trận động đất mạnh 7,0 độ đã tàn phá Bangued, tỉnh Abra, trên đảo Luzon. Thiệt hại về cơ sở hạ tầng và nông nghiệp sau trận động đất này ước tính lên tới khoảng 1,6 tỷ peso.

Việc Philippines thường xuyên đối mặt với động đất, bão, núi lửa và sóng thần không phải là điều bất ngờ. Quốc gia này nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi tập trung nhiều hoạt động địa chấn và núi lửa nhất thế giới. Đồng thời, Philippines cũng nằm trên đường đi của nhiều cơn bão nhiệt đới mỗi năm.

Thường xuyên phải gánh chịu thiên tai, Philippines vẫn tiếp tục củng cố các chiến lược phòng ngừa, cảnh báo sớm và ứng phó thảm họa. Người dân nước này cũng được đánh giá là có khả năng thích nghi cao trước rủi ro khí hậu và thiên tai.

Nguồn: Reuter, Earthquake List, Bangsamoro.gov.ph, TTXVN

×