Dòng họ Tô trên đất Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc cũ, nay là tỉnh Phú Thọ mới, có tiến sỹ Tô Thế Huy nổi tiếng nhà Hậu Lê

Giữa vùng quê làng Bình Trù, xã Cao Đại, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc cũ, nay là xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ mới (sau sáp nhập, sắp xếp, hợp nhất), đền thờ Tiến sỹ Nho học - Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy từ lâu đã trở thành điểm tựa văn hóa, tâm linh và là nơi nhắc nhớ các thế hệ con cháu về truyền thống hiếu học, trọng đạo lý của cha ông.

Không chỉ là công trình tri ân một bậc đại khoa thời phong kiến, ngôi đền còn là biểu tượng của sự đoàn kết cộng đồng, của tinh thần gìn giữ cội nguồn văn hóa quê hương.

Tiến sỹ họ Tô, người khai mở nền văn hiến ở làng Bình Trù đất Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc)

Theo các tư liệu lịch sử, Tiến sỹ Tô Thế Huy sinh năm 1666 tại xã Bằng Đắng, huyện Bạch Hạc, phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây xưa, sau này là thôn Bình Trù, xã Cao Đại, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, nay là xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ.

Ông sinh ra trong gia đình Nho học, ngay từ nhỏ, Tô Thế Huy đã có tư chất thông minh, nổi tiếng hay chữ trong vùng.

Năm 1697, khoa thi Đinh Sửu niên hiệu Chính Hòa thứ 18 dưới triều vua Lê Hy Tông, nhà Lê Trung hưng, Tô Thế Huy đỗ Tiến sỹ khi mới 32 tuổi, trở thành người khai đại khoa, khơi nguồn văn hiến trong vùng.

Sau khi đỗ đạt, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong triều vua Lê chúa Trịnh giai đoạn cuối thế kỷ 17 đầu thế kỷ 18 như Bồi tụng, Tả thị lang bộ Lễ, tước Cảo Quận công...

Đây là khoa thi đặc biệt khó, toàn quốc có trên 3.000 sĩ tử dự thi nhưng chỉ đỗ 10 người. Tên tuổi Tô Thế Huy đứng thứ hai hàng Đệ tam giáp Tiến sỹ.

Khi về trí sĩ ở tuổi 70, ông được tặng phong chức Thượng thư bộ Công vì những đóng góp lớn lao đối với đất nước.

Không chỉ là vị quan thanh liêm, cần mẫn, Tô Thế Huy còn là một danh nhân văn hóa tiêu biểu.

Ông tham gia biên soạn văn bia, lưu giữ thần tích, thần sắc của nhiều làng xã vùng Bắc Bộ. Đặc biệt, trong thời gian làm việc ở Bộ Lễ, ông đã sao chép, lưu trữ nhiều tài liệu Hán Nôm quý giá, góp phần bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Trong các tài liệu nghiên cứu còn ghi nhận, ông là người hiếm hoi được cả vua Lê Hy Tông của Đại Việt và vua Khang Hy nhà Thanh tặng câu đối ca ngợi tài năng, đức độ.

Người dân Bình Trù từ bao đời nay vẫn tự hào nhắc về “Quan Thượng” - cách gọi đầy kính trọng dành cho Tiến sỹ Tô Thế Huy.

Ông Tô Văn Cư (hậu duệ dòng họ Tô) - Phó Tiểu Ban Quản lý di tích Đền thờ Tiến sỹ Nho học - Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy cho rằng, chính uy danh và nhân cách của ông đã góp phần khai mở nền học vấn cho quê hương Bình Trù, hình thành truyền thống hiếu học qua nhiều thế hệ. Tên tuổi của ông được khắc trên bia Tiến sĩ đặt tại Văn Miếu Quốc Tử Giám - Hà Nội.

Tiếp nối mạch nguồn hiếu học

Do biến thiên lịch sử, ngôi đền thờ Tiến sỹ Tô Thế Huy xưa không còn. Ký ức về vị quan Thượng thư chỉ tồn tại qua lời kể của các bậc cao niên trong làng.

Năm 1999, khi các tài liệu về danh nhân Tô Thế Huy được tìm thấy trong cuốn “Danh nhân Vĩnh Phúc” đã khơi mở cho con cháu dòng họ Tô cùng Nhân dân Bình Trù hành trình tìm hiểu thân thế, sự nghiệp và phục dựng đền thờ.

Năm 2014, công trình xây dựng Đền thờ Tiến sĩ Tô Thế Huy chính thức khởi công và khánh thành năm 2015.

Để có được công trình kiến trúc đền thờ kiên cố trên diện tích gần 2.000m2 là nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương xã Cao Đại (cũ) cùng Nhân dân và các dòng họ, đặc biệt là dòng họ Tô.

Trong đó, Tiến sỹ Tô Quang Thu - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra Trung ương ở thôn Cao Xá (xã Cao Đại cũ) công đức tiền và đất để mở rộng đền.

Ngôi đền với các hạng mục: Tiền đường, hậu cung, sân vườn, cổng, tường rào, công trình phụ trợ... mang đậm nét kiến trúc truyền thống, gần gũi với làng quê Bắc Bộ, trở thành niềm tự hào, điểm tựa tinh thần của những người con quê hương.

Nhà bia tiến sỹ trong khuôn viên đền thờ Tiến sỹ Tô Thế Huy.

Trong đền hiện còn lưu giữ 2 sắc phong cùng nhiều hiện vật quý như lư hương, bát đĩa cổ, tráp bút và các tư liệu liên quan đến Tiến sĩ Tô Thế Huy.

Không chỉ là nơi thờ tự, Đền thờ Tiến sỹ Tô Thế Huy còn trở thành điểm hội tụ văn hóa cộng đồng của người dân Bình Trù. Nhiều bậc cao niên trong thôn cho biết, từ xưa Bình Trù đã nổi tiếng là “đất Quan Thượng”.

Người dân nơi đây luôn coi trọng việc học hành, lễ nghĩa và nếp sống gia phong. Trải qua bao biến động, truyền thống ấy vẫn được gìn giữ đến hôm nay.

Từ ảnh hưởng của Tiến sỹ Tô Thế Huy đã có nhiều người đỗ đạt, thành danh. Đến nay, thôn Bình Trù có 4 tiến sỹ, 1 thiếu tướng, 9 thạc sỹ...

Ông Tô Xuân Phú - Trưởng thôn Bình Trù cho biết: Thôn hiện có 178 hộ dân với gần 750 nhân khẩu.

Trong số 11 dòng họ sinh sống tại địa phương, dòng họ Tô là lớn nhất. Hằng năm, mỗi dịp lễ giỗ hay sự kiện cộng đồng, người dân ở xa gần, từ người già đến lớp trẻ đều về đây tụ hội.

Hai bộ sắc phong cùng nhiều hiện vật quý có giá trị lịch sử, văn hóa được lưu giữ cẩn thận.

Không khí đoàn kết, gắn bó ấy đã trở thành nét đẹp riêng của vùng quê Bình Trù. Cùng với đời sống kinh tế ngày càng khởi sắc, phong trào khuyến học, khuyến tài ở địa phương tiếp tục được duy trì.

Nhiều gia đình đưa con em tới đền dâng hương trước các kỳ thi như một cách nhắc nhở con cháu noi gương hiếu học của tiền nhân.

Ông Tô Văn Cư - Phó Tiểu Ban Quản lý di tích Đền thờ Tiến sỹ Nho học - Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy nêu ý kiến: Chúng tôi mong muốn các cấp có thẩm quyền sớm hoàn thiện thủ tục công nhận di tích văn hoá lịch sử cấp tỉnh đối với Đền thờ Tô Thế Huy.

Đồng thời, quan tâm xem xét việc đặt tên đường, tên trường mang tên danh nhân Tô Thế Huy nhằm tri ân công lao của vị Tiến sỹ hiền tài; tiếp tục hỗ trợ tu bổ, tôn tạo di tích để công trình ngày càng khang trang, xứng tầm với giá trị lịch sử văn hóa.

Giữa vùng quê ven sông Hồng, tiếng trống hội ngày giỗ Tiến sĩ vẫn vang lên mỗi năm như nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Từ một vị đại khoa cách đây hơn ba thế kỷ, tinh thần hiếu học và lòng tận trung với dân, với nước của Tiến sỹ Tô Thế Huy vẫn đang được người dân Bình Trù gìn giữ, tiếp nối bằng sự thành kính và niềm tự hào sâu sắc.

×