Đồng Tháp có cách "sống chung với lũ", mô hình nông nghiệp thuận thiên ở vùng đệm Tràm Chim cá bơi dày đặc

Từ "chống lũ" sang "sống chung với lũ"

Những năm qua, áp lực từ mô hình thâm canh lúa ba vụ đã khiến nhiều vùng đất tại khu vực đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim rơi vào thế khó.

Việc dựng đê bao khép kín để sản xuất liên tục quanh năm giúp tăng sản lượng lúa, nhưng đồng thời lại chặn đứng dòng chảy tự nhiên của phù sa, làm suy giảm nghiêm trọng nguồn lợi thủy sản và bào mòn độ phì nhiêu của đất.

Không những thế, chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật ngày một tăng cao trong khi giá cả nông sản bấp bênh khiến đời sống của hàng nghìn hộ dân phụ thuộc vào cây lúa trở nên dễ bị tổn thương trước thiên tai.

Áp lực kinh tế ấy vô tình đẩy một bộ phận người dân vào cảnh phải quay lại khai thác tài nguyên trái phép trong vùng lõi của Vườn Quốc gia để mưu sinh.

Trăn trở trước bài toán sinh kế và bảo tồn, UBND xã An Hòa đã phối hợp cùng Vườn Quốc gia Tràm Chim, Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF) Việt Nam và Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) triển khai các giải pháp mang tính bước ngoặt. Tiêu biểu là mô hình “Trữ cá mùa lũ theo hướng cộng đồng” được thực hiện tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Quyết Tiến, ấp Phú Lâm từ năm 2024 trên diện tích 216 ha.

Hiệu quả mang lại vượt ngoài mong đợi. Nếu như năm đầu tiên khai thác, mô hình mang về sản lượng 14,7 tấn cá, thu nhập khoảng 106,5 triệu đồng, thì đến năm 2025, con số này đã tăng vọt lên 20,8 tấn cá, doanh thu đạt khoảng 250 triệu đồng.

Chia sẻ về sự thay đổi này, anh Nguyễn Văn Hùng, một nông dân tham gia mô hình tại xã An Hòa, phấn khởi cho biết: "Trước đây làm lúa 3 vụ vất vả lắm, phân thuốc đủ kiểu mà rủi ro mất mùa do lũ sớm hoặc dịch bệnh luôn rình rập. Từ khi chuyển sang kết hợp trữ cá mùa lũ, đất đai được nghỉ ngơi, có thêm lượng phù sa bồi đắp và nguồn cá tự nhiên phong phú. Thu nhập gia đình cải thiện rõ rệt, lại nhàn hơn mà không lo áp lực chi phí đầu vào".

Điểm tựa vững chắc cho tương lai vùng đệm

Nhìn nhận về những chuyển biến tích cực tại địa phương, ông Trần Thanh Thành, Chủ tịch UBND xã An Hòa, khẳng định việc thay đổi tư duy sản xuất từ "chống lũ" sang "sống chung với lũ" là hướng đi tất yếu và đúng đắn.

"Trong thời gian tới, xã An Hòa sẽ phối hợp chặt chẽ với Vườn Quốc gia Tràm Chim cùng các tổ chức quốc tế như WWF và IUCN để triển khai hiệu quả Dự án "Sinh kế mùa nước nổi nhằm hỗ trợ hệ sinh thái nông nghiệp" giai đoạn 2026 - 2029 với tổng kinh phí khoảng 5 tỷ đồng," ông Thành chia sẻ.

Theo Chủ tịch UBND xã An Hòa, dự kiến dự án sẽ được thí điểm trên diện tích khoảng 300 ha với sự tham gia của 150 hộ nông dân tại ba xã vùng đệm gồm An Hòa, Phú Cường và Phú Thọ.

Trọng tâm của dự án là hỗ trợ người dân chuyển đổi từ lúa chuyên canh sang các mô hình sinh cảnh thân thiện như lúa – cá hoặc sen – cá. Các hộ tham gia sẽ được hỗ trợ cải tạo hạ tầng trữ nước, cung cấp giống cây trồng, vật tư sản xuất và tập huấn kỹ thuật canh tác bài bản.

Bên cạnh ông Hùng, nhiều bà con nông dân khác tại ấp Phú Lâm cũng đặt niềm tin lớn vào hướng đi mới này.

Chị Lê Thị Mai, một hộ dân chuẩn bị tham gia dự án chia sẻ: "Được Nhà nước và các chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật lẫn con giống, chúng tôi rất yên tâm. Bà con kỳ vọng mô hình sen - cá hay lúa - cá sắp tới không chỉ giúp kinh tế khá giả hơn mà còn giữ gìn được môi trường trong lành cho thế hệ mai sau".

Hướng tới nền nông nghiệp thuận thiên

Việc triển khai các mô hình kinh tế mùa nước nổi không chỉ mang lại giá trị trước mắt về mặt kinh tế cho 150 nông hộ thụ hưởng, mà còn đóng vai trò là cơ sở khoa học quan trọng.

Thông qua việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường, dự án kỳ vọng sẽ tạo ra những bằng chứng thực tiễn để nhân rộng mô hình ra toàn vùng Đồng Tháp Mười trong tương lai gần.

Về lâu dài, định hướng chiến lược của xã An Hòa là gắn kết chặt chẽ các mô hình sinh kế bền vững với chương trình xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường.

Nước lũ giờ đây không còn là nỗi lo âu mỗi mùa mưa bão, mà đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá giúp rửa phèn, cắt đứt chuỗi dịch hại lúa, tái tạo môi trường sống an toàn cho các loài chim nước quý hiếm như Sếu đầu đỏ và các loài thủy sản bản địa.

Sự kết hợp hài hòa giữa chính quyền địa phương, các cơ quan bảo tồn và sự đồng lòng của người dân đang thắp lên ngọn lửa hy vọng mới tại vùng đệm Tràm Chim.

×