Đột phá thực hiện Nghị quyết 57: Phải bảo vệ người dám làm, dám đổi mới

Đó là nội dung được đề cập trong bài tham luận của Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân gửi tới Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, diễn ra chiều 1/7.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, trong năm 2026, Nhà nước đã ưu tiên bố trí hơn 60.000 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc sửa đổi, ban hành nhiều luật quan trọng như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), Luật Chuyển giao công nghệ và Luật Công nghệ cao.

Đến nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình ban hành 33 nghị định, 45 quyết định và 35 thông tư, đồng thời hoàn thiện các cơ chế về Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED), Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), cơ chế khoán chi theo kết quả và các chính sách hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo Bộ trưởng Quân, những thay đổi này đánh dấu bước chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả, tạo điều kiện để nghiên cứu khoa học gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường.

Trên nền tảng thể chế mới, nhiều kết quả bước đầu đã được ghi nhận. Việt Nam đã chuyển mạnh từ quản lý các đề tài nghiên cứu đơn lẻ sang quản lý theo công nghệ, sản phẩm và các bài toán lớn của quốc gia.

Chính phủ đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược và giao triển khai 20 bài toán lớn đến năm 2030. Đồng thời, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất chip bán dẫn đang được xây dựng, đặt nền móng cho hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn trong nước.

Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Việt Nam hiện đứng thứ 44/139 về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), giữ vị trí thứ ba ASEAN.

Mạng 5G đã phủ gần 92% dân số, trong khi hạ tầng truyền số liệu chuyên dùng được mở rộng tới 100% xã, phường theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Số lượng đơn đăng ký sáng chế trong lĩnh vực công nghệ chiến lược của các chủ thể Việt Nam cũng tăng khoảng 29% sau khi danh mục công nghệ chiến lược được ban hành.

Dù vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thẳng thắn nhìn nhận tiến độ giải ngân cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn còn chậm. Tổng nguồn vốn năm 2026 đạt hơn 103.000 tỷ đồng, song đến cuối tháng 6 mới giải ngân khoảng 25,9% dự toán.

Theo người đứng đầu ngành khoa học công nghệ, nguyên nhân cốt lõi không phải do thiếu vốn mà xuất phát từ tư duy quản lý còn nặng về kiểm soát đầu vào, trong khi hoạt động nghiên cứu khoa học vốn luôn tiềm ẩn rủi ro và đòi hỏi sự linh hoạt.

"Việc vẫn lấy tiêu chí không để thất thoát làm thước đo cho một lĩnh vực phải chấp nhận rủi ro đã tạo tâm lý e ngại, sợ sai. Khi đó, lựa chọn an toàn nhất của nhiều đơn vị là không quyết định, không thử nghiệm và không đổi mới", Bộ trưởng Quân nêu vấn đề.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất sớm đưa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) vào thực tiễn, trước mắt tập trung trong lĩnh vực đặt hàng, mua sắm sản phẩm công nghệ chiến lược và vận hành các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Theo đề xuất, sandbox sẽ mở rộng cơ chế đặt hàng, khoán chi theo kết quả, mua sắm lô sản phẩm công nghệ đầu tiên do doanh nghiệp Việt Nam phát triển và áp dụng cơ chế đầu tư mạo hiểm có vốn nhà nước. Đặc biệt, người thực hiện đúng quy định, công khai, minh bạch và không vụ lợi sẽ được miễn trừ trách nhiệm nếu dự án không đạt kết quả như kỳ vọng do rủi ro công nghệ.

Bộ cũng kiến nghị đổi mới phương thức giám sát theo hướng cắt giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm bằng dữ liệu và đánh giá theo kết quả đầu ra thay vì quy trình thủ tục.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, hệ thống thể chế và nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã cơ bản được hình thành.

Nhiệm vụ quan trọng nhất hiện nay là chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", tạo niềm tin để những người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới được pháp luật bảo vệ, qua đó đưa Nghị quyết 57 thực sự đi vào cuộc sống và trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

×