Dự án hồ Ka Pét hơn 874 tỷ đồng và hơn 30 năm chờ đợi, chuyển hơn 600ha đất có rừng để xây “hồ chống hạn”, hiện ra sao?

Dự án hồ Ka Pét hơn 874 tỷ đồng - dự án trọng điểm quốc gia

Được nghiên cứu từ những năm 1990 nhưng phải đến tháng 6/2026, dự án Hồ chứa nước Ka Pét mới chính thức bước vào giai đoạn thi công toàn diện. Công trình được kỳ vọng giải bài toán thiếu nước kéo dài tại khu vực phía Nam tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng.

Dự án hồ Ka Pét có tổng dung tích 51,21 triệu m3, trong đó dung tích hữu ích đạt 47,41 triệu m3, dung tích chết khoảng 3,8 triệu m3, cùng hệ thống kênh dẫn và các công trình phụ trợ. Tổng diện tích đất sử dụng cho dự án khoảng 697,73 ha.

Tổng mức đầu tư của dự án là 874,089 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương bố trí 519,927 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 354,162 tỷ đồng.

Hồ chứa nước Ka Pét hiện được xây dựng tại xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng, thuộc khu vực huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận trước khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Đây là một trong những công trình thủy lợi lớn, có ý nghĩa đặc biệt đối với khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán và thiếu nước.

Hồ chứa nước Ka Pét đã được đưa vào quy hoạch từ năm 1995, theo Quyết định số 366 NN-QH/TL/QĐ ngày 26/12/1995 của Bộ NN&PTNT về định hướng quy hoạch tổng quan cân bằng nước tỉnh Bình Thuận đến năm 2010.

Theo phương án khi đó, công trình dự kiến được đầu tư trong giai đoạn 1998-1999. Tuy nhiên, do không bố trí được nguồn vốn, dự án kéo dài nhiều năm và đến năm 2015 tỉnh Bình Thuận mới bắt đầu thực hiện các thủ tục đầu tư.

Ngày 26/11/2019, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 93/2019/QH14 về chủ trương đầu tư dự án hồ chứa nước Ka Pét. Đây là dấu mốc quan trọng đưa công trình đã được nghiên cứu trong nhiều năm trở thành dự án quan trọng quốc gia.

Theo phương án ban đầu, dự án có tổng mức đầu tư hơn 585,6 tỷ đồng, sử dụng khoảng 693,31 ha đất và dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2019-2024.

Tuy nhiên, quá trình chuẩn bị đầu tư phát sinh nhiều vấn đề về kỹ thuật, đất đai, rừng, giải phóng mặt bằng và chi phí xây dựng.

Tháng 6/2023, Quốc hội đồng ý điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Tổng mức đầu tư được nâng lên 874,089 tỷ đồng, diện tích sử dụng đất điều chỉnh lên khoảng 697,73 ha và thời gian thực hiện được kéo dài.

Trong tổng vốn đầu tư hiện nay, ngân sách Trung ương bố trí khoảng 519,927 tỷ đồng, còn ngân sách địa phương khoảng 354,162 tỷ đồng.

Cuối năm 2025, Quốc hội tiếp tục cho phép kéo dài thời gian bố trí vốn đến hết năm 2028. Đây hiện là mốc pháp lý quan trọng để địa phương hoàn thành dự án sau nhiều năm chậm tiến độ.

Dự án hồ Ka Pét hiện ra sao?

Cuối tháng 6/2026, dự án hồ Ka Pét chính thức khởi công sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết đối với một công trình thủy lợi có tác động đến diện tích rừng.

Công tác thu hồi khoảng 696,9 ha đất từng được dự báo gặp nhiều khó khăn do liên quan cả đất rừng, đất ngoài quy hoạch 3 loại rừng và áp dụng nhiều chính sách bồi thường khác nhau. Tuy nhiên, đến nay việc thu hồi đất cơ bản diễn ra thuận lợi, đặc biệt đối với diện tích ngoài rừng.

Đến ngày 30/6/2026, dự án hồ chứa nước Ka Pét đã giải ngân 188,348/272,222 tỷ đồng, đạt 69,19% kế hoạch vốn năm 2026. Kết quả này đến từ việc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 hoàn tất hàng loạt thủ tục quan trọng trong 6 tháng đầu năm, như nộp tiền trồng rừng thay thế, chuyển mục đích sử dụng rừng, phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công, tổ chức lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng và khởi công toàn bộ công trình ngày 26/6/2026.

Trước đó, nhiều thủ tục mang tính quyết định đối với dự án cũng đã được hoàn thành, gồm giấy phép khai thác, sử dụng nước mặt; báo cáo đánh giá tác động môi trường; khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở; kiểm kê hiện trạng rừng, trồng rừng thay thế và chuyển mục đích sử dụng rừng.

Với một dự án phải mất 7 năm kể từ khi được quyết định chủ trương đầu tư mới có thể khởi công, việc hoàn tất các thủ tục trên được xem là bước tháo gỡ những “nút thắt” quan trọng nhất. Nhờ đó, lũy kế giải ngân từ đầu dự án đến cuối tháng 6/2026 đạt hơn 420,9 tỷ đồng, tương đương 77,48% tổng kế hoạch vốn đã bố trí 543,3 tỷ đồng.

Hiện công tác khai thác tận dụng lâm sản và bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công tiếp tục được thực hiện theo hình thức cuốn chiếu. Một số khu vực quan trọng như mặt bằng xây dựng đập chính, nhà quản lý đầu mối và tuyến đường thi công kết hợp quản lý dọc kênh chính Mỹ Thạnh đã được bàn giao để triển khai xây dựng.

Dự án hồ Ka Pét khi hoàn thành dự kiến cung cấp nước tưới cho khoảng 7.762 ha đất sản xuất nông nghiệp tại khu vực Hàm Thuận Nam cũ.

Ngoài phục vụ sản xuất, hồ còn cung cấp khoảng 2,63 triệu m3 nước thô mỗi năm cho Khu công nghiệp Hàm Kiệm II, đồng thời tạo nguồn cấp nước sinh hoạt cho khoảng 120.000 người dân tại khu vực Hàm Thuận Nam và Phan Thiết cũ.

Công trình cũng có nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho vùng hạ du, điều tiết dòng chảy vào mùa khô, cải thiện môi trường và bổ sung nguồn nước cho khu vực phía Nam Bình Thuận cũ.

Việc xây dựng hồ Ka Pét đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khu vực này có lượng mưa thấp, mùa khô kéo dài và thường xuyên xảy ra thiếu nước.

Các tính toán trong quy hoạch thủy lợi trước đây cho thấy khu vực phía Nam tỉnh Bình Thuận cũ thiếu khoảng 153 triệu m3 nước, riêng lưu vực Cà Ty - Ka Pét thiếu hơn 111 triệu m3.

Do đó, Ka Pét được xác định không đơn thuần là một hồ chứa phục vụ nông nghiệp mà còn là công trình hạ tầng nguồn nước có ý nghĩa lâu dài đối với phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

Dự án hồ Ka Pét: Chuyển mục đích hơn 600 ha đất có rừng

Một trong những vấn đề khiến dự án hồ chứa nước Ka Pét nhận được sự quan tâm lớn trong những năm qua là diện tích rừng phải chuyển mục đích sử dụng.

Theo chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua năm 2019, tổng diện tích sử dụng đất của dự án khoảng 693,31 ha, trong đó diện tích đất có rừng lên tới hơn 680 ha.

Sau khi kiểm kê, rà soát lại hiện trạng và điều chỉnh dự án, tổng diện tích đất sử dụng tăng lên khoảng 697,73 ha nhưng diện tích đất có rừng giảm xuống còn khoảng 619,58 ha.

Trong số này có khoảng 137,95 ha rừng đặc dụng, hơn 440 ha rừng sản xuất, một phần nhỏ rừng phòng hộ và diện tích rừng ngoài quy hoạch ba loại rừng.

Việc chuyển đổi diện tích rừng lớn từng tạo ra nhiều tranh luận về tác động môi trường của dự án.

Tuy nhiên, các cơ quan chức năng khẳng định việc chuyển mục đích sử dụng rừng được thực hiện theo nghị quyết của Quốc hội, đồng thời dự án phải triển khai các giải pháp bù đắp tác động đối với hệ sinh thái.

Đáng chú ý, dự án phải thực hiện nghĩa vụ trồng khoảng 1.845 ha rừng thay thế, tương đương gần 3 lần diện tích đất có rừng chuyển mục đích sử dụng.

Các khu vực được rà soát để trồng rừng thay thế nằm tại đất do Ban Quản lý rừng phòng hộ Hồng Phú, Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Kóu và Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bình Thuận quản lý.

Theo kế hoạch năm 2026, việc trồng rừng thay thế được đẩy nhanh song song với quá trình thi công hồ.

Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án cũng đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt như hạn chế ảnh hưởng tới hệ sinh thái, không săn bắt động vật hoang dã, không chặt phá rừng ngoài phạm vi được phép và kiểm soát chất thải trong quá trình xây dựng.

Vì sao dự án chậm nhiều năm?

Mặc dù được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư từ cuối năm 2019, nhưng phải đến giữa năm 2026 dự án mới bước vào thi công toàn diện.

Một trong những nguyên nhân là dự án phải trải qua hàng loạt thủ tục đặc thù đối với một công trình quan trọng quốc gia liên quan đến diện tích rừng lớn.

Các công việc gồm lập và điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi, đánh giá tác động môi trường, kiểm kê hiện trạng rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng, xác định phương án trồng rừng thay thế, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thiết kế kỹ thuật.

Quá trình khảo sát cũng phát hiện tầng địa chất yếu tại khu vực tuyến đập chính, buộc đơn vị tư vấn phải nghiên cứu giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Cùng với đó là các vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, bồi thường cây trồng, tài sản trên đất, bố trí sinh kế cho những hộ bị thu hồi đất sản xuất, di dời mồ mả và công trình tín ngưỡng. Những yếu tố trên khiến dự án nhiều lần không thể hoàn thành theo các mốc tiến độ dự kiến ban đầu.

Sau thời gian dài chuẩn bị, ngày 26/6/2026, dự án hồ chứa nước Ka Pét chính thức được triển khai thi công toàn diện.

Gói xây lắp chính có giá trị trúng thầu hơn 486 tỷ đồng, do liên danh Công ty CP Xây dựng 43, Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Phan Hanh, Công ty CP Cơ khí và Xây lắp 276 và Công ty TNHH Xây lắp 19/5 thực hiện. Thời gian thực hiện gói thầu khoảng 18 tháng. Với giá trị hơn 486 tỷ đồng, gói thầu này chiếm khoảng 55,6% tổng mức đầu tư dự án.

Trước đó, theo Quyết định điều chỉnh tiến độ mới nhất (Quyết định số 55/QĐ-UBND ngày 8/1/2026 của UBND tỉnh Lâm Đồng), Dự án hồ Ka Pét được thực hiện đến hết năm 2028.

Nguồn tham khảo: Báo Lâm Đồng, Báo Đấu thầu, Báo Tin tức

×