Dự án Sân bay Long Thành: Ký hợp đồng bằng USD nhưng một số thiết bị lại có nguồn gốc Việt Nam

Ký hợp đồng bằng USD là sai quy định

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật đối với Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 (Dự án sân bay Long Thành). Đáng chú ý trong kết luận này chính là những thiếu sót, vi phạm tại Gói thầu 5.10 – gói thầu lớn nhất dự án.

Gói thầu 5.10 thuộc Dự án thành phần 3 - thi công các công trình thiết yếu trong sân bay Long Thành do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư.

Gói thầu 5.10 là gói thầu thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách có giá trị hợp đồng hơn 27.800 tỷ đồng và gần 339 triệu USD (tương đương 8.900 tỷ đồng). Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là IC Istas (thuộc IC Holdings của Thổ Nhĩ Kỳ) là đơn vị trúng gói thầu.

Tại gói thầu này, cơ quan thanh tra đã chỉ nhiều vi phạm, nhưng điểm đáng chú nhất là việc hồ sơ dự thầu của nhà thầu Liên danh Vietur dự thầu bằng đồng tiền nước ngoài, giá trị hơn 235 triệu USD, là sai quy định.

Tuy nhiên, bên mời thầu không phát hiện để làm rõ, ký hợp đồng theo đúng hồ sơ dự thầu và sử dụng đồng tiền thanh toán bằng USD.

Đến thời điểm thanh tra, tháng 3/2025, chủ đầu tư chưa nghiệm thu thanh toán đối với các chi phí thiết bị dự thầu và ký hợp đồng bằng USD nêu trên. Song, vi phạm này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá đồng USD tại thời điểm kết thúc thanh tra trực tiếp đã tăng đáng kể so với trước thời điểm đóng thầu.

Thanh tra Chính phủ đã chuyển nội dung trên đến Bộ Công an để xác minh, điều tra liên quan đến các vi phạm về đồng tiền dự thầu và đồng tiền thanh toán.

Ngoài chuyển thông tin sang Bộ Công an nội dung này, Thanh tra Chính phủ còn yêu cầu ACV rà soát, xác định trách nhiệm của nhà thầu và tập thể, cá nhân thuộc chủ đầu tư trực tiếp liên quan, khắc phục sai phạm trong việc sử dụng đồng tiền dự thầu và đồng tiền thanh toán là USD.

“Kết quả kiểm tra, xác minh của kết luận thanh tra; xác định tỷ giá quy đổi đảm bảo tuân thủ đúng quy định của hồ sơ mời thầu và quy định của pháp luật. Đồng thời rà soát toàn bộ phần chi phí cung cấp, lắp đặt thiết bị thanh toán bằng ngoại tệ còn lại do Nhà thầu IC Ictas đảm nhận tại Hợp đồng 5.10, bảo đảm việc thanh toán theo đúng quy định pháp luật, không để xảy ra thất thoát, lãng phí vốn Nhà nước” – kết luận thanh tra nêu rõ.

Bất đồng giữa ACV và IC Ictas liên quan đồng tiền thanh toán

Theo tìm hiểu của PV Dân Việt, liên quan đến vấn đề đồng tiền thanh toán tại Gói thầu 5.10, trong báo cáo gửi Chính phủ hồi tháng 4/2026, ACV cho biết việc này đã phát sinh nhiều vướng mắc với IC Ictas, kéo theo rắc rối trong quá trình thanh toán khi thi công, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiến độ chung của dự án.

Trong đó, ở giai đoạn đấu thầu, một số hạng mục liên quan đến cung cấp và lắp đặt thiết bị nhà ga do nhà thầu IC Ictas chào giá bằng USD.

Tuy nhiên, khi bước vào thực hiện hợp đồng, quá trình rà soát hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu cùng các quy định pháp lý hiện hành đã làm phát sinh vướng mắc liên quan đến đồng tiền sử dụng trong chào thầu và thanh toán.

Cụ thể, theo ACV, một số thiết bị do nhà thầu IC Ictas đề xuất thanh toán bằng ngoại tệ thực chất có xuất xứ trong nước hoặc thông qua các đơn vị cung cấp tại Việt Nam, không đáp ứng điều kiện thanh toán bằng ngoại tệ theo quy định.

ACV phân loại các chi phí thành 4 nhóm, gồm: Nhóm thiết bị được hoàn thiện tại Việt Nam; nhóm thiết bị xuất xứ nước ngoài, nhưng do nhà thầu phụ của IC Ictas mua qua nhà cung cấp trong nước; nhóm thiết bị xuất xứ 100% từ nước ngoài, do nhà thầu phụ của IC Ictas nhập khẩu trực tiếp; nhóm chi phí lắp đặt được thực hiện trong nước.

ACV cho rằng nguyên nhân chính của vướng mắc là do nhà thầu chưa bảo đảm tính thống nhất giữa giai đoạn dự thầu (chào giá bằng USD) và giai đoạn thực hiện hợp đồng (thực tế chi phí phát sinh từ nhà thầu phụ, nhà cung cấp Việt Nam). Đồng thời, IC Ictas chưa bóc tách rõ ràng cơ cấu chi phí trong nước và nước ngoài.

Trong hồ sơ dự thầu, IC Ictas có đề xuất việc sử dụng nhà thầu phụ cho các công việc cung cấp và lắp đặt một số thiết bị nhà ga, nhưng không nêu thông tin nhà thầu phụ. Do đó, tại thời điểm chấm thầu, ACV không có cơ sở xác định doanh nghiệp sẽ thực hiện các công việc trên thông qua nhà thầu phụ trong nước hay nước ngoài.

Trên cơ sở đó, ACV đề xuất IC Ictas điều chỉnh các hạng mục có chi phí thực tế phát sinh trong nước sang thanh toán bằng VNĐ (theo tỷ giá quy đổi ở thời điểm 3 ngày trước ngày đóng thầu) nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật và không làm vượt tổng mức đầu tư đã được phê duyệt.

Tuy nhiên, phía nhà thầu IC Ictas không đồng thuận với phương án này, đồng thời giữ quan điểm toàn bộ các khoản thanh toán cần được thực hiện bằng USD hoặc theo tỷ giá tại thời điểm thanh toán hiện hành. Nhà thầu cho rằng việc áp dụng tỷ giá tại thời điểm trước ngày đóng thầu có thể gây thiệt hại lũy kế do chênh lệch tỷ giá.

Theo ACV, bất đồng giữa các bên đã kéo dài và có nguy cơ phát sinh tranh chấp, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả thực hiện dự án. Nếu không được cơ quan chức năng kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ, tình trạng này có thể tác động nhất định đến môi trường đầu tư.

Liên quan đến bất đồng này, đầu tháng 6 vừa qua, Tổ công tác xử lý vướng mắc do Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn làm Tổ trưởng đã họp và có ý kiến ban đầu về hướng xử lý.

Qua thảo luận, các thành viên tổ công tác thống nhất rằng những khó khăn liên quan đến thanh toán hiện nay thuộc thẩm quyền xử lý của ACV với tư cách chủ đầu tư. Tổ công tác không làm thay các nội dung thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của chủ đầu tư, mà chỉ có trách nhiệm hỗ trợ và đề xuất giải pháp xử lý.

Do đó, Bộ Tài chính đề nghị ACV chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng dự án và chủ động giải quyết các khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền. Trường hợp vượt thẩm quyền, ACV phải tổng hợp, báo cáo cấp trên xem xét quyết định.

Đối với vướng mắc liên quan đến đồng tiền thanh toán và tỷ giá áp dụng tại Gói thầu 5.10, ACV cần rà soát các quy định trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu, hợp đồng đã ký kết cũng như các quy định pháp luật liên quan.

Trên cơ sở đó, ACV chủ động làm việc với nhà thầu IC Ictas để đi đến đồng thuận, thống nhất và có thể ký kết phụ lục hợp đồng. Trường hợp cần thiết, doanh nghiệp có thể tổ chức làm việc ba bên giữa chủ đầu tư, nhà thầu chính và nhà thầu phụ.

Theo kết luận thanh tra, hợp đồng 5.10 thỏa thuận tỷ lệ giá trị công việc tối đa được giao thầu phụ là 80% của giá hợp đồng. Điều này bị Thanh tra Chính phủ cho rằng không đúng quy định tại hồ sơ mời thầu.

Ngoài ra, một số vật tư, thiết bị thay đổi về nơi sản xuất, mã hiệu, nhà sản xuất so với đề xuất trong hồ sơ dự thầu cũng bị cơ quan thanh tra cho là sai quy định.

×