Dự thảo đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân: Tạo hành lang pháp lý, hạn chế rủi ro trong việc thu thuế

Hướng tới người dân, đơn giản hoá thủ tục nộp thuế

Mới đây, Bộ Tài chính đã công bố lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7. Dự thảo đã hướng dẫn chi tiết về các khoản thuế được bổ sung vào danh mục miễn thuế, nhằm thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục, đồng thời giảm nghĩa vụ và đơn giản hóa thủ tục nộp thuế.

Tiến sĩ luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP.Hà Nội) cho biết, dưới góc nhìn pháp lý, có thể thấy rằng dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân lần này là một bước đi mang tính chính sách – chiến lược, không đơn thuần chỉ là điều chỉnh kỹ thuật thuế.

Việc bổ sung các khoản thu nhập được miễn thuế, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục… là sự cụ thể hóa trực tiếp các định hướng lớn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và kinh tế tri thức của Nhà nước.

Thực tế trước đây, chính sách thuế thu nhập cá nhân của Việt Nam còn khá “trung tính”, chưa tạo được ưu thế cạnh tranh trong thu hút nhân tài, nhất là trong bối cảnh nhiều quốc gia đã có ưu đãi thuế mạnh mẽ cho chuyên gia và lao động trình độ cao . Vì vậy, hướng đi miễn, giảm thuế có chọn lọc lần này là hợp lý và cần thiết.

Song song với đó, luật sư Cường cho rằng dự thảo cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, đó là việc miễn thuế theo nhóm ngành, lĩnh vực (ví dụ “nhân lực công nghệ cao”, “đổi mới sáng tạo”) đòi hỏi phải có tiêu chí định lượng rõ ràng;

Một số nội dung trong dự thảo cho thấy xu hướng “mở rộng miễn thuế”, trong khi nguyên tắc của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết thu nhập và bảo đảm công bằng; nếu mở rộng quá mức có thể làm xói mòn cơ sở thuế và tạo ra sự bất bình đẳng giữa các nhóm lao động;

“Thực tiễn cũng cho thấy ngay cả những quy định tưởng chừng đơn giản như mức chi tiền ăn ca hay các khoản phúc lợi nếu không được quy định cụ thể thì lại gây vướng mắc lớn trong áp dụng, do đó dự thảo cần tránh lặp lại tình trạng quy định khung nhưng thiếu hướng dẫn chi tiết”, ông Cường nêu quan điểm.

Ở góc độ tích cực, ông Cường cho rằng dự thảo lần này thể hiện rõ tư duy chuyển từ “thu thuế” sang “nuôi dưỡng nguồn thu”, tức là chấp nhận giảm nghĩa vụ thuế trong ngắn hạn để đổi lấy tăng trưởng kinh tế, thu hút nhân lực và mở rộng cơ sở thu trong dài hạn.

Việc kết hợp với các chính sách khác như tăng mức giảm trừ gia cảnh, đơn giản hóa biểu thuế và thủ tục kê khai cũng cho thấy xu hướng cải cách đồng bộ của hệ thống thuế hiện nay .

Tạo nền tảng quan trọng giúp cơ quan quản lý thuế tốt hơn

Theo ông Cường, việc ban hành Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân lần này sẽ tạo ra một nền tảng quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế theo hướng chuẩn hóa – minh bạch – số hóa – kiểm soát rủi ro.

Dự thảo có ý nghĩa đặc biệt trong việc cụ thể hóa các quy định mang tính nguyên tắc của Luật thành các tiêu chí, điều kiện và quy trình áp dụng cụ thể, qua đó khắc phục tình trạng “luật khung, luật ống” vốn gây khó khăn trong thực tiễn.

Khi các khoản thu nhập được miễn thuế được định danh rõ ràng, có tiêu chí xác định cụ thể, cơ quan thuế sẽ có căn cứ pháp lý vững chắc để thực hiện việc tiếp nhận hồ sơ, xét duyệt, kiểm tra và xử lý vi phạm, hạn chế tối đa tình trạng vận dụng tùy nghi hoặc áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, Nghị định còn góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa dữ liệu quản lý thuế và tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế. Khi các loại thu nhập, điều kiện miễn giảm, thời hạn áp dụng được quy định rõ ràng và có thể lượng hóa, cơ quan thuế hoàn toàn có thể tích hợp vào hệ thống quản lý điện tử, qua đó thực hiện việc đối chiếu, phân tích dữ liệu và kiểm soát tự động.

“Điều này không chỉ giúp giảm tải cho bộ máy hành chính mà còn nâng cao khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận, trốn thuế dưới hình thức hợp thức hóa thu nhập”, ông Cường nói thêm.

Ngoài ra, một lợi ích pháp lý quan trọng khác đó là Nghị định sẽ giúp thiết lập cơ chế hậu kiểm và phân loại rủi ro hiệu quả hơn. Trên cơ sở các tiêu chí cụ thể, cơ quan thuế có thể xây dựng các nhóm đối tượng có nguy cơ cao để tăng cường thanh tra, kiểm tra chuyên sâu, thay vì kiểm tra dàn trải. Đây là xu hướng quản lý thuế hiện đại, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc “quản lý bằng pháp luật, điều hành bằng dữ liệu”.

Song song với đó, việc quy định rõ các khoản miễn thuế còn giúp giảm thiểu tranh chấp, khiếu nại trong lĩnh vực thuế, bởi người nộp thuế và cơ quan quản lý có cùng một “chuẩn mực pháp lý” để đối chiếu. Khi quyền và nghĩa vụ được xác định minh bạch, khả năng phát sinh mâu thuẫn sẽ giảm, từ đó tiết kiệm nguồn lực cho cả Nhà nước và xã hội.

Đối với người dân và người lao động, việc xác định rõ ràng các khoản thu nhập được miễn thuế – như thu nhập từ làm thêm giờ, từ các hoạt động khoa học công nghệ, từ quỹ hưu trí hoặc một số lĩnh vực ưu tiên – sẽ góp phần tăng thu nhập thực tế sau thuế, qua đó cải thiện đời sống và nâng cao khả năng tích lũy.

Đây không chỉ là sự hỗ trợ về mặt kinh tế mà còn là sự thể hiện rõ nét vai trò điều tiết, chia sẻ của Nhà nước, đúng với bản chất của chính sách thuế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, khi các quy định được cụ thể hóa, minh bạch, người dân sẽ dễ dàng tự xác định nghĩa vụ thuế của mình, hạn chế sai sót, giảm áp lực thủ tục và chi phí tuân thủ.

Đối với doanh nghiệp, Nghị định sẽ tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng hơn trong việc xây dựng chính sách tiền lương, đãi ngộ và thu hút nhân lực chất lượng cao. Việc miễn, giảm thuế đối với các nhóm lao động trong lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo hay nghiên cứu khoa học sẽ giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí gián tiếp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút và giữ chân nhân tài.

Bên cạnh đó, khi các khoản chi trả cho người lao động được quy định rõ ràng về chế độ thuế, doanh nghiệp cũng sẽ thuận lợi hơn trong công tác kế toán, quyết toán thuế, hạn chế rủi ro pháp lý phát sinh.

×