Đưa bảo tồn đa dạng sinh học trở thành động lực chuyển đổi ngành lâm nghiệp, thủy sản Việt Nam

Sau một năm triển khai, Dự án “Thúc đẩy thực hiện quản lý rừng bền vững và đa dạng sinh học tại Việt Nam” (BIODEV2030) đã ghi nhận nhiều kết quả quan trọng, từng bước đưa bảo tồn đa dạng sinh học trở thành động lực thúc đẩy chuyển đổi sản xuất trong hai lĩnh vực then chốt là lâm nghiệp và thủy sản.

Áp lực suy thoái đa dạng sinh học ngày càng gia tăng

Theo Báo cáo Sức sống hành tinh 2024 của WWF, quần thể động vật có xương sống trên toàn cầu đã suy giảm trung bình 70% trong hơn 50 năm qua, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với sinh kế, an ninh lương thực, sức khỏe con người và sự ổn định kinh tế. Là một trong 16 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới, Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ các mô hình sản xuất thiếu bền vững, đặc biệt trong rừng trồng sản xuất, rừng ngập mặn và nuôi trồng thủy sản.

Trong bối cảnh đó, BIODEV2030 hướng tới xây dựng và chứng minh các mô hình sản xuất giúp giảm áp lực lên thiên nhiên, khẳng định rằng bảo tồn đa dạng sinh học không đối lập với phát triển, mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế.

Lâm nghiệp và thủy sản hiện cũng là hai ngành chịu sức ép ngày càng lớn từ các yêu cầu mới của thị trường quốc tế như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) hay các bộ tiêu chuẩn bền vững toàn cầu. Thông qua đối thoại chính sách, hỗ trợ kỹ thuật và thí điểm mô hình sản xuất bền vững, BIODEV2030 góp phần thúc đẩy chuyển đổi hệ thống sản xuất theo hướng minh bạch, có trách nhiệm và gắn chặt hơn với bảo tồn thiên nhiên.

Một đặc điểm nổi bật của sản xuất nông, lâm, thủy sản ở Việt Nam là quy mô nhỏ lẻ, manh mún, phương thức canh tác truyền thống còn gây tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học. Để khắc phục, dự án đã hỗ trợ xây dựng các mô hình liên kết giữa hộ dân với doanh nghiệp và giữa các hộ dân trong hợp tác xã, tạo nền tảng cho sản xuất có trách nhiệm.

Hai mô hình tiêu biểu: rừng trồng bền vững và tôm – rừng ASC

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, BIODEV2030 đã hỗ trợ Hợp tác xã Hiệp Thuận xây dựng Kế hoạch quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026–2030. Hiện hợp tác xã quản lý gần 1.500 ha rừng trồng keo với sự tham gia của 260 hộ dân. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng diện tích rừng có chứng chỉ lên 2.500ha vào năm 2028 và khoảng 3.000ha vào năm 2030, qua đó đảm bảo nguồn cung gỗ ổn định và gia tăng giá trị chuỗi sản xuất lâm nghiệp.

Song song với đó, dự án còn thúc đẩy phục hồi đa dạng sinh học thông qua hướng dẫn trồng xen cây bản địa trong các khu rừng keo đạt chứng chỉ, đặc biệt tại những khu vực sinh thái nhạy cảm như hành lang rừng.

Trong lĩnh vực thủy sản, mô hình nuôi tôm – rừng bền vững đạt chứng nhận quốc tế ASC được triển khai tại tỉnh Cà Mau thông qua liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp xã hội Minh Phú và các hộ nuôi tôm rừng. Người dân được tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ con giống đạt chuẩn, bao tiêu sản phẩm với giá cao hơn thị trường và tiếp cận chi trả dịch vụ môi trường rừng. Mô hình này vừa góp phần bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn, vừa nâng cao sinh kế và khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu cho người nuôi tôm.

Không chỉ dừng ở các mô hình thí điểm, BIODEV2030 còn tạo tác động ở cấp chính sách thông qua các hoạt động đối thoại, khuyến nghị tại cả Trung ương và địa phương. Dự án đã cung cấp cơ sở khoa học cho việc ban hành Thông tư 84/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 liên quan đến cấp mã số rừng trồng sản xuất gắn với quản lý rừng bền vững. Trong lĩnh vực thủy sản, dự án hỗ trợ xây dựng kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học phù hợp với Khung đa dạng sinh học toàn cầu Kunming – Montreal.

Các kết quả bước đầu đang tạo nền tảng để nhân rộng mô hình, góp phần thực hiện mục tiêu tỉnh Cà Mau đạt 100% diện tích tôm rừng được chứng nhận theo Quyết định phát triển ngành thủy sản giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn 2050; đồng thời thúc đẩy liên kết doanh nghiệp – người dân, hướng tới nền lâm nghiệp trách nhiệm và bền vững.

Bảo tồn không phải rào cản, mà là lợi thế cạnh tranh

Chia sẻ về kết quả dự án, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho rằng, BIODEV2030 đã mang lại những hỗ trợ kỹ thuật kịp thời trong bối cảnh ngành gỗ Việt Nam chịu áp lực lớn từ các yêu cầu mới của thị trường quốc tế, đặc biệt là EUDR.

Bà Nguyễn Thị Phương Dung, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác Quốc tế, Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh, mô hình tôm – rừng đạt chuẩn ASC tại Cà Mau cho thấy bảo tồn đa dạng sinh học không phải là rào cản, mà chính là lợi thế cạnh tranh của các mô hình sản xuất dựa vào thiên nhiên.

Theo ông Lê Viết Tám, Giám đốc Chương trình Rừng của WWF Việt Nam, việc đặt bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển doanh nghiệp là điều kiện then chốt để ngành lâm nghiệp và thủy sản Việt Nam duy trì khả năng tiếp cận thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện các cam kết phát triển bền vững.

Kết luận tại hội thảo tổng kết, ông Julien Seilan, Giám đốc Quốc gia Cơ quan Phát triển Pháp tại Việt Nam cho rằng, thách thức tiếp theo của BIODEV2030 là mở rộng quy mô, chuyển các mô hình thí điểm thành chuẩn mực quốc gia, thể chế hóa chính sách và đảm bảo nguồn tài chính bền vững, qua đó lan tỏa những kinh nghiệm thành công của Việt Nam ra khu vực.

×