Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học: "Không thể áp dụng một công thức chung"

Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 tạo đột phá toàn diện, nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và phổ thông đạt trình độ tiên tiến khu vực Châu Á. Trong đó, nhấn mạnh nội dung tăng cường việc dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học và dạy ngôn ngữ của các nước láng giềng.

Nâng chuẩn tiếng Anh cho giáo viên và học sinh các cấp học; bảo đảm đủ số lượng, trình độ đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và công nghệ, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo trong dạy và học tiếng Anh; tăng cường giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh tại các nơi có điều kiện.

PV Báo Dân Việt đã có cuộc trò chuyện với Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng, xoay quanh nội dung này.

Chào bà! Trong bối cảnh hiện nay, bà nhìn nhận như thế nào về vai trò của tiếng Anh đối với giáo dục và nguồn nhân lực Việt Nam?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng và sự chuyển dịch mạnh mẽ sang nền kinh tế tri thức, tiếng Anh rõ ràng không còn đơn thuần là một ngoại ngữ hay một môn học trong nhà trường. Tiếng Anh đã trở thành một năng lực nền tảng, quyết định khả năng tham gia của nguồn nhân lực Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu chúng ta coi tri thức là nguồn vốn quan trọng nhất của một quốc gia thì tiếng Anh chính là công cụ để mở cánh cửa kho tri thức đó. Trên thực tế, phần lớn các công trình khoa học, sáng chế, tài liệu công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế hiện nay đều được công bố bằng tiếng Anh. Người lao động không có khả năng sử dụng tiếng Anh sẽ bị giới hạn trong việc tiếp cận tri thức mới, cập nhật công nghệ cũng như tham gia các mạng lưới hợp tác quốc tế. Điều này tạo ra một “khoảng cách vô hình” giữa lao động trong nước và lao động toàn cầu, ngay cả khi trình độ chuyên môn tương đương.

Ở tầm vĩ mô, năng lực tiếng Anh của lực lượng lao động tác động trực tiếp đến năng suất lao động quốc gia, khả năng thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và mức độ tham gia của người Việt vào các ngành có giá trị gia tăng lớn như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, logistics, tài chính, y tế chất lượng cao hay giáo dục quốc tế. Trong các lĩnh vực này, tiếng Anh không còn là lợi thế mà là điều kiện bắt buộc.

Từ ý nghĩa quan trọng đó, theo bà việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học nên được hiểu như thế nào?

Theo tôi, phát triển tiếng Anh không chỉ nhằm mục tiêu giao tiếp mà còn là công cụ hình thành tư duy phản biện, tư duy toàn cầu và năng lực làm việc trong môi trường đa văn hóa. Vì vậy, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học cần được nhìn nhận như một chiến lược đầu tư dài hạn cho chất lượng nguồn nhân lực, chứ không chỉ là cải tiến chương trình môn học.

Trong các văn kiện định hướng phát triển giai đoạn tới, đặc biệt là tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XIV, vấn đề chất lượng nguồn nhân lực được nhấn mạnh rất rõ. Tiếng Anh chính là một trong những trụ cột quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó.

Có ý kiến cho rằng việc phát triển tiếng Anh chỉ ở các đô thị lớn, trường chuyên, đại học lớn mới có lợi thế. Quan điểm của bà ra sao?

Tôi cho rằng cách nhìn đó chưa thật sự thỏa đáng. Nếu chúng ta xác định tiếng Anh là năng lực nền tảng của nguồn nhân lực thì mọi vùng miền, mọi loại hình trường học đều cần chú trọng phát triển, chứ không chỉ riêng đô thị lớn hay trường chuyên.

Nhiều người cho rằng vùng sâu, vùng xa khó phát triển tiếng Anh, nhưng thực tế cho thấy điều này không hoàn toàn đúng. Khi đi đến những vùng du lịch xa xôi, chúng ta có thể bắt gặp nhiều em nhỏ làm du lịch có khả năng giao tiếp tiếng Anh rất tốt, thậm chí tốt hơn không ít học sinh ở đô thị lớn. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở địa lý, mà ở môi trường sử dụng và cách tổ chức dạy – học.

Do đó, việc phát triển tiếng Anh cần những giải pháp linh hoạt, phù hợp với từng trường, từng địa phương, chứ không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả, không thể đồng bộ, càng không thể dập khuôn. Đây là một vấn đề khoa học giáo dục, cần được nghiên cứu rất kỹ lưỡng. Tôi không thể đưa ra lộ trình cụ thể cho từng trường, bởi đó là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Bộ GDĐT. Điều quan trọng là phải có cách tiếp cận linh hoạt, dựa trên điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Thực tế hiện nay cho thấy tình trạng thiếu giáo viên tiếng Anh vẫn diễn ra khá phổ biến, đặc biệt tại các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Theo bà, đâu là những nút thắt lớn nhất của vấn đề này?

Thiếu giáo viên không chỉ là câu chuyện của môn tiếng Anh mà còn xảy ra ở nhiều bộ môn khác, nhất là tại các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh một điểm rất quan trọng: nếu phát triển tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học mà chỉ tập trung vào giáo viên thì chưa đủ.

Chúng ta cần một mô hình “kiềng ba chân”: gia đình – nhà trường – xã hội, để hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh ngoài lớp học. Nếu chỉ học tiếng Anh trong nhà trường, tiếng Anh sẽ mãi chỉ là một môn học để thi, chứ không trở thành năng lực sống.

Dù vậy, giáo viên vẫn là điều kiện tiên quyết. Theo thống kê, cả nước thiếu hơn 100.000 giáo viên các bộ môn, trong đó tiếng Anh là một trong những môn thiếu nhiều nhất, bên cạnh các môn nghệ thuật. Vì thế, Bộ GDĐT cần có lộ trình rõ ràng để chuẩn bị và kiện toàn đội ngũ giáo viên tiếng Anh, đặc biệt là giáo viên chất lượng cao. Đây là việc không thể làm trong ngày một ngày hai, bởi đào tạo một giáo viên trình độ đại học cần ít nhất 4 năm.

Song song với đào tạo từ đầu, ngành giáo dục cũng cần những cơ chế linh hoạt để đáp ứng nhu cầu trước mắt, như thu hút những người có năng lực tiếng Anh, có tiềm năng trở thành giáo viên, tham gia giảng dạy. Thực tế, không thiếu những người giỏi ngoại ngữ nhưng họ không mặn mà với nghề giáo vì cơ chế đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn so với các lĩnh vực khác.

Việc đánh giá cần đa dạng kênh, đa dạng hình thức, không chỉ dựa vào một bài thi tiếng Anh

Trong mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ngoài bài toán nhân lực giáo viên, hệ thống chương trình và phương thức đánh giá hiện nay đang đặt ra những yêu cầu gì cần được điều chỉnh?

Đúng vậy. Chương trình giảng dạy cũng cần được thiết kế hợp lý. Bên cạnh việc dạy tiếng Anh như một môn học, có thể thí điểm giảng dạy một số môn trọng điểm bằng tiếng Anh ở những trường đủ điều kiện. Điều này không chỉ nâng cao năng lực tiếng Anh cho học sinh mà còn giúp giáo viên phát triển chuyên môn.

Ngoài ra, cách đánh giá năng lực tiếng Anh cũng cần đổi mới. Tiếng Anh không thể được đánh giá giống như các môn học hàn lâm khác. Việc đánh giá cần đa dạng kênh, đa dạng hình thức, không chỉ dựa vào một bài thi.

Những năm gần đây, nhiều thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS, SAT trong tuyển sinh đại học. Theo bà, đây là tín hiệu tích cực hay đáng lo ngại?

Nếu trong quy chế tuyển sinh, chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS được đề cao thì việc học sinh đổ xô đi học để lấy chứng chỉ là điều dễ hiểu, vì các em học để phục vụ mục tiêu thi cử. Tuy nhiên, từ năm học 2026–2027, nhiều trường đã điều chỉnh, không còn tuyển thẳng chỉ dựa vào IELTS mà xem đây là một điều kiện hoặc tiêu chí cộng điểm. Điều đó cho thấy đã có sự nhìn nhận lại vai trò của chứng chỉ ngoại ngữ.

IELTS là một thước đo trình độ ngoại ngữ, nhưng không phải “chìa khóa vạn năng”. Yêu cầu ngoại ngữ của từng ngành, từng chương trình đào tạo rất khác nhau. Hơn nữa, nếu học sinh chỉ học để lấy chứng chỉ mà không có môi trường sử dụng sau đó thì năng lực ngoại ngữ sẽ mai một rất nhanh. Chính vì vậy, chứng chỉ chỉ phản ánh một phần năng lực, còn trình độ thực chất cần được đánh giá bằng nhiều cách khác.

Trân trọng cảm ơn bà đã chia sẻ!

×